Afetler döneminde dayanışmayı, umudu, sözü birlikle çoğaltmak için psikolojik ilk yardım hâli, çocuk merkezli afet yönetimi, afet sonrası çocuklarla iletişim hâli, afetlerde kadın ve kız çocukları odaklı yardım hâli ve afetlerde LGBTİ+ yetişkin ve çocuk hakları ile sizlerleydik. Bu sayımızda ise afetlerde engelli hakları üzerinde duracağız.
Engellilik - sakatlık konusu, eğitim hâli olarak sıklıkla değindiğimiz ve işlediğimiz temalardan biri. Hak temelli bakış açımızı sabit tutarak ayrımcılığın farklı türlerine karşı içerikler üretmeye gayret ediyoruz. Burada karşısında durduğumuz ayrımcılık türü ise, “sağlamcılık”. Sağlamcılık, “sağlam” olanları engellilerin üzerinde tutar, hak temelli yaklaşım yerine yardım/merhamet temelli hiyerarşik bir yaklaşım benimser, engelliliği tek tip olarak görür ya da ihtiyaç ve haklarını yok sayar. Afetler bağlamında ele aldığımızda hazırlanan afet planlarının, ihtiyaç listelerinin, mekanların, güvenlik mekanizmalarının sağlamcı bir bakış açısıyla hazırlanması ile katmerlenen bir mağduriyetle birlikte mikro veya makro saldırganlıklar da karşımıza çıkıyor. Bu bültenimizde;
- Afetlerde engelli haklarını konuşmak neden önemli?
- Afetlerde engelli haklarını nasıl koruyabiliriz?
- Hangi kurumlar afetlerde engelli hakları odağında çalışıyor?
sorularını soracağız. Süreçteki emeğiniz ve ilginiz için teşekkür ederiz.
afetlerde engelli haklarını konuşmak neden önemli?
Dildeki ayrımcılık davranışlarda, düşünce yapısında, politikalarda da devam ediyor.

Milyonlarca engellinin yaşadığı Türkiye’de ve bir milyara yakın engellinin yaşadığı dünyada engelli bireyler, uzun yıllardır sosyal, ekonomik, siyasal ve kültürel yaşama katılım engelleriyle karşılaşıyor. “Engelli” kelimesi de içinde engellenmişlik bulunduruyor. Bu tanımın sorumluluğu bireye yüklediğini ve engeli içselleştirdiğini söyleyenler de var. Bu sebeple engelli hakları alanında çalışan birçok kişi ve kurum “sakat” kavramını bir “hakaret” olarak görmek yerine bu varoluşu sahiplenerek ve engelin toplumda olduğu savunarak kullanmayı tercih ediyor. Bu kavramsallaştırma, sakatlığın toplumsal yönüne vurgu yapması, engeli sakat kişinin bedeninde değil, onu çevreleyen ve çerçeveleyen toplumsal örgütlenmede araması için önemli.
Ayrımcılık dilde de başlıyor: “Sağlam kafa sağlam vücutta bulunur.”, “Körle yatan şaşı kalkar.”, “Sağır duymaz, uydurur.”, “Eli ayağı düzgün olsun yeter.” vb. Belki farkında bile olmadan kullanmaya devam ettiğimiz,, üzerine düşündüğümüzde daha da fazlasını bulacağımız dilimize yerleşen engelliliği olumsuzlukla bağdaştıran ayrımcı ifadeler var.
Bir yandan dildeki ayrımcılık davranışlarda, düşünce yapısında, politikalarda da devam ediyor. Engelliliği hiç düşünmeden yapılan planlamalar gibi engellilik durumunu yalnızca fiziksel engelliliği düşünerek de ele alabiliyoruz. Ele aldığımızdaysa davranışlarda, yaklaşımlarda ve politikalarda “acıma”, “merhamet etme”, “tektipleştirme”, “muhtaç görme”yi temele koyarak eşitlikçi, kapsayıcı ve hak temelli yaklaşımdan uzaklaşabiliyoruz.
Kapsayıcı bakış açısı olmadığında, ortaya çıkan resmin bir ucunda da “engellilere özel” mekanlar, programlar var. Örneğin yalnızca engelli çocuklar için açılan anaokulu. Engelliler yalnızca bu alanlara sıkışabiliyor. Kapsayıcı bir eğitim sisteminde ise engelliler herkesle aynı alanları paylaşabilmeli. Herkesin ihtiyaçlarını temele alan bir evrensel tasarım söz konusu olmalı.
Engellilerin maruz bırakıldığı ayrımcılık; sağlık, eğitim, istihdam hizmetlerinden yararlanmalarını engellediğinden siyasette, ekonomi yönetiminde, medyada engelli temsili neredeyse sembolik düzeyde. Afetlerde ise durumun boyutu da değişiyor. Hâli hazırda herkesin kaynaklara erişemediği, ihtiyaçlarının karşılanamadığı bir noktada engelli olmak, mağduriyeti katmerlendiriyor. Tam da bu sebeple engellilerin ihtiyaçlarına, haklarına mikrofon uzatmak gerekiyor.
Her zaman söylediğimiz gibi: Ötekileştirilen tüm canlılar, hayvanlar, ağaçlar, kadınlar, çocuklar, mülteciler, engelliler, yaşlılar ve LGBTİ+’lar için acil durum önlemlerinin alınması, haklarının korunması bir lütuf değil bir hak ve gereklilik.
afetlerde engelli haklarını nasıl koruyabiliriz?
Destek ve ihtiyaç noktalarını sizin için derledik.

Afetler sırasında ve sonrasında engelli haklarını korumak, savunmak ve sürdürmek için birçok strateji ve çalışma yapılması mümkün. Hükümet, belediyeler, sivil toplum örgütleri ve uzman meslek örgütleri deprem öncesi, deprem sırası ve deprem sonrasına dair yapacakları her türlü değerlendirme, hizmet-yardım, yeniden yapılanma, kentsel planlama ve koordinasyon süreçlerinde engelliliği de dikkate almalı.
Deprem öncesinde, engellilerle ilgili alınacak hayati tedbirlerden biri, doğal olarak tüm yurttaşların ve engellilerin yaşadığı binaların deprem yönetmeliklerine uygun hale getirilmesi. Engelliler açısından binalardaki engelli rampaları, geniş kapılar, asansörler gibi temel ihtiyaçları karşılayacak koşulların sağlanması gerekiyor.
Engelli bireyler, önceden belirlenmiş bir acil durum planına göre hareket edebilmeli ve eğitimli olmalı. Afetler sırasındaki davranış kodları okullardaki eğitime entegre edilmeli, engelli çocuklar, gençler ve bireyler de bu eğitim sürecine dahil edilmeli.
Adrese Dayalı Nüfus Kayıt Sisteminden hangi binalarda, hangi tür engele sahip bireylerin yaşadığına ilişkin verinin ulaşılabilir olması ve bu verinin afet yönetimi sırasında arama kurtarma ekipleriyle paylaşılması alınabilecek aksiyonlardan biri.
Engelli bireyler depremin ardından yardım ekiplerinin evlerine ulaşması için herkes gibi günlerce beklemek zorunda kaldılar. Ancak, birçoğunun uzun süre dayanabilmesi veya sesini duyurabilmesi daha da zordu. Deprem sırasında evlerinde mahsur kalan engellilere erişmek için hangi yollar nasıl kullanılabilir sorusu üzerine başta sorumlular olmak üzere ayrıntılı bir şekilde düşünmesi gerekiyor. Afet koordinasyonunda görev alan kurum ve kuruluşların engelli sivil toplum örgütlerini sürece dahil eden bir planları olmalı. Her bir engel türüne göre farklı yaklaşımların ve hareket tarzlarının geliştirilmesi oldukça önemli.
hangi kurumlar afetlerde engelli hakları odağında çalışıyor?
Takipte kalabileceğiniz kurumları sizin için derledik.

Engelli hakları alanında çalışan, özellikle afet ve acil durumlarda etkili projeler ortaya koyan, takipte kalabileceğiniz kurumları sizin için derledik.
Afet Otizm Dayanışma Ağı, sözel iletişim kurmakta zorlanan çocuklar ve yetişkinlerin iletişimini kolaylaştırmak amacıyla da “Acil Durum İletişim Panosu” ve “Hasta ve Yaralı İletişim Panosu” oluşturdu.
Engelli Çocuk Hakları Ağı, depremin ilk gününden itibaren engelli çocuklara yönelik olarak çalışma yürütürken, sosyal medya hesaplarında hem çalışmalarını hem de gözlemlerini kamuoyu ile paylaştı.
İşitme Engelliler ve Aileleri Derneği de deprem bölgesindeki işitme engelli kişilerin sorunları için kendilerine ulaşabileceğine dair destek çağrısı yaptı. Dernek, deprem bölgelerindeki işitme engelli kişiler için işitme cihazı, pil ve yedek parça desteği sağlayacağını duyurdu.
Türkiye Engelsiz Bilişim Platformu görme engellilerin depremle ilgili acil duyuruları erişilebilir olarak takip edebilmesi için bir bilgilendirme sayfası oluşturdu.
Alerji ile Yaşam Derneği, alerjisi bulunan depremzedelere reçeteli ilaçlarının sağlanması için ilgili kamu kurumu niteliğinde meslek kuruluşu ile koordine biçimde çalışmalarını sürdürüyor.
Eğitimde Görme Engelliler Derneği, depreme ilişkin açıklamaların görme engelliler için erişilebilir olmasını sağlıyor. Depremde görme engelliler bağlamında çevrimiçi bir aradalık pratikleri oluşturuyor.
Tohum Türkiye Otizm Erken Tanı ve Eğitim Vakfı, depremzede otistiklere eğitim vererek Antalya’da otellerde kalmak isteyen otistiklerin ve yakınlarının konaklamasını sağlamayı amaçlıyor.
Erişilebilir Her Şey, depremzede engelliler için kriz koordinasyonunu üstleniyor. .Kilit bilgileri, engellilere aktarıyor.
İstanbul Barosu Engelli Hakları Merkezi depremzede engelliler için çalışma yaptığını bildiren STÖ'leri ve çalışma alanlarını bir tweet dizisinde listeledi.
Denge ve Denetleme Ağı, “Engelli Hakları ve Deprem” başlığında Altınokta Körler Derneği, STGM, İstanbul Barosu Engelli Hakları Merkezi, Afet Otizm Dayanışma Ağı, Ceviz Otizm Derneği, Özgür Eller Otizm İnisiyatifi, Uluslararası Sivil Toplum Ağı Derneği, Engelli İnsan Hakları Derneği, S.S.Tomurcuk Eğitim Kültür Dayanışma ve İşletme Kooperatifi, Evrensel Görme Özürlüler Derneği, Fethiye Turizm Tanıtım Eğitim Kültür ve Çevre Vakfı ve Dr. Fidan Güneş Gürgör Kılıç ile bir araya geldi.
Bu sürecin hepimiz için oldukça zor olduğunu biliyoruz. Umuyoruz ki bu bülten, tüm okuyucularımız için faydalı olmuştur. eğitim hâli ekibi olarak yanınızda olduğumuzu bilmenizi istiyoruz. Öğrencilerin, çocukların, duygusal zorluklarla başa çıkmalarına yardım etme, güvenli ve destekleyici bir öğrenme ortamı yaratma çabanız ve emeğiniz için teşekkür ederiz. Bir sonraki bültende görüşmek üzere!
Bizi takip etmeyi unutmayın.

