Yetki karmaşası ve hukuk tartışmaları: Mutlak olmayan butlan olur mu?

Türkiye’nin gündemine oturan CHP'nin son kurultayına ilişkin süreci “mutlak butlan” tabiriyle tartışmanın etimolojik yansımalarından başlamak istiyorum. 

Kurultayın iptalini isteyen davacıların hukuksal olarak dayandıkları temel düzenleme Türk Borçlar Kanunu’nun (TBK) 27. Maddesi hükmü. İlgili maddenin başlığı ise “kesin hükümsüzlük”. Mutlak veya kısmi butlan tabirleri ise 1 Temmuz 2012 tarihinde değiştirilen TBK’nın, değiştirilmeden önceki metninde yer alan ve öz Türkçe hukuksal ifadelerin kullanımının sağlanması amacıyla kanun metninden çıkarılan ifadeler. 

Ezcümle, biz güncel bir sorunu Arapça kökenli eski kanun ifadeleriyle tartışıyoruz. Kanunda yer alan açık tercihe rağmen, Arapça terminolojiye olan tutkumuzun öne çıkışı, bu sürece dair güzel bir satır altı okuması olarak işaretlenebilecektir.  

• “Mutlak butlanı” anlamaya devam edelim. Yukarıda bahsettiğim TBK md. 27 hükmü şöyle diyor: “Kanunun emredici hükümlerine, ahlaka, kamu düzenine, kişilik haklarına aykırı veya konusu imkansız olan sözleşmeler kesin olarak hükümsüzdür.”     

Mutlak butlanın en klasik üniversite kürsü örnekleri kanuni şekle aykırı yapılan hukuksal işlemlerdir. Güncel soruna uyarlayacak olursak CHP’nin 4-5 Kasım 2023 tarihli 38. Olağan Kurultay’ı nikah memuru önünde yapılmayan evlilik beyanı, tapu dairesinde gerçekleşmeyen taşınmaz alım satımı gibi değerlendirilmiştir. Bu değerlendirmeyi yapan Ankara Bölge Adliye Mahkemesi 36. Hukuk Dairesi ayrıca, Kurultay’ın yapıldığı andan itibaren ortaya çıkan bütün sonuçlarının engellenmesine ilişkin tedbir kararı vermek suretiyle, gerçekleşen Kurultay’ın mutlak olarak batıl bir hukuksal işlem olduğuna hükmetmiştir. 

Mahkemenin bu yöndeki hükmünün dayanağı ise Kurultay’da oy kullanan bir kısım delegeye para verildiği, bir kısmına değişik il ve ilçelerde belediye başkanlığı ve belediye meclis üyeliği adaylığı taahhüt edildiği, bir kısım delege ve yakınlarına da market alışveriş kartları dağıtıldığı ve bu gibi yollarla delegelerin gerçek iradelerinin menfaat karşılığı saptırıldığı değerlendirmesidir. 

• Diğer bir deyişle, bu saptırma faaliyeti olmasaydı bir kısım CHP delegesinin iradesinin Özgür Özel yerine Kemal Kılıçdaroğlu’na yönelebileceğine ve az farkla (18 oy) Özgür Özel lehine biten Kurultay sonucunun değişebileceğine hükmedilmiştir mahkeme tarafından. 

Uyuşmazlığın çözümünde kim görevli?

Mahkeme kararını mercek altına aldığımızda tartışma yaratacak çokça başlık bulmak mümkün. Buna karşın bu tartışmalardan temel olarak, MHP Genel Başkan Yardımcısı Feti Yıldız’ın sonradan silinen tweetlerinde de yer alan uyuşmazlığın çözümünde seçim yargısının mı yoksa halihazırda olduğu gibi genel yargının mı görevli olduğu tartışmasına değinmek gerekecektir.

Türk Hukuku’nda faaliyetin konusuna veya türüne özgü yargısal denetim mekanizmalarının oluşturulması, karşılık bulan ve uygulanan bir ilkedir. Askerî yargı, spor yargısı, seçim yargısı gibi faaliyetin türüne özgü disiplin ve kontrol mekanizmaları kanunlar ve ikincil mevzuatlar kapsamında düzenlenmektedir. Bugün ortaya çıkan tartışma ise denetim ve disiplin mekanizmaları özel olarak düzenlenmiş seçim faaliyetlerine, Türk Medeni Kanunu, TBK gibi genel nitelikte kanunların hangi durumda ve ölçüde uygulama alanı bulacağına ilişkindir. Bunun için ilk bakılacak yer faaliyete özgü özel kanunun kendisi olacaktır. 

Sözgelimi, futbol faaliyetine ilişkin disiplin yargısını düzenleyen 5894 sayılı Türkiye Futbol Federasyonu Kuruluş ve Görevleri Hakkında Kanun’un “Tahkim Kurulu” başlıklı 6. maddesinin 6. fıkrası, konuyu tartışmaya uzak biçimde şu ifade ile çözüme kavuşturmaktadır: 

“Tahkim Kurulunun, futbol faaliyetlerinin yönetimi ve disiplinine ilişkin kararları kesindir.”

Bir futbolcunun aldığı disiplin cezasının, bir asliye hukuk mahkemesinde mutlak butlana maruz bırakılma ve başından itibaren yok sayılma ihtimalini ortadan kaldıran bu açık düzenleme karşısında Siyasi Partiler Kanunu’nun ilgili maddesinin bu açıklıkta olmayıp tartışmalara zemin hazırlayacak nitelikte bir düzenleme olduğu iddia edilebilir. Siyasi Partiler Kanunu md. 121 hükmü şu şekilde ifade etmektedir: 

“Türk Kanunu Medenisi ile Dernekler Kanununun ve dernekler hakkında uygulanan diğer kanunların bu Kanuna aykırı olmayan hükümleri, siyasi partiler hakkında da uygulanır.” 

İşte bu düzenleme, Kurultay’ın asliye hukuk mahkemeleri önüne getirilmesine cevaz veren hükümdür ve Kemal Kılıçdaroğlu yandaşı davacıların iddiası da doğal olarak “genel nitelikteki kanunların ilgili düzenlemelerinde Siyasi Partiler Kanunu’nda yer alan düzenlemelere aykırı hükümler bulunmadığı” yönünde olacaktır.

Acaba öyle mi?

Ben bir hukukçu olarak Sayın Feti Yıldız gibi konuya şüpheyle bakıyorum. Öncelikle olarak Siyasi Partiler Kanunu’nun siyasi partilerin seçimlerini düzenleyen 21. maddesinin 11. fıkrası açıktır ve “seçim sonuçlarını etkileyecek ölçüde bir usulsüzlük veya kanuna aykırı uygulama nedeniyle” ortaya çıkacak ihtilaflarda ilçe seçim kurulu başkanı olan hâkime uyuşmazlığı karara bağlama görevini vermektedir.

Ankara Bölge Adliye Mahkemesi 36. Hukuk dairesinin mutlak butlan kararına dayanak kıldığı, kimi CHP delegesinin iradesinin fesada uğratılması hususu, özel kanunda ifade edildiği üzere “seçim sonuçlarını etkileyecek ölçüde bir usulsüzlük” değil midir? Öyleyse özel kanun gereği itiraz ve uyuşmazlığın çözüm merci ilçe seçim kurulu olmalıdır; kanunun ifadesi bunu gerektirmektedir.   

• Benzer şekilde Siyasi Partiler Kanunu 21. Maddesinin 1. Fıkrası da siyasi partilerin organlarının seçimlerinin özel kanun hükümleri kapsamında “yargı gözetimi” altında yapılacağını düzenlemektedir. Siyasi Partiler Kanunu'nun aradığı yargı gözetiminin Kurultay’ın gerçekleştiği sırada Çankaya 4. İlçe Seçim Kurulu aracılığıyla yerine getirilmiş olduğu ise belirlidir. 

Buna göre ve kanaatimce, yargı gözetiminin tezahürü oldukça kazuistik (ayrıntılı) bir şekilde ele alınan özel nitelikte bir kanun maddesi gereği uygulanmışken, genel nitelikteki hükümlerin uygulama alanı bulması oldukça tartışmalı bir sonuç doğurmaktadır. Diğer bir deyişle, genel nitelikteki kanun maddeleri bakımından aynı hukuksal işleme ikincil bir yargısal denetimin uygulanması, seçim yargısı ile genel yargı arasında farklı değerlendirmelerin ortaya çıkmasına, bu da önce hukuksal belirlilik ilkesinin ve daha sonra da hukuk devleti ilkesinin yara almasına sebep olacaktır.  

Son olarak ve farklı bir bakış açısıyla, ilgili özel kanun maddesinin amaçsal yorumunun da bizleri aynı noktaya götüreceği kanaatindeyim. Siyasi Partiler Kanunu’nun bahsi geçen 21. Maddesinin 10. fıkrası “tutanakların düzenlenmesinden itibaren 2 gün içinde seçim sonuçlarına itiraz edilebileceği ve itirazların hâkim (ilçe seçim kurulu başkanı) tarafından aynı gün içinde kesin olarak karara bağlanacağı” düzenlemesini içermektedir. 

• Amaç, seçimlerin bir an önce bağlayıcı hâle gelmesi, seçimden sonraki tasarrufların askıda kalmaması ve geriye dönülmesi imkansız zararların oluşmaması adına hızlı yargısal denetim mekanizmasını işlevsel kılmaktır. 

Buna karşın bugün, Kurultay’dan yaklaşık 2,5 sene sonra seçim sonuçlarının batıl kılındığı, yeni genel başkanıyla Türkiye genelinde yerel seçimlere katılan bir siyasi partinin genel merkezine polis eşliğinde girildiği bir durum izlenmektedir ki, özel nitelikteki kanunun ilgili düzenlemesinin amacıyla bu durumun uyuşmadığı apaçık ortadadır.

Konuyu yalnızca hukuksal düzlemde tartışabilir miyiz?

Bu kapsamdaki hukuksal analizlerin ardından ve öncelikle bir hukukçu olarak, tartışmayı hukuksal düzlemde daha fazla ilerletmeyi açıkça ret ediyorum ve bir noktada anlamsız da bulduğumu ifade etmeliyim.

Örnek olarak irdelenecek olursa, siyasal partilerin devletin bölünmez bütünlüğüne aykırı faaliyetlerle ilintili olması veya laiklik karşıtı irticai faaliyetlerin odağı olması hâlinde kapatılacağını düzenleyen Anayasamızın 68. ve 69. maddeleri hâlâ yerli yerinde durmaktadır. Bugün hukuk kurumlarını Anayasa’nın bu maddeleri temelinde çalıştırmayı hedefleyen bir siyasi bakış açısı, en az iki siyasi parti kapatma davası türetebilir miydi? Güncel tartışma konularımız mutlak butlan yerine tamamen Anayasa'nın bu maddeleri ve Anayasa Mahkemesi'nin bu yöndeki geçmiş kararları olmaz mıydı?  

• Veya 5816 sayılı Atatürk Aleyhine İşlenen Suçlar Hakkında Kanun’u tam anlamıyla uygulamaya niyetli bir cumhuriyet savcısının bugün ülkede açabileceği soruşturma sayısı onları yüzleri bulmaz mıydı? Hukuk sopasını ele geçirenlerin Ergenekon ve Balyoz yargılamalarında yaptıkları ortadayken mutlak butlan davasını hukuksal kurum ve analizlerle tartışmak, bana göre hem anlamsız hem de amaçsız bir girişimdir.  

Toplum olarak yok hükmünde olmanın karşılığı olarak kullanılan mutlak butlan ifadesini çok sevdiysek soruyu şu şekilde sormamızın bizi daha doğru bir tartışma noktasına götüreceğini düşünüyorum. Genel başkan değişikliğinin yaşandığı CHP 38. Olağan Kurultayı yok hükmünde iken tam dokuz seçim kaybetmiş eski genel başkanın mahkeme yoluyla partisinin tekrar başına geçme isteği ne hükmündedir?

İşte bu soruyu sorduğumuzda hukuk biliminin tamamen dışına çıkmak zorunda kalırız; etik, vicdan ve basiret gibi kişisel nitelikleri tanımlamak için kullanılan bir başka dünyanın sıfatları ile hemhal olmaya başlamak gerekir. Hukuksal kurumların analizinden ziyade, CHP teşkilatının tam da bu sıfatlarla olan yakınlık derecesi bugünkü güncel sorunumuzun nasıl çözüleceğini yakın gelecekte bizlere gösterecektir. 

Bu anlamda bana göre her bir CHP üyesi için tarihî bir fırsat ve sorumluluk açıkça karşılarında durmaktadır. Hukuk devletine bağlılık ilkesine zarar vermeyecek şekilde oluşturulacak, toplumun talep ve isteklerine karşı duyarlı ve vicdanlı bir kurumsal davranış biçimi, ülkenin kötü yönetimi sebebiyle seçmen alternatifinin yöneldiği kurum olarak değil, CHP’nin kendi meziyet ve sorun çözme potansiyeli ile Türkiye’de siyasal iktidara her şartta kavuşabileceğinin altını çizecek, teyit edecektir.

Sözün özü, CHP kurultayına ilişkin son süreci ister mutlak ister kısmi butlan tabirleriyle tartışalım ama konuyu sadece hukuksal kurumlar üzerinden tartışmayı yeterli bulmayalım. Esas amacı ve niyeti de takip edelim. Bu girdabın içinden daha rahat çıkacağımızı, sonuca daha rahat varacağımızı ve içinizi rahatlatacak eylem planını daha rahat oluşturacağımızı düşünüyorum.