Üniversite hayatının maliyeti: İstanbul'da öğrenci olmak neye mâl oluyor?

İstanbul, Türkiye'de üniversite öğrencilerinin en çok hayalini kurduğu şehirlerden biri. Eğitimden iş ve staj olanaklarına, kültür-sanattan sosyal hayata pek çok imkan sunan İstanbul’da öğrenci olmanın maliyeti ise her geçen gün altından kalkması daha zor bir hâl alıyor.

• TÜİK’in Ağustos 2026 verilerine göre tüketici fiyatları Türkiye genelinde yıllık %31,51 arttı. İstanbul Ticaret Odası’nın (İTO) verilerine göre ise İstanbul’da yıllık tüketici enflasyonu %34,96’ya ulaştı.

İstanbul'da okuyan öğrenciler, şehrin imkanlarından faydalanmak bir yana barınma, beslenme ve ulaşım gibi temel ihtiyaçlarını bile karşılamakta zorlandıklarını anlatıyor.

Yurt koşulları zor, kiralar pahalı

Boğaziçi Üniversitesi Fizik Öğretmenliği 3. sınıf öğrencisi Bilge, 2023’ün sonundan bu yana İstanbul’da yaşıyor. Önceden üniversitenin yurdunda altı kişilik bir odada kalan Bilge, barınma için ayda yaklaşık 5 bin lira ödüyordu.

Yurt koşulları nedeniyle iki arkadaşıyla Rumeli Hisarı’nda bir eve çıkan Bilge’nin kirası 22 bin lira, aylık faturaları ise yaklaşık 1000 lira. Daha yüksek maliyete rağmen yurttan ayrılmasının nedenini şöyle anlatıyor:

“6 kişinin bu kadar küçük bir alanı paylaşması çok zor. Özellikle sessizliğe, uyku saatlerine ve kişisel hijyene özen göstermeyen bir oda arkadaşına denk gelindiğinde orası iyice yaşanmaz hâle geliyor. Kişisel alan eksikliği de cabası.”

Koç Üniversitesi’nde bilgisayar mühendisliği ve matematik bölümlerinde çift ana dal yapan Enes, altı yıldır İstanbul’da ve üniversiteye başladığından bu yana okulun yurdunda kalıyor.

Kaldığı iki kişilik odanın iki dönemlik ücreti 200 bin lira ve bu ücretin tek seferde verilmesi gerekiyor. Ancak Enes, yurt bursu sayesinde barınmak için ücret ödemiyor:

“Normalde bu oda bir kişilik ama barınma sorunu yaşanmaya başladıktan sonra burs kapsamındaki tek kişilik odaları iki kişiliğe çıkarttılar. İçeride adım atacak yer yok, çok küçük.”

İstanbul Üniversitesi birinci sınıf öğrencisi Elif, hazırlıkla birlikte iki yıldır İstanbul’da yaşıyor. Cevizlibağ KYK yurdunda üç kişilikten dört kişiliğe çıkarılan bir odada kalan Elif, barınma için ayda 1.600 lira ödüyor:

“Yurt ücretine günlük iki öğün yemek, yani bilindiği üzere kıllı, böcekli ve zaman zaman zehirlenmeye sebebiyet verecek nitelikte de olabilen, çoğunlukla kapasitesinin üzerinde kişinin kaldığı bir oda ve ne zaman gelip gideceği belli olmayan su, elektrik ve doğalgaz ‘hizmetleri’ dahil.”

'Yemekhane ne ekonomik ne de sağlıklı'

Eve çıkması Bilge’nin barınma giderini artırırken yeme-içme masrafını ise azaltmış. Yurtta ortak mutfağın kullanımında yaşadığı sorunlar nedeniyle çoğunlukla fast-food ile beslenen Bilge, şimdi yemeklerini büyük ölçüde evde hazırlıyor.

• Yemekhaneyi ise nadiren kullanan Bilge, “Yemekhane maalesef ne ekonomik ne de sağlıklı bir seçenek” diyor.

Enes’in de en büyük gider kalemlerinden biri yemek. Koç Üniversitesi’nin yemekhanesinde bir öğün 120 lirayken, aynı binanın bir üst katındaki yemek seçeneklerinde 400 liranın altında yemek bulmak pek mümkün değil. Her zaman yemekhaneyi kullanamayan Enes’in günlük yemek gideri ise ortalama 300 lirayı buluyor.

Yurt ücretine iki öğün yemek dahil olmasına rağmen, Elif’in de en büyük giderlerinden biri yine beslenme. Yemeklerin niteliği ve porsiyonların yetersizliği nedeniyle dışarıdan yemek zorunda kalan Elif, bunun için ayda en az 6 bin lira harcıyor:

“İstanbul şartlarında 200 lirayla 1 öğün yemek yiyebilmek bile neredeyse imkansız. Yemek dışında dışarıda bir kahve dahi içmek bizim gibi KYK bursu ve ek işler ile geçinmeye çalışanlar için çoğu zaman hayal.”

Ulaşım masrafları öğrenci bütçesinde ikinci kalem

Ulaşım için ayda yaklaşık 3 bin lira harcayan Bilge, öğrenci abonmanına 600 lira ödüyor. Kalan ulaşım giderini ise acil durumlarda kullandığı taksiler oluşturuyor.

Enes’in önemli giderlerinden biri de ulaşım. Kampüse Hacıosman’dan ulaşan otobüslerden biri yaklaşık iki saatte bir gelirken, diğerinin yoğunluk nedeniyle sık sık dolu olduğunu anlatıyor. Hacıosman’dan kampüse taksiyle gitmek ise 600 lirayı aşıyor:

“Ulaşıma ciddi bir miktar harcıyorum. Okuldan Hacıosman’a direkt servis var ama ücretsiz sağlanması gereken bir hizmet olmasına rağmen ücretli. Öğrenci kartıyla 100 lira, diğer türlü 120 lira.”

Enes, üniversitede yakın zamanda bir öğrenci grubunun yaptığı ankette de yemek ve ulaşım masraflarının öğrencilerin en çok yaşadığı sorunlar arasında ilk iki sırada çıktığını belirtiyor. Enes’in aktardığına göre öğrencilerin yaklaşık %50’si yemek, %40’ı ise ulaşım masraflarını sorun olarak gösteriyor:

“O yüzden özellikle bu iki konunun sadece benim yaşadığım münferit sorunlar olmadığını söyleyebilirim.”

Okuluna görece yakın Cevizlibağ KYK yurdunda kalan Elif’in ulaşım gideri ise ayda en az 650 lira. Önceki yurdunda yapmak zorunda kaldığı aktarmalar nedeniyle bu tutar 1000 lirayı aşıyordu. Bu miktar, 4 bin liralık KYK bursunun yaklaşık dörtte birine denk geliyordu.

Kitap masrafları 10 bin liraya kadar çıkıyor

Bilge’nin telefon, kırtasiye, ders materyalleri ve kişisel bakım gibi giderleri ayda yaklaşık 5 bin lira tutuyor.

Kitap bursu alan Enes, ders materyallerine ayrıca para ödemiyor. Bursu olmasaydı, yalnızca dönem başında kitaplara en az 10 bin lira harcaması gerekeceğini hesaplıyor. Telefon ve kırtasiye gibi düzenli ihtiyaçları ise ayda yaklaşık 1000 lira tutuyor.

Elif’in bu dönem alması gereken kitapların toplam maliyeti ise yaklaşık 7 bin lira. Bu nedenle kitapları almamaya karar vermiş:

“Yalnızca kitaplar bile tek başına 7 bin lira olduğundan bu dönem kitaplarımı almayıp seneyi PDF ile geçirmeyi düşünüyorum çünkü ne burslar ne de gittiğim ek işlerle tek seferde karşılanabilir bir miktar.”

Sosyal ve kültürel hayata bütçe kalıyor mu?

Öğrencilerin sosyal ve kültürel hayata ayırabildikleri bütçe ise gelirlerine göre farklılık gösteriyor. Ailesinden destek alan Bilge, ekonomik koşullar kötüleştikçe bu harcamaları da azaltmak zorunda kalıyor.

Bilge’nin 6-8 bin liralık sosyal ve kültürel etkinlik bütçesi Enes’te 2-3 bin liraya düşüyor. Bütçesi nedeniyle çok sayıda etkinlikten vazgeçen Enes, özellikle bir enstrüman öğrenmek gibi istediği hobileri sürdüremiyor:

“Vazgeçmek zorunda olduğum şeylerin başında bir enstrüman öğrenmek gibi bir hobi edinmek geliyor. Herhangi bir hobi edinmeye kalktığım anda çok fazla masrafa yol açıyor. Üniversiteye girdiğim sene arkadaşlarımla çok daha fazla dışarı çıkabiliyordum. Şu an o da çok zor.”

Elif ise İstanbul’a geldiğinden bu yana yalnızca bir kez ücretsiz bir tiyatro gösterisine gidebilmiş. Okulda olmadığı günlerde genellikle çalıştığı için sosyal ve kültürel etkinliklere ne para ne de zaman ayırabildiğini söylüyor:

“Okulda olmadığım günlerde işe gidiyorum. Kazandığım para KYK bursuyla birlikte ancak temel ihtiyaçlarımı karşılıyor. Zamanım olsa bütçem, bütçem olsa zamanım olmuyor. Çoğumuz bir yandan çalışıp bir yandan okumaya çalıştığımız için genelde ikisi de birden olmuyor.”

Öğrenciler okurken çalışmak zorunda kalıyor

Üç öğrenci de geçinebilmek için eğitimlerine devam ederken çalışmak zorunda kaldıklarını anlatıyor. Masraflarını ağırlıklı olarak ailesinin desteğiyle karşılayan Bilge, fırsat buldukça çalışıyor.

Ailesinden maddi destek almayan Enes, üniversite ve TÜBİTAK burslarının yanı sıra çalışarak kendi masraflarını karşılıyor:

“Ben üniversiteye girdiğim yılda kimse çalışmıyorken şu an burs alabilme imkanına sahip kişiler bile çalışmak zorunda kalıyor.”

4 bin liralık KYK bursunun yanı sıra ek işlerde çalışan Elif ise kazandığı paranın bir bölümünü ailesine gönderiyor:

“KYK bursum tek başına karnımı doyurmaya bile yetmiyor. Çalışıp kazandığım paradan aileme de gönderdiğim için gelirim aylık giderlerimi ucu ucuna karşılıyor. Zaman zaman gün içinde yiyeceğim yemekten dahi kısmak zorunda kalabiliyorum.”

• Elif, bu durumun çevresindeki öğrenciler için de yaygın olduğunu, yurtta veya öğrenci evinde kalan arkadaşlarının neredeyse hepsinin benzer bir ekonomik sıkışmışlık yaşadığını söylüyor.

Artan yaşam maliyetleri nedeniyle çalışmaya başladıktan sonra eğitimini fiilen bırakmak zorunda kalan arkadaşları olduğunu da anlatıyor:

“Ben ve çevremdeki neredeyse bütün öğrenci arkadaşlarım yaşamın her geçen gün artan maliyeti ve çalışmadan sürdürülemezliği sonucu artık okurken işçileşmiş durumda.”

İstanbul’da öğrenci olmak için ne kadar bütçe gerekiyor?

Üç öğrencinin aylık harcamaları, barınma koşulları ve aldıkları desteklere göre önemli ölçüde değişiyor.

Ayda yaklaşık 45 bin lira harcayan Bilge, daha düşük kiralı bir semtte veya yurtta yaşayan bir öğrencinin dahi “bazı deneyimlerden vazgeçmeden” yaşayabilmesi için yaklaşık 40 bin liraya ihtiyacı olduğunu düşünüyor.

Yurt ve kitap bursları sayesinde kendi aylık giderleri 20-30 bin lira arasında olan Enes ise İstanbul’da bir öğrencinin temel ihtiyaçlarını karşılayarak yaşayabilmesi için en az 30-40 bin liraya ihtiyaç olduğunu düşünüyor:

“Bir öğrencinin düzgün yaşayabilmesi için en az 30-40 bin lira gerekiyor. Bu sadece temel yaşam. Sosyal etkinlikleri de eklersek bence 50 bin liranın üzerine çıkacaktır.”

Elif ise bütün giderlerini mümkün olduğunca azalttığında bile ayda yaklaşık 15 bin lira harcadığını söylüyor. Ona göre bu miktar, sosyal ve kültürel etkinliklere bütçe ayırmadan yalnızca temel ihtiyaçları karşılayarak yaşamak için gereken minimum tutar. Ancak Elif, 15 bin liranın dahi temel ihtiyaçları sorunsuz karşılayabileceğinden emin değil:

“Benimle birlikte bütün çevrem için yeme-içme dahil olmak üzere en temel ihtiyaçlarımızdan kısarak yaşamımızı kıt kanaat sürdürmeye çabalamak istisnai bir durumdan ziyade bir zorunluluk hâline gelmiş durumda.”