Yılbaşı Hediyesi Seçme Rehberi

Nil Ormanlı Balpınar

Yeni yıl, yeni umutlar… Tüm mağazalar yeşiller ve kırmızılarla süslenmiş…Kocaman bir yılbaşı ağacı… Altında rengarenk hediye kutuları .. Kozalaklar, sarı ışıklar, renkli toplar… Yılbaşı desenli kıyafetler, geyik desenli kazaklar, sıcacık çoraplar… İnsanın içinde o yeni yıl neşesini uyandırıyor, “Bu sene farklı olacak, biliyorum, hissediyorum,” dedirtiyorlar, değil mi?

Ama gelin bir de şu açıdan bakalım:

Yeni yıl; karbon bütçemiz giderek azalıyor, 1,5 derece ihtimalinden bile uzaklaşıyoruz. Sadece kısa bir süre için kullanılacak tüm bu süsler petrol hammaddeli plastiklerden üretiliyor. Bir tane yılbaşı ağacının  karbon ayak izi 40 kg karbondioksite denk geliyor ve neredeyse hepsi ithal. Yalnızca Birleşik Krallık’ta her sene çıkan ambalaj atıklarını uç uca eklerseniz yaklaşık 365 kilometre ediyor. Bu da Dünya’yı 9 kez çevrelemeye yetecek bir uzunluk… Ayrıca 1 kilogram ambalaj kâğıdının üretiminde 3,5 kilogram karbondioksit salınıyor. Buna bir de gıda israfını, hızlı moda markalarından alınan kıyafetleri, ihtiyaç dışı gelen veya beğenilmeyip bir köşeye atılan, sonunda da çöpü boylayan hediyeleri de eklersek… Gerçekten buna değer mi?

Ama tabii ki bu çılgın tüketim kültürünün içinde atıksız ve iklim dostu yılbaşı hediyeleşmesi mümkün. Hediye seçiminden paketlemeye birçok konuda daha doğa dostu seçimler yapabilir, gezegene zarar vermeden de yeni yıl neşesini içinizde hissedebilirsiniz.

Öncelikle hediye konusuyla başlayalım. 

• Hediye alacağız kişinin ihtiyaçlarını gözden geçirin, gerekirse sorun. (Bunu sormanın “ayıp bir şey” olmadığını normalleştirmemiz gerekiyor, atık miktarı her geçen sene o kadar fazla artıyor ki asıl ayıp olan gezegene yaptıklarımız). 
• İhtiyaca göre seçtiğiniz hediyenin doğa dostu malzemelerden üretilmiş, yerel ve sürdürülebilir bir versiyonun bulmaya çalışın.
• Sormak istemiyor, sürpriz olsun diyorsanız veya hediye alacağınız kişiyle o kadar da samimi değilseniz, neden onu ekolojik yaşama teşvik edecek iklim dostu hediyeler almayasınız? Hem yılbaşı ritüellerini yerine getirir hem de yerel üreticileri desteklemiş olursunuz.
• Öyleyse o AVM’den sakince çıkıyor ve telefonumuzu elimize alıp Instagram’a giriyoruz. Çünkü çoğu yerel üreticimiz satış yapmak için bu platformu kullanıyor. Bazı üreticilere anlaştıkları dükkânlardan da ulaşabilirsiniz. Böylece kargolamanın sebep olacağı karbon ayak izinin de önüne geçmiş olursunuz.

Mesela ne mi olabilir? 

• Olea Vera Naturals, Olea Naturels, Otama Balsam gibi üreticilerden doğal sabunlar; 
• Mediflorafarm, Baboon, Krijen, Soapy gibi üreticilerden katı şampuan; 
• Mabinu’dan katı ruj; Mier Handmade’den bez çanta, kese, el çantası, 
• Abtira’dan zehirsiz cilt bakım ürünleri alabilirsiniz.

Bir başka öneri ise aromaterapi ürünleri. 

Urban Aromateraphy’nin odaklanmaya, stres atmaya, uyumaya, ortamı sakinleştirmeye yarayan uçucu yağ karışımları, yerel seramikçilerimizin el emeği buhurdanları veya difüzörler çok güzel bir yılbaşı hediyesi olabilir. 

Uçucu yağ alırken Sağlık Bakanlığı onayı olmasına, etiketinde Latince isminin yazmasına, yüzde 100 uçucu yağ olduğuna dair bir ibarenin olmasına, üretim ve son kullanma tarihi bulunmasına dikkat etmekte fayda var.

Yerel üreticilerimizin ürettiği doğal, parafin içermeyen mumlar da güzel bir hediye olabilir.

Kırtasiye meraklısı veya yazı yazmayı seven birine dolma kalem almaya ne dersiniz? Pistonlu dolma kalemler cam mürekkep şişelerinden rahatlıkla ve istediğiniz renkte doldurulabiliyor ve böylece plastik atık çıkmıyor, mürekkep de gerçekten çoook uzun süre gidiyor. Günlük kullanıma uygun, ince uçlu bir sürü tipte dolma kalem opsiyonu var. Alternatifler için Unmei Project’in sayfasına bakabilirsiniz. 

Ayrıca Mier Handmade’in iç sayfaları, kapağı ve iplikleri geri dönüştürülmüş malzemeden, tamamen el işçiliği ile üretilmiş defterleri var, dolma kalemin yanına çok yakışabilir.

Bitkilerle arası iyi olan biriyse bitki hediye edebilir, evinizdeki bitkiyi köklendirip onu götürebilir veya atalık tohum hediye edebilirsiniz. Hatta kendi yaptığınız kompost bile müthiş bir hediye olabilir.

Kitaplar neden klişe olarak algılanıyor anlamış değilim. Kitap hâlâ en güzel hediye. :)

Yemek yapmayı seven birine organik ürünlerden oluşan bir gıda sepeti hazırlanabilirsiniz. 

Hediyeler illa somut bir şey olmak zorunda değil. 

• Arkadaşınızı, bir süredir katılmak istediği kompost eğitimi, mum yapma atölyesi veya permakültür kursu gibi bir etkinliğe yazdırabilir,
• izlemek istediği oyuna bilet alabilir, 
• onun adına STK’lara, hayvan barınaklarına, çevre için mücadele eden topluluklara bağış yapabilirsiniz.

Tüm bunları değerlendirirken ikinci el alışverişi de bir opsiyon olarak görebilirsiniz. Veya hediyenizi kendi ellerinizle yapabilirsiniz, en büyük emek bu değil de ne…

Peki tamam, hediyemizi seçtik. Peki ya paketlemesi?

İnternet üzerinden siparişte, plastiksiz kargo istediğinizi belirtmeyi  unutmayın. Hediye paketi istemeyerek de ekstra bir atık oluşumun önüne geçebilirsiniz. Evimizde atık çıkarmadan, doğada çözünebilen veya tekrar tekrar kullanılabilen yöntemlerle kendi hediye paketimizi kendimiz yapabiliriz.

Önce işe elimizde olanlarla başlıyoruz. Evimizde bize daha önce gelen hediye paketlerinden kalanlar varsa onları kullanabilirsiniz. Eğer yoksa, istemeden de olsa eve giren ambalajları yırtmadan, özenli bir şekilde açmayı ve saklamayı alışkanlık haline getirebiliriz.

İlk kurtarıcımız evimizdeki boş kutular. Zaten plastiksiz kargo isteyen biriyseniz, evinizde bol bol karton kutu vardır. Hediyenizi bunların içine koyabilirsiniz. Kutuyu da kraft kâğıtlarla, eski dergi/kitap/gazete sayfalarıyla veya yine evinizde kalan janjanlı kaplama kâğıtlarıyla kaplayabilirsiniz. Üzerini de biraz süsleyeyim diyorsanız evinizde kuruttuğunuz portakal dilimlerini, kurumuş çiçekleri, dalları, yaprakları ve kozalakları kullanabilirsiniz. Çizim yeteneğiniz varsa kendiniz bir şeyler çizebilir veya kutunun üzerine hediyeyi vereceğiniz kişiyle olan bir fotoğrafınızı koyabilirsiniz.

Evet, gördüğünüz gibi atıksız, iklim dostu yılbaşı hediyesi seçmek mümkün. Peki, siz tercihinizi neyden yana kullanacaksınız: gezegenden mi yoksa tüketim kültüründen mi?

Herkese atıksız, gezegen dostu, huzurlu ve sağlıklı bir yıl dilerim.