Yangınlar, tutuklamalar, yasaklar: Geri dönüşüm sektöründe neler oluyor?

Avrupa Komisyonu plastik atıkları ile ticareti yeniden düzenleme kararı aldı ve ihracatı, ithalatı ve Avrupa Birliği içerisindeki nakliyesine ilişkin yeni kuralları kabul etti.

Yeni kurallar içerisinde özellikle, Avrupa Birliği’ne üye ülkelerin OECD yani Ekonomik Kalkınma ve İşbirliği Örgütü ülkeleri dışındaki ülkelere gönderilmesinin yasaklanması dikkat çekiyor.

AB ülkelerinin, Türkiye’nin de içinde bulunduğu, OECD ülkelerine yapacağı geri dönüşebilir ve plastik atıkların ihracatı ise artık iki ülkenin anlaştığı ve Avrupa Komisyonu’nun onay verdiği kurallar üzerinden olabilecek.

Bu kurallar ile Avrupa Birliği, kendi Yeşil Mutabakat ve döngüsel ekonomi değerlerini de koruyarak, birlik dışına çıkan atıklar için sorumluluk üstleniyor.

Bu kararların alınması uzun süredir konuşulsa da Tunus’da yaşanan bir olay bu kararların alınmasını hızlandırmış gözüküyor.

Tunus Çevre Bakanı Mustapha Aroui, Pazar günü yasadışı ithal atıkların ülkeye sokulması nedeniyle tutuklandı.Tutuklanma kararı, ülkenin çevre yasalarına aykırı olarak Güney İtalya‘dan evsel ve tıbbi atıkların ithalatının yapıldığı iddiasıyla toplam 23 kişi sorgulanmasından sonra gerçekleşti.

Temmuz ayı içerisinde 200 kadar geri dönüşebilir atık içerdiği belirtilen konteynırların içerisinden evsel ve tıbbı atıkların ortaya çıkması ülkede protestoların düzenlenmesine ve sonrasında ise resmi bir soruşturma düzenlenmesine yol açmıştı.

Güney İtalya’dan Tunus’a çöplerin bu derecede ithal edilmesinin arkasında ise maalesef bu sektörün kazandığı kârın ciddi oranda fazla olması var. İtalya’da ise 2008 yılından beridir, mafya örgütlerinin bu atıkları karışık bir şekilde ihraç ettikleri bilinmekte.

Ama hem Avrupa Birliği’ndeki hem de ithal edilen ülkelerindeki yasal boşluklar bu durumun büyümesine yol açtı. Bu yüzden Avrupa Birliği’nin bu yeni kuralları 10 yıldan fazla bir süredir devam eden bu soruna bir çare olması bekleniyor.

Bununla birlikte bu atıkları ithal eden ülkelerin alacağı kararlar da önemli.

Türkiye de atık ithal eden bir ülke olarak bu listede kendine aslında ilk sıradan yer buluyor. Greenpeace verilerine göre, Türkiye, Avrupa’dan en fazla plastik çöp ithal eden ülke.

İngiltere, İtalya, Belçika, Almanya ve Fransa’dan gelen atıklar 2004’den bugüne 173 kat artı. Artık ayda 48 bin 500 ton plastik atık ülkemize girmekte.

Bu her gün 213 kamyon dolusu plastiğin ülkemize boşaltılması demek ve maalesef bu atıkların %100’ü geri dönüşebilir değil.

Belli bir elemeden geçtikten sonra, geri dönüştürmesi ek bir maliyete sebebiyet verecek atıklar ya vahşi depolama alanlarına atılıyor ya da daha kötüsü yakılıyor.

Milliyet gazetesinde yayınlanan özel bir haber plastik çöp yakımının ise artık organize bir etkinliğe dönüştüğünü iddia ediyor.

Milliyet’e yaptığı yorumda Doç. Dr. Sedat Gündoğdu, son 1 yılda geri dönüşüm tesislerinde 63 defa yangın çıktığına dikkat çekiyor. Yılda 3-4 defa yangın çıkan tesislerin olması ise dikkat çekici.

Gündoğdu, bu konuda yayınlanan Interpol raporlarına da dikkat çekerek, tesislerde bu kadar yangın çıkmasının organize bir suça teşkil edebileceğini belirtiyor.

Bu kadar sıklıkta yangınların normal olmadığına dikkat çeken uzmanlar da, ithal edilen plastik atıkların yakılmasının arkasında “bertaraf” edilmesine gerek duyulan rakamlara ulaşmak olabileceğine dikkat çekiyor.

İstanbul başta olmak üzere Türkiye’nin neredeyse her noktasında bulunan tesislerde plastik atıkların yakılması ise kanserojen ve hormon bozucu dumanların hava yolu ile taşınmasına sebebiyet veriyor.

Bu yıl içerisinde Çevre ve Şehircilik Bakanlığı da, geri dönüşüm tesislerinde kaynakların sadece %50’sinin ithal edebileceğini, diğer %50’sini ise yurtiçi kaynakların toplanarak alınmasını şart koyan bir yaptırım uygulama kararı aldı.

Bu doğru hedefe yönelik atılmış bir adım olsa da, tesislerin ek maliyet gerektiren atıklar için yaptıkları konusunda tam da bir cevap olmuyor.

Çevre bilinci için önemli bir yeri olan geri dönüşümün bu derece illegal ve halk sağlığını tehlikeye atan şekilde yapılması, çevre dostları için oldukça rahatsız edici.