Yeni Parti’nin ekonomi vizyonu: Kalkınmacı devlet, planlı ekonomi, bağımsız Merkez Bankası

Mutlak butlan kararıyla CHP Genel Başkanlığı’ndan uzaklaştırılan Özgür Özel ile 90 milletvekilinin CHP’den istifa ederek Yeni Parti’yi resmen kurmaları, Türkiye siyaseti açısından yeni bir dönemin de kapılarını aralamış oldu. Yeni Parti’nin kuruluş belgeleri ve dilekçesi, 24 Temmuz günü aynı anda hem İçişleri Bakanlığı’na hem de TBMM Başkanlığı’na sunuldu.

• Yeni Parti'nin kuruluş belgelerini imzalayan ve CHP rozetini çıkaran Özgür Özel, oybirliğiyle Yeni Parti Genel Başkanlığı'na seçildi. Grup Başkanvekilliği görevine Ali Mahir Başarır, Murat Emir ve Gökhan Günaydın seçilirken, partinin YDK ve PM üyeleri de belli belirlendi. İstifaların ardından CHP'nin Meclis'teki sandalye sayısı 44'e geriledi, Özgür Özel liderliğindeki Yeni Parti ise Meclis'te AKP’den sonra en çok vekile sahip olan yeni ana muhalefet partisi konumuna yükseldi.

Partinin kuruluş dilekçesinin verilmesinin ardından örgütlenme çalışmalarının hızla başlaması bekleniyor. CHP örgütlerinin Yeni Parti'ye geçmesi beklenirken, yasalara göre bu partinin seçime girebilmesi için en az 41 ilde teşkilatlanması ve seçimden en az altı ay önce büyük kongresini yapmış olması gerekiyor. 

Sosyal medya hesaplarının da duyurusu yapılan Yeni Parti'nin internet sitesi de açıldı. www.yeni-parti.org alan adıyla açılan sitede partinin program ve tüzüğüne yer verildi. Yeni Parti’nin 41 sayfalık parti programında ekonomi başlığı altında nelere yer verildiğine geçmeden önce buraya nasıl gelindi, kısaca hatırlayalım.

Yeni Parti’nin kuruluşuna giden süreç nasıl işledi?

Ankara Bölge Adliye Mahkemesi 36. Hukuk Dairesi’nin CHP’nin 38. Olağan Seçimli Kurultayı’nın “mutlak butlan” nedeniyle yapıldığı tarihten itibaren iptaline hükmetmesiyle, CHP’de Özgür Özel yönetiminin göreve geldiği kurultay, sonrasında yapılan olağan ve olağanüstü kurultaylarla alınan kararlar da yok hükmünde sayılarak iptal edildi. 

• Hukuksal açıdan son derece tartışmalı bu kararın ardından Kemal Kılıçdaroğlu’nun CHP Genel Başkanlığı’na dönüşün de yolu açıldı. Mutlak butlan kararıyla göreve geri dönen Kemal Kılıçdaroğlu, “arınma” adı altında görevden almalar ve atamalarla Özel yönetimine yakın isimleri partiden uzaklaştırdı. 

Mutlak butlan kararı sonrası “CHP’nin kalbini kimseye verme niyetimiz yok” diyen Özel, “felaket senaryosu”na karşı yeni parti hazırlığında olduklarını söylemiş, kurultay yapmama seçeneğine kapalı olduklarını vurgulamıştı.

Mahkeme kararıyla Kılıçdaroğlu’nun parti yönetimine dönmesiyle CHP'de Özgür Özel yönetimi, olağanüstü kurultay için toplanan 74 il başkanı ve 830 kurultay delegesinin imzalarını genel merkeze götürdü, ancak “mutlak butlan kararı nedeniyle olağanüstü kurultay toplanamaz” tutumunu sürdüren Kemal Kılıçdaroğlu, bu talebi işleme koymadı. Kılıçdaroğlu’nun, partinin yapısal ve kişisel olarak bazı unsurlardan arındırılması gerektiğini savunarak kısa sürede bir kurultaya gitmeyi reddetmesi, Yeni Parti’nin kurulmasına giden süreci de hızlandırmış oldu.

Yeni Parti'de CHP’nin Özgür Özel döneminde güncellenen 130 sayfayı aşan programı ve yenilenmiş tüzüğü esas alındı. Program özetlenerek, temel kısımları aynı biçimde tekrarlandı. Kamuculuk ve sosyal devlet kısımları büyük oranda aynı biçimiyle alındı. Yeni Parti Programı'nda, tarafsız ve sembolik yetkilere dayalı Cumhurbaşkanlığı, güçlü Meclis ve kuvvetler ayrılığı ilkesine dayalı parlamenter sistem hedefine yer verildi. Programda partinin "siyasi kimliği" genel olarak Cumhuriyet değerleri, Atatürk ilkeleri, "yenilenme hedefleri" eşliğinde CHP'yi simgeleyen 'Altı Ok' prensipleri ve 'çağdaş sosyal demokrat değerler’ ile temellendirildi.

Ekonomi başlığı altında neler olduğuna bakalım.

'Kara düzeni değiştireceğiz’ ifadesi ön planda

Değişim Çağrısı başlığı verilen birinci bölümde, “Bu kara düzeni değiştireceğiz” söylemi ön plana çıkarken, parti programında tam 15 kez bu ifade kullanıldı. Bu ifade Özgür Özel’in bu döneme kadar gerçekleştirdiği meydan konuşmalarında, basın açıklamalarında sıkça kullandığı bir söz olarak biliniyor.

Programda, 2024 yerel seçimlerinde Özgür Özel’in “Seçmenle, toplumun tüm kesimleriyle samimi bir iletişim kuran ve onları sandığa çağıran bir ittifak” olarak tanımladığı Türkiye İttifakı söylemine de yer verildi. İttifakta, “Solcular, sağcılar, yurtseverler, demokratlar, milliyetçiler, muhafazakarlar, özgürlükçüler vardır” ifadesine yer verildi. “Bu kara düzeni değiştireceğiz” ifadesi parti programında nasıl detaylandırıldı, birkaç örnek verelim:

“Bu kara düzeni değiştireceğiz. 

Bir tarafta ülkenin zenginliğini, devletin imkanlarını ve siyasal gücü kendi elinde toplayan küçük bir azınlık vardır. Diğer tarafta alın teriyle yaşayan, çalışan, üreten; ancak emeğinin ve ürettiğinin karşılığını alamayan milyonlar bulunmaktadır. Bir tarafta ayrıcalıklarla büyüyenler, kuralsızlıktan güç alanlar ve hesap vermeden yönetenler; diğer tarafta ay sonunu getirmeye çalışan işçiler, memurlar, çiftçiler, esnaf, emekliler, gençler, kadınlar ve çocuklarının geleceğinden kaygı duyan aileler vardır. Bu düzen kendiliğinden değişmeyecek. Biz değiştireceğiz. 

Bu kara düzeni değiştireceğiz. 

Bugün Türkiye’de asıl mücadele, ülkenin zenginliğini ve devletin gücünü elinde tutan bir avuç insanla, emeğiyle bu memleketi ayakta tutan on milyonlar arasındadır. Memleketin zenginliği, devletin imkanları ve siyasal güç giderek daha küçük bir çevrenin elinde toplanmaktadır. Bir avuç insan ayrıcalıklarla büyürken milyonlar hayat pahalılığı, güvencesizlik ve gelecek kaygısıyla yaşamaktadır. Çalışanlar emeklerinin karşılığını alamamakta, emekliler geçinememekte, çiftçiler toprağından uzaklaşmakta, esnaf ayakta kalmakta zorlanmaktadır. Gençler kendi ülkelerinde bir gelecek kurabileceklerine olan inançlarını kaybetmekte, kadınlar eşitsizlik ve şiddet karşısında korunmamaktadır. Şiddet sokaklardan okullara taşmaktadır. 

Bu kara düzeni değiştireceğiz. 

Toplumun büyük çoğunluğu üretmekte; küçük bir azınlık zenginleşmektedir. Milyonlar kurallara uymakta; bir avuç insan kendisini hukukun üzerinde görmektedir. Halk seçimlerde, meydanlarda ve yaşamın her alanında iradesini ortaya koymakta; fakat iktidar gücü, halkın iradesini etkisizleştirmek için kullanılmaktadır. 

Bu kara düzeni değiştireceğiz. 

Yoksulluğu bitireceğiz. Adaletsizliğe son vereceğiz. Gençlerin ülkelerinden ayrılmayı tek çıkış yolu olarak görmediği bir düzen kuracağız. Bir çocuğun ailesinin sosyoekonomik koşulları, yaşadığı coğrafya nedeniyle nitelikli eğitime, sağlıklı beslenmeye ve güvenli bir geleceğe ulaşamamasına sebep olan engelleri ortadan kaldıracağız. Devletin liyakat yerine, kişilere sadakatle yönetilmesine, hukukun güç sahipleri için işlemesine ve siyasetin dar bir çıkar çevresinin hizmetine sokulmasına son vereceğiz.”

Kalkınma ve devlet planlaması 

Yeni Parti’nin parti programının 3. başlığı olan Kalkınma ve Ekonomi bölümünde, kalkınmacı devlet vurgusunun sıklıkla dillendirildiğini görüyoruz. Partinin ekonomi programı, “verimli, adil, planlı, yeşil, dijital ve kapsayıcı” bir kalkınma modeli olarak tanımladığı temeller üzerine kuruldu:

“Yeni Parti, ekonomide plansızlığı ve kısa vadeli kararlarla yönetimi reddeder. Kalkınma; toplumsal ihtiyaçlara, bilimsel veriye, stratejik hedeflere ve uzun vadeli kamu yararına dayalı olarak planlanacaktır. Bu amaçla güçlü bir ulusal planlama kapasitesi oluşturulacaktır. Planlama; sanayi, tarım, enerji, teknoloji, eğitim, istihdam, çevre ve bölgesel kalkınma politikalarını birlikte ele alacaktır. Ekonomik kararlar dar bir çevrenin tercihlerine bırakılamaz. Kalkınma politikaları; emek örgütleri, üretici birlikleri, meslek kuruluşları, kooperatifler, yerel yönetimler, üniversiteler, sivil toplum ve özel sektör temsilcilerinin katılımıyla hazırlanacaktır. Üretim ve bölüşüm süreçleri demokratikleştirilecek; çalışanların, üreticilerin ve yurttaşların ekonomik kararlara katılımı güçlendirilecektir. Bütçe hakkı, kamu harcamalarının denetimi ve ekonomik verilerin şeffaflığı aktif yurttaşlığın temel unsurları olarak görülecektir. Planlama ve katılımcılık anlayışımız; kamu ve özel sektör yatırımlarını uyumlu hale getirecek, stratejik sektörleri belirleyecek, kaynakların israfını önleyecek, bölgesel ve toplumsal eşitsizlikleri azaltacak, ekonomiyi krizlere karşı dayanıklı kılacaktır.”

“Yeni Parti, ekonomi programı ile ülkenin ve toplumun topyekun kalkınmasını hedefler” ifadesine yer verilen bölümde, “Kalkınmayı; gelir ve üretim artışı getiren ekonomik büyüme, refahın adil paylaşılması, üretim kapasitesinin güçlenmesi, emeğin değer kazanması, doğanın korunması ve yurttaşların haysiyetli yaşam olanaklarına kavuşması olarak görür. Kalkınma verimlilik temelli, adil, planlı, yeşil, dijital ve kapsayıcı bir düzene dayanır. Partimiz, kamunun stratejik öncü gücünü, özel sektörün dinamizmini, örgütlü emeğin üretkenliğini, bilimsel ve yenilikçi bilgi birikimi ile toplumsal katılımı bir araya getiren yeni bir ekonomi anlayışını savunur. Bu anlayış halkın yararına ve kamucu temellere dayanır” denildi. 

Kamu-özel sektör işbirliği projeleri gözden geçirilecek

Parti programında, “Yeni Parti için kalkınma, toplumun tamamının zenginleştiği, gelir ve fırsat eşitsizliklerinin ortadan kalktığı, yurttaşların gelecek güvencesi kazandığı bir dönüşüm sürecidir. Yeni Parti, ekonomik büyümenin yalnızca belirli kesimlere servet aktarımına dönüştüğü bir düzeni reddeder. Ekonomik büyüme; halkın sofrasına, ücretine, barınma imkânına, eğitimine, sağlığına ve ekonomik güvenliğine ve yaşam güvencelerine yansıdığı ölçüde anlamlıdır” ifadeleri yer aldı.

Türkiye’nin son yıllarda en tartışmalı projeleri olan kamu-özel sektör işbirliği projelerine de yer verilen parti programında, “Köprü, otoyol ve altyapı yatırımlarında kamu yararı, şeffaflık ve mali sürdürülebilirlik esas alınacaktır. Kamu-özel işbirliği projelerinde şeffaflık sağlanacak, projeler açık biçimde denetlenecek, kamu zararına yol açan garantili modeller terk edilecektir. Afetlere dayanıklı ulaşım ve iletişim altyapısı kurulacaktır” denildi. 

'Merkez Bankası’nın bağımsızlığı sağlanacak' vurgusu

“Para Politikası ve Finansal İstikrar” alt başlığında, enflasyonla mücadeleye ve finansal istikrara yer verilerek, “Enflasyonla mücadele, halkın alım gücünü koruyan, gelir adaletini gözeten ve üretimi destekleyen bütüncül bir programla yürütülecektir. Hayat pahalılığıyla mücadele, yalnızca parasal sıkılaştırmaya değil; üretimi artıran, maliyetleri düşüren, rekabeti sağlayan ve gelirleri koruyan bir ekonomi programına dayanacaktır. Merkez Bankası’nın araç bağımsızlığı sağlanacaktır. Para politikası rasyonel, öngörülebilir ve şeffaf biçimde uygulanacaktır. Fiyat istikrarı maliye, üretim, gelir ve rekabet politikalarıyla birlikte ele alınacaktır. Enflasyonun maliyeti emekçilere, emeklilere ve dar gelirlilere yüklenmeyecektir. Finansal istikrarı tehdit eden kısa vadeli ve spekülatif hareketlere karşı makro ihtiyati araçlar kullanılacaktır. Döviz kuru, faiz ve kredi politikaları üretim ve istihdam hedefleriyle uyumlu olacak şekilde uygulanacaktır” denildi.

İsraf ve şatafat bitecek, vergi sisteminde adalet sağlanacak

Makroekonomik Politikalar bağlığı altında yer alan Maliye Politikası ile ilgili hedefler ise şu şekilde belirtildi:

“Maliye politikası, kalkınmanın finansmanı, gelir adaleti ve sosyal devletin güçlendirilmesi için kullanılacaktır. Bütçe hakkı güvence altına alınacak, bütçe Meclis’te yapılacaktır. Bütçe süreçlerine yurttaşların katılımı sağlanacaktır. Kamu harcamalarında şeffaflık, etki analizi ve hesap verebilirlik sağlanacaktır. İsraf, şatafat ve kamu kaynaklarının ayrıcalıklı kesimlere aktarılması sonlandırılacaktır. 

Vergi sistemi adalet temelinde yeniden düzenlenecektir. Dolaylı vergilerin oranı kademeli olarak azaltılacak, vergide adalet sağlanacaktır. Kayıt dışılıkla, vergi kaçakçılığıyla ve vergi cennetleriyle etkili mücadele edilecektir. Kamu borçlanması gelecek kuşakların yükünü artırmayacak, kalkınma hedefleriyle uyumlu biçimde yönetilecektir. Barınma, eğitim, sağlık, istihdam ve bakım hizmetlerini güçlendirecek sosyal harcamalar artırılacaktır. Maliye politikası bütçe dengesi olduğu kadar toplumsal adaletin tesisinin temel aracı olarak tesis edilecektir.”