Vilnius Zirvesi: NATO lideri toplandı, hangi sonuçlar çıktı?

NATO Liderler Zirvesi, bu yıl Litvanya’nın başkenti Vilnius’ta 11-12 Temmuz'da gerçekleştirildi. Zirvede ele alınması beklenen her konu masaya yatırıldı. İsveç'in NATO üyeliği, Ukrayna-NATO Konseyi, savunma harcamalarının artırılması gibi konuların gündeme geldiği zirvede liderlerin ikili görüşmelerinin ardından yapılan açıklamalar da dikkat çekti. Zirvenin ardından ortak bildiri yayımlandı. 

Bildiride neler yer aldı? 

NATO bildirisinde, Rusya'yla ilişkiler, terörle mücadele ve Ukrayna'nın NATO üyeliği konularına yer verildi. Bildiride Rusya'ya ilişkin olarak "Müttefiklerin güvenliğine ve Avrupa-Atlantik bölgesindeki barış ve istikrara yönelik en önemli ve doğrudan tehdittir" ifadelerine yer verildi. NATO ile Rusya ilişkilerine ilişkin riski minimize etmek, gerginliği azaltmak ve şeffaflığı artırmak için Rusya ile iletişim kanallarının açık tutulacağı bildirildi.

Çin değerlendirmesi: Bildiride Çin'in "iddialı ve cebrî" politikalarının NATO'nun çıkarlarına, güvenliğine ve değerlerine karşı zorluk oluşturduğu ifade edildi. "Çin ile karşılıklı şeffaflığı da içerecek şekilde yapıcı çalışmaya açık olmayı sürdüreceğiz" ifadelerinin yer aldığı metinde, Çin ve Rusya arasındaki stratejik ortaklığın derinleşmesine de dikkat çekildi. BMGK'nin daimi üyesi olduğu vurgulanan Çin'in Rusya'nın işgalini kınaması ve Rusya'ya silah desteğini kesmesi talep edildi. 

Yine bir bilinmezlik: Ukrayna

Zirveye ilişkin en çok tartışılan konulardan biri Ukrayna'nın NATO'ya üyeliğine ilişkin yapılacak açıklamaydı. Hatta Ukrayna Devlet Başkanı Volodimir Zelenski, NATO'nun Kiev'e, ittifaka katılım için bir takvim vermemesini "absürt" diye nitelendirmişti. Bildiride "Ukrayna'nın geleceği NATO'dadır" ifadeleri kullanılsa da birliğe katılım sürecine ilişkin herhangi bir zaman çizelgesi sunulmadı. Ukrayna'nın katılımı için yerine getirmesi beklenen koşullar da bildiride belirtilmedi. 

NATO Genel Sekreteri Jens Stoltenberg'in de dile getirdiği "Müttefikler hemfikir olduğunda ve koşullar yerine getirildiğinde Ukrayna'yı ittifaka katılmaya davet edeceğiz" ifadesi bildiride de yer aldı. 

• Neden? Ukrayna'nın işgal devam ederken birliğe üye olması, NATO topraklarında savaş olması ve bir müttefikin saldırıya uğraması anlamına gelecek. Kuruluş anlaşmasında yer alan "bir müttefike yapılan saldırı, tüm müttefiklere yapılmış sayılır" ifadeleri nedeniyle birlik, Ukrayna'nın üye olması durumunda direkt Rusya ile çatışmaya girmiş olacak. 

Bildiride Ukrayna'ya diplomatik destek verildi. Kurulan NATO-Ukrayna Konseyi'ne ilişkin ise "Ukrayna'nın NATO ile daha fazla bütünleşmesini desteklemek için genişletilmiş bir destek paketi üzerinde anlaştık." ifadelerine yer verildi. Konseyin ilk toplantısını Zelenski "önemli bir güvenlik zaferi" olarak nitelendirmişti.

Yüzü gülen ülke: İsveç

Zirveye "üyeliğe davet edilen ülke" sıfatıyla katılan İsveç, bir sonraki zirveye kadar "üye ülke" olma sinyalleriyle Vilnius'tan ayrıldı. İsveç'in birliğe katılımını onaylamayan Türkiye ve Macaristan'dan olumlu sinyaller alan İsveç'in birliğe katılımının en kısa zamanda gerçekleşmesi bekleniyor. 

İsveç Başbakanı Ulf Kristersson, Cumhurbaşkanı Erdoğan ve NATO Genel Sekreteri Jens Stoltenberg'ün zirve öncesi gerçekleştirdiği üçlü görüşmenin ardından Stoltenberg "Türkiye, İsveç'in NATO sürecini ilerletmeyi kabul etti" açıklamasında bulunmuştu.

Cumhurbaşkanı Erdoğan açıklamasında Üçlü Daimi Ortak Mekanizma'nın yanı sıra İsveç'le bakan düzeyinde kurulmasına karar verilen İkili Güvenlik Mekanizmasıyla terörle mücadelede işbirliğini artıracaklarını belirtti. Erdoğan, Avrupa Birliği sürecinin altını çizerek şunları söyledi: 

"Ayrıca İsveç, ülkemizin Avrupa Birliği üyelik sürecine, ekonomimiz açısından kritik önemi haiz Gümrük Birliği Anlaşması'nın güncellenmesine ve vize serbestisine birlik üyesi sıfatıyla aktif destek verecek. Türkiye'ye uygulanan özellikle savunma sanayi alanındaki kısıtlamaların kaldırılması noktasında İsveç, üzerine düşeni yapmayı sürdürecek. Bu temel üzerinde yapılacak mütalaalara göre biz de İsveç'in katılımıyla ilgili sürecin bir sonraki safhasına geçeceğiz."

Ya Türkiye? 

Türkiye, Avrupa Birliği üyeliğine yönelik olumlu sinyaller kadar olumsuz sinyaller de aldı. İtalya Başbakanı Giorgia Meloni, Türkiye’nin AB üyeliği meselesinin şu an gündemde üst sıralarda yer almadığını söyledi. Avrupa Birliği'ne giriş sürecine ilişkin Beyaz Saray'dan yapılan açıklamada ise "ABD her zaman Türkiye'nin AB'ye üyelik isteğini desteklemiştir ve desteklemeye devam edecektir" denildi. 

Ayrıca zirve dönüşü gazetecilerin sorularını yanıtlayan Erdoğan, Türkiye'nin Avrupa Birliği ile ilişkilerinde yeni bir sürecin başlama ihtimaline ilişkin, "Avrupa Birliğinden göreceğimiz olumlu çalışmalar neticesinde biz de verdiğimiz sözleri hayata geçirmek için çalışmalara başlarız" dedi.

Cumhurbaşkanı Erdoğan'ın zirve öncesinde telefonda, zirvede ise yüz yüze ABD Başkanı Biden ile görüşmesinin ardından Biden'dan F-16'lara ilişkin olumlu sinyaller gelmesi de Türkiye için bir diğer gelişme sayılıyor. Hatta Cumhurbaşkanı Erdoğan F-16'lara ilişkin "Her zamankinden ben de daha umutluyum." diyor.

Ayrıca, yaklaşık 16 ay sonra Yunanistan Başbakanı Miçotakis ile Erdoğan'ın bir araya gelmesi de zirvenin "olumlu" sonuçlarından biri olarak görülüyor. Türkiye'nin "yüzünü yeniden Batı'ya döndüğü" değerlendiriliyor.