Yeryüzünün Sesi: Ekolojik Bir Ses Deneyimi

Begüm Çalımlı

Merdiven Art Space, 07 Mart-18 Nisan 2025 tarihleri arasında, küratörlüğünü Ferhat Özgür'ün üstlendiği, Lütfi Özden'in "Yeryüzünün Sesi" sergisine ev sahipliği yaptı. Bu sergi kapsamında, ben de klasik batı müziği ve deneysel ses sanatı alanındaki birikimlerimden yola çıkarak, ekolojik düşünceyi çevresel kaygıların ötesine taşıyan ve varoluşun çok katmanlı boyutlarını kapsamayı amaçlayan "Sese Dokunmak" adlı bir ses performansı gerçekleştirdim.

Bu ses performansı, Antroposen çağında insan-doğa ilişkisinin yeniden değerlendirilmesini öneren ve ekolojik krizin aciliyetine dair bilimsel ve düşünsel bir müdahale niteliğinde olan deneysel bir ses müdahelesi olarak kurgulandı. Bu performansla, çağdaş ekoeleştiri teorisinin önde gelen düşünürlerinden Timothy Morton'un All Art is Ecological eserinden ilhamla, sanatın yalnızca çevresel meseleleri ele alan bir araç olmadığını, aksine tüm sanatsal ifade biçimlerinin varlıklar arasındaki ilişkiselliği ve etkileşim ağlarını görünür kıldığını vurgulamak istedim. Bu doğrultuda, klasik batı müziği eğitiminin metodolojik altyapısını, deneysel ve rastlantısal yaklaşımlarla birleştirerek, ağaç, tel, beton gibi farklı nesnelerle etkileşime girebilmek ve mekansal akustiği kavrayabilmek için Merdiven Art Space'i performans öncesinde bir kaç kez ziyaret ettim. Ses nesnelerini bir müzik aletinin sunduğu mükemmel formun arayışıyla değerlendirmek ve dönüştürmek yerine, kendi varlıklarının içindeki potansiyel seslerini duymaya çabaladım. Lütfi Özden'in uzunca yıldır titizlikle geliştirdiği ve çoğu patent almış yüzü aşkın özgün ses nesnelerinden bir seçki kullandım; yay ve ağaç dalları gibi doğal, elektronik pedallardaki delay ve reverb gibi yapay ses elementleri arasındaki diyalektik ilişkiyi inceleyerek, görsel-işitsel algı düzlemlerini birleştiren çok türlü bir ses ekolojisi deneyim alanını yaratmayı amaçladım.

                                        _{Fotoğraflar: Emre Tarduş}

Bu bağlamda performansın, ses-mekan-beden üçgeninde oluşan etkileşimlerini araştırarak, insanın doğa karşısındaki konumunu yeniden düşünmeye yönelik daha kapsayıcı bir yaklaşım önerisinde bulundum. Köknardan Hindistan cevizine uzanan ağaç türleri, demir, beton ve tellerden oluşan nesneler, görünürde sessiz duran ancak dokunsal etkileşimle birlikte ses-aktörlerine dönüşen, çok-katmanlı varlıklar olarak performans alanını oluşturdu. Ses nesneleriyle kurduğum bu ilişki, onlarla zaman geçirdikçe görme duyusunun yerini işitmeye bıraktığı ve bedenin nesnelerin doğasına uyumlanarak yeni formlar keşfettiği öznel bir deneyim olanağı sağladı.

Sonik bir deneyimin ötesinde, post-hümanist bir perspektifle kurgulanan bu performans, insan-merkezli ses üretiminin ötesine geçerek, farklı duyuların iç içe geçtiği, çok-türlü ve canlı bir ses deneyimi sundu. Tıpkı doğada hiçbir anın tekrarı olmadığı gibi, bu özgün performans da doğadan bir şey talep etmek yerine, onunla uyum içinde var olmanın ve onun ritmine kulak vermenin önemini vurgulayan bir yolculuğa dönüşürken, dinleyiciyi sürdürülebilir bir geleceğin inşası için alternatif bir epistemolojik dinleme pratiğine teşvik etmeyi amaçladı.

Serginin küratöryel metnine ulaşmak için: https://www.merdivenartspace.com/guncel/