Söyleşi: Burcu DimiliÖzge Kahraman’ın ARKHE: Karanlık&nbsp;adlı sergisi 12 Mayıs’ta MERKUR’de ziyarete açılıyor. Yaklaşık 15 yıldır sürdürdüğü mağara araştırmaları aracılığıyla yeraltını yalnızca keşfedilen fiziksel bir alan olarak değil, varlığın başlangıcını düşünmeye açılan bir eşik olarak ele alan sanatçı son sergisinde var olan her şeyin kökenini ifade eden arkhe kavramından yola çıkıyor.&nbsp;İzleyiciyi yüzeydeki görünür dünyadan uzaklaştırarak derinlikte saklı olan başlangıcı düşünmeye davet eden sergiyi sanatçıdan dinledik.Sergiye adını veren arkhe kelimesi var olan her şeyin kökenini ifade ediyor. Bu kavramsal çerçeve sizin işlerinizle nasıl bir diyalog kuruyor?Arkhe, benim için varlığın altında sessizce işlemeye devam eden, her biçimin, her oluşun ve her dönüşümün içinde titreşen asli kuvveti düşünmenin bir yolu. MERKUR’de yer alan kişisel sergim ARKHE: Karanlık da tam olarak bu düşünceden doğdu. Şeylerin görünür yüzeyinden çok, onları mümkün kılan derin yapıya yaklaşma arzusu, üretimimin temel motivasyonu. Bu anlamda kökeni geçmişte kalmış bir ilk an olarak değil; dünyanın maddesinde, karanlığında, jeolojik katmanlarında ve zamansal derinliğinde hâlâ etkin olan canlı bir süreç olarak ele alıyorum.Felsefi olarak arkhe, Presokratik düşüncede varlığın ilkesi olarak tartışılır; Thales için su, Herakleitos için ateş ve sürekli oluş, Anaksimandros için ise sınırlandırılamayan apeiron. Beni etkileyen de bu sonsuz açıklık fikri. Çünkü mağaraya her inişimde, özellikle dikey inişlerde ya da dar geçitlerden sürünerek geçtiğim anlarda, dünyanın sabit bir nesne değil; hâlâ oluşmakta olan canlı bir organizma olduğunu hissediyorum. Kaya yüzeyine dokunduğunuzda milyonlarca yıllık bir zamanla temas ediyorsunuz. O anda “köken”, soyut bir kavram olmaktan çıkıp bedensel olarak hissedilen bir gerçekliğe dönüşüyor.Aynı zamanda arkhe’yi, yalnızca her şeyin çıktığı bir kaynak olarak değil, her şeyin yeniden döndüğü bir temel olarak da düşünüyorum. Mağaranın içinde, damlayan suyun sesi ya da kayanın iç dokusundaki katmanlaşma, varlığın görünmez bir ritimle kendini sürekli kurduğunu hissettiriyor. Üretim pratiğimdeki tekrar, sabır ve yoğunlaşma da bu ritme eşlik etme biçimi.Mağarayı yalnızca fiziksel bir mekan değil, bir&nbsp;“eşik” olarak tanımlıyorsunuz. Bu eşik, izleyici için neyin eşiği: bilgi mi, sezgi mi, yoksa varlığın henüz adlandırılmamış hâli mi?Ben mağarayı, algının biçim değiştirdiği bir eşik olarak düşünüyorum. Günlük yaşamda dünya ile ilişkimiz çoğunlukla bilgi, tanım ve görsel hakimiyet üzerinden kuruluyor. Oysa mağaranın karanlığı bu düzeni askıya alıyor. Görme duyusunun merkeziliği geri çekilirken, beden mekanı başka yollarla algılamaya başlıyor; yankı, nem, sessizlik ve dokunsal hisler daha baskın hâle geliyor. Bu durum insanı bilgiden çok sezgiye, açıklamadan çok deneyime yaklaştırıyor.<img src="https://images.aposto.com/2026/4/2/1778015441405.png" style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px; border-style: none; position: relative; cursor: pointer; padding: 0px 1px; box-sizing: border-box;" width="550" ratio="1.24" fr-original-style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px;" fr-original-class="fr-draggable">Aktif mağaracılık pratiğimde bunu çok güçlü biçimde deneyimledim. Kaskta yer alan ışık kaynağını kapattığınızda karşılaştığınız mutlak karanlık, yalnızca görsel bir yokluk değil; insan algısının yeniden kurulduğu bir alan. İlk başta yön duygunuz çözülüyor, zaman hissiniz silikleşiyor, bedeniniz çevreyle başka bir ilişki kurmaya başlıyor. Felsefede arkhe'nin adlandırılamayan, biçimlenmeden önceki ilke olarak düşünülmesiyle bu deneyim arasında derin bir bağ görüyorum. Çünkü mağara, bizi tam da henüz dilin tam olarak sahiplenemediği bir varoluş alanına yaklaştırıyor.Bu eşik aynı zamanda insan merkezli bakışın kırıldığı bir alan. Yeraltında ilerlerken bedeniniz, doğaya hükmeden bir özne olmaktan çıkıp onun ritmine uyumlanan kırılgan bir varlığa dönüşüyor. Mekanı siz belirlemiyorsunuz; kaya, daralan boşluk, suyun yönü ve toprağın hafızası size yön veriyor. Benim işlerimde izleyiciyle kurmak istediğim ilişki de buna benziyor: izleyicinin işi "okumasından" çok, onun içinde yönünü yeniden hissetmesi.Noktalama tekniğinizde tekrar eden binlerce iz, zamanın birikimini mi temsil ediyor, yoksa zamanın askıya alındığı bir yüzey mi kuruyor?Tekrar eden her nokta, benim için zamanla kurulan ilişkinin maddesel bir kaydı. İlk bakışta bu tekrar bir birikim hissi uyandırıyor; ama aslında benim ilgilendiğim şey kronolojik bir zaman akışı değil, yoğunlaşmış bir süre duygusu. Her nokta tekil bir hareket; fakat binlercesi biraraya geldiğinde çizgisel zamanı aşan, katmanlı ve derinlikli bir ritim oluşuyor. Bu, daha çok jeolojik zamana yakın bir his: İlerleyen değil, çöken, biriken ve içe doğru derinleşen bir zaman.Mağara oluşumlarına baktığınızda da aynı ritmi görüyorsunuz. Bir damlanın binlerce yıl boyunca kireçtaşını dönüştürmesi, sarkıtların ve dikitlerin neredeyse fark edilmeyecek bir yavaşlıkla büyümesi, zamanın başka bir mantıkla işlediğini gösteriyor. Presokratiklerin “oluş” fikri burada çok belirleyici; özellikle Herakleitos’un akış düşüncesi, sabit görünen şeylerin bile sürekli dönüşüm içinde olduğunu hatırlatıyor. MERKUR’deki ARKHE: Karanlık sergisinde kullandığım tekrarlar da bu jeolojik sabrın ve görünmeyen hareketin estetik karşılığı gibi düşünülebilir.Karanlığı “potansiyel” olarak yeniden düşünmek, çağdaş dünyadaki görünürlük takıntısına karşı nasıl bir öneri sunuyor?Bugün görünür olmak, neredeyse var olmanın koşulu gibi dayatılıyor. Her şeyin açığa çıkması, hızla dolaşıma girmesi, tanımlanması ve tüketilebilir hâle gelmesi bekleniyor. Ben ise karanlığı bir eksiklik ya da yokluk olarak değil; henüz biçimlenmemiş olanı taşıyan üretken bir alan olarak düşünüyorum. Karanlık, olasılığı koruyor; belirsizliğe, yavaşlığa ve henüz adını bulmamış olana alan açıyor.<img src="https://images.aposto.com/2026/4/2/1778015496892.png" style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px; border-style: none; position: relative; cursor: pointer; padding: 0px 1px; box-sizing: border-box;" width="550" ratio="1.21" fr-original-style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px;" fr-original-class="fr-draggable">Mağarada deneyimlenen karanlık bunu çok somut biçimde öğretiyor. Orada karanlık, boşluk değil; duyuların yeniden örgütlendiği yoğun bir ortam. Zaman yavaşlıyor, dikkat keskinleşiyor, beden en küçük titreşimleri bile fark etmeye başlıyor. Felsefi olarak bu, Anaksimandros’un apeiron kavramını hatırlatıyor bana: Sınırlandırılamayan, henüz belirli bir biçim almamış ama bütün biçimlerin potansiyelini taşıyan alan. ARKHE: Karanlık sergisinde karanlığı bir tema olarak değil, varlığı taşıyan ana zemin olarak düşünmemin sebebi de bu.Aynı zamanda karanlık, çağdaş hız kültürüne karşı bir yavaşlama etiği öneriyor. Hemen görünür olmayan şeyle birlikte kalmayı, hemen anlamlandırılamayanı zorlamamayı ve belirsizlik içinde dikkat geliştirmeyi öğretiyor. Benim için karanlık, saklayan değil; derinleştiren bir alan. İhtiyaç duyduğumuz şey de tam olarak bu: Her şeyi aydınlatmak değil, bazı şeylerin karanlıkta olgunlaşmasına izin vermek.Yeraltına inmek, çoğu zaman bilinçdışına yapılan bir yolculuk olarak da okunur. Sizin mağara deneyiminiz, psikolojik bir derinleşmeden çok ontolojik bir arayışa mı karşılık geliyor?Mağaranın bilinçdışıyla ilişkilendirilmesi güçlü bir okuma; çünkü karanlık, kapalılık ve derinlik doğal olarak içsel alanlarla bağ kuruyor. Ancak benim mağarayla kurduğum ilişki daha çok ontolojik bir düzlemde şekilleniyor. Benim için asıl mesele sadece “iç dünyama inmek” değil; varlığın kendisini, yani var olmanın koşullarını başka bir ölçekte deneyimlemek.Teknik inişlerde, dikey boşlukta ip üzerinde asılı kaldığınız anlar vardır; bedeniniz taş ile boşluk arasında bir eşikte durur. O an insanın kendi merkeziliği çözülür. Sessizlik, nem, kayacın soğukluğu ve derinlik hissi size ne kadar geçici bir varlık olduğunuzu hatırlatır. Bu deneyim bana sık sık Heidegger’in varlık sorusunu düşündürüyor: “Varlık nedir?” Belki de mağara, bu sorunun teorik değil, doğrudan bedensel olarak hissedildiği nadir alanlardan biri. Burada beni etkileyen şey, mağaranın insanı içe kapatması değil; aksine onu kendinden çıkarıp daha geniş bir varoluş ağına yerleştirmesi. Yeraltında, suyun sabrı, kayanın hafızası, oluşumların sessiz büyümesi ve karanlığın yoğunluğu karşısında insan kendi ölçeğini yeniden kavrıyor.&nbsp;Eserlerinizde temsil ile oluşum arasında bir gerilim hissediliyor. Bunu nasıl tanımlarsınız?Benim için yüzey, yalnızca bir imgenin taşındığı yer değil; aynı zamanda bir oluş alanı. Elbette işlerimde mağaraya, kaya dokularına, jeolojik katmanlara ya da tortusal yapılara dair çağrışımlar var. Ancak amacım onları temsil etmek değil; onların oluş mantığını, yani zamanla, basınçla, tekrar ve yoğunlaşmayla şekillenen varoluş biçimlerini üretim sürecinin içine taşımak.<img src="https://images.aposto.com/2026/4/2/1778015528425.png" style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px; border-style: none; position: relative; cursor: pointer; padding: 0px 1px; box-sizing: border-box;" width="550" ratio="1" fr-original-style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px;" fr-original-class="fr-draggable">Bu gerilim, aslında kontrol ile teslimiyet arasında da kuruluyor. Bir noktadan sonra yüzeyi yalnızca ben biçimlendirmiyorum; malzemenin direnci, ritmin kendi akışı ve tekrarın açtığı sezgisel alan da işe müdahil oluyor. Mağarada da benzer bir durum var: Siz yöneldiğinizi sanarsınız ama çoğu zaman mekan sizi yönlendirir. Merkür’deki ARKHE: Karanlık&nbsp;sergisinde temsil yerine oluşu öne çıkarmamın nedeni, sanatı tamamlanmış bir ifade değil; canlı bir karşılaşma alanı olarak görmem.“Karanlık” burada bir yokluk değil, bir taşıyıcı olarak konumlanıyor. Bu yaklaşım, üretim sürecinizde belirsizlikle kurduğunuz ilişkiyi nasıl etkiliyor?Belirsizlik benim için üretimin temel koşullarından biri. Çünkü her şeyi baştan bildiğim bir yerde süreç, keşif olmaktan çıkıp yalnızca uygulamaya dönüşüyor. Oysa ben yüzeyin, tekrarın, malzemenin ve sezginin beni önceden tasarlamadığım bir yere taşımasına izin vermek istiyorum. Üretim sürecindeki canlılık, tam da bu açıklık hâlinden doğuyor.Belirsizlikle kurduğum bu ilişki, aynı zamanda güvenle de ilgili. Her şeyi görmek zorunda olmadığınız ama yine de ilerleyebildiğiniz bir alan açılıyor. Mağarada karanlığa gözün yavaş yavaş uyum sağlaması gibi, üretimde de biçim hemen ortaya çıkmıyor; zamanla beliriyor, derinleşiyor ve kendi iç mantığını kuruyor. Bu yüzden benim için karanlık, görünmezliğin değil; henüz tam olarak görünür olmamış olanın taşıyıcısı.Eğer&nbsp;arkhe'ye ulaşmak hiçbir zaman mümkün değilse sanat pratiğinizi bu imkansızlığa yaklaşma biçimi olarak mı görüyorsunuz?Evet, hatta sanatın en temel gücünün burada yattığını düşünüyorum. Bazı şeyler tam anlamıyla kavranamaz; yalnızca çevresinde dolaşılabilir, izleri takip edilebilir ya da titreşimleri hissedilebilir. Arkhe de benim için böyle bir alan. Mutlak olarak ulaşılabilecek bir öz değil; fakat yaklaşılabilecek, sezilebilecek ve farklı biçimlerde duyulur kılınabilecek bir derinlik.Mağaraya her iniş de biraz böyle. Ne kadar çok deneyimlerseniz deneyimleyin, yeraltı her zaman kendine ait bir kapalılığı korur; bütünüyle açılmaz. Bu durum, felsefedeki ilk ilke arayışına çok benziyor: Yaklaşılır ama tamamen sahip olunamaz. Sanat pratiğimi de bu nedenle bir “bulma” eyleminden çok, bir “yaklaşma disiplini” olarak görüyorum.Belki burada önemli olan ulaşmak değil, yaklaşırken dönüşmek. Çünkü kökeni ararken aslında yalnızca dünyayı değil, kendi algımızı da yeniden kuruyoruz. İlk ilke arayışıyla mağaraya iniş deneyimi arasında bu yüzden güçlü bir bağ hissediyorum; ikisi de görünür olanın ardındaki düzeni sezme çabası. ARKHE: Karanlık, benim için tam da bu arayışın mekansal ve estetik bir karşılığıydı: kökene ulaşmak için değil, onun yankısını duyabilmek için açılmış bir alan.

Duende

Özge Kahraman yaklaşık 15 yıldır sürdürdüğü mağara araştırmaları aracılığıyla yeraltını, varlığın başlangıcını düşünmeye çağıran bir eşik olarak ele alıyor. İzleyiciyi yüzeydeki görünür dünyadan uzaklaştıran ve derindekileri düşünmeye davet eden sergiyi sanatçıdan dinledik.

Derinlikte saklı olan üzerine: 'ARKHE: Karanlık'

<img src="https://images.aposto.com/2026/2/0/1774190436892.png" style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px; border-style: none; position: relative; cursor: pointer; padding: 0px 1px; box-sizing: border-box;" width="550" ratio="1.51" fr-original-style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px;" fr-original-class="fr-draggable"><h1 fr-original-style="" style="font-size: 2em; margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Yıkıntılar arasında: Antik kentleri neden geziyoruz?</h1>Antik kent dediğimizde zihnimizde canlanan imgeler nedir? Sütunlar, tiyatrolar, agoralar, yıkık surlar, otların bürüdüğü taşlar arasında zamana yolculuk... Peki bu imgelerin ardında hangi duygular, hangi inançlar, hangi bilgiler yatar? Antik kent imgemiz, bize yalnızca geçmişi mi gösterir, yoksa kendimize dair bir şeyler de söyler mi?Yazı: Metin V. BayrakAntik kent dediğimizde zihnimizde canlanan imgeler nedir? Sütunlar, tiyatrolar, agoralar, yıkık surlar, otların bürüdüğü taşlar arasında zamana yolculuk... Peki bu imgelerin ardında hangi duygular, hangi inançlar, hangi bilgiler yatar? Antik kent imgemiz, bize yalnızca geçmişi mi gösterir, yoksa kendimize dair bir şeyler de söyler mi? İmgelerimiz, hislerlerle düşüncelerimizi birleştirip bizi çağırır: Gel, dur, düşün, hisset, kendini keşfet! Belki de bu yüzden, yıkıntılar arasında bir taş bulup o bilmediğimiz geçmişle hemhal olup maziye karışarak unuturuz şimdiyi.&nbsp;Milet antik kentinin tiyatrosundaki neredeyse bin yıl önce terk edilmiş taş basamaklarda durup hayalî bir kalabalığa seslenen birini düşünelim. İlk bakışta teatral bir taşkınlık ya da anakronik yanılsama gibi görünebilir. Bu, konuşan kişinin kendi sesinin yankısını tarihsel terk edilmişlik içinde test ettiği, bu yaşamda "kendi yerini" aradığı, nereden geldiğini yokladığı bir keşif yolculuğu olarak da yorumlanabilir.İnsan, bir coğrafyanın, dilin ve belleğin katmanlarına doğar. Doğumla birlikte giyilen bu miras, ören yerlerindeki kalıntılar arasında dolaşırken somut biçimde fark edilir. Taşların içinden süzülen tanıklıklar, Thales'in ya da Anaksimandros'un konuşmaları hâlâ oradadır. Kişi o terkedilmişliğe seslendiğinde filozofların konuşmalarına dahil oluverir.&nbsp;Bu nedenle antik kentlerde bugünü de içine alan bir süreklilik&nbsp;deneyimleriz. Zamanın doğrusal akışı askıya alınır; dün, bugün ve yarın aynı taşlarda üst üste binerek yükselir. Mekanın negatif boşluğu, orada artık fiziksel olarak bulunmayanların "varlığını" duyumsatır. Antik kentlerin yıkıntıları arasında bu yüzden yürür, içimizde olan ama adını koyamadığımız hissiyatımızı deneyimleriz.<h2 dir="ltr" fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Antik kentleri gerçekten neden geziyoruz? </h2>"Antik kentleri neden geziyoruz?" sorusu, birbiriyle iç içe geçmiş üç düzlemi eşanlı düşünmeye çağırır: Antik kent dediğimiz şey nedir? Gezmek dediğimiz eylem nasıl bir deneyimdir? Gezen dediğimiz özne kimdir? Bu üç düzlemi birbirinden ayırmadan verilecek her yanıt eksiktir. Çünkü söz konusu olan, anlam dünyasına yolculuktur. Tıpkı bir dili konuşmaya başladığımızda o dilin kurallarına tabi olmamız gibi, o mekanın ruhuna teslim oluruz.Antik kent, zamanın katmanlaşarak kendini görünür kıldığı bir yer. Gezmek; anlamlandırarak ilişki kurmak. Antik kenti ziyaret eden kişi, beraberinde okuduklarını, duyduklarını, hayallerini taşır. Gördüklerini bunlarla harmanlayarak deneyimleştirir. İnsan, karşılaştığı şeyi anlamlandırmadan onunla ilişki kuramaz. Anlamlandırmak ise onu bir hikayenin içine yerleştirmekle olanaklıdır. Anlam, daima bir anlatıda belirir.İnsanı Homo sapiens'ten ziyade Homo narrans, yani hikaye anlatan insan diye tanımlayabiliriz. Çünkü anlam, hikayelerde varlık kazanır. Bellek, hikayeler aracılığıyla taşınır. Kimlik, hikayeler dolayımıyla kurulur. Antik kentlere yönelişimiz de bu anlatı ihtiyacından bağımsız düşünülemez. Kim olduğumuzu anlamak için geçmişe bakarız. Ama bu bakış, onu bir anlatının parçası hâline getirme çabasıdır. Antik kentleri gezmek, kendimizi tanımlayarak kurduğumuz anlatıyla karşılaşmaktır. <p contenteditable="false" fr-original-class="custom-button-wrapper fr-deletable" fr-original-style="text-align:center" style="text-align: center; margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; box-sizing: border-box;"><a bgcolor="#0d3388" color="#ffffff" contenteditable="false" fr-original-class="custom-button-link" fr-original-style="background-color:#0d3388 !important;color:#fafbfc !important" href="https://aposto.com/s/yikintilar-arasinda-antik-kentleri-neden-geziyoruz?a=customButton" rel="noreferrer" style="background-color: rgb(13, 51, 136) !important; color: rgb(250, 251, 252) !important; text-decoration: none; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">YAZININ DEVAMI</a>

Soli

Antik kent dediğimizde zihnimizde canlanan imgeler nedir? Sütunlar, tiyatrolar, agoralar, yıkık surlar, otların bürüdüğü taşlar arasında zamana yolculuk... Peki bu imgelerin ardında hangi duygular, hangi inançlar, hangi bilgiler yatar? Antik kent imgemiz, bize yalnızca geçmişi mi gösterir, yoksa kendimize dair bir şeyler de söyler mi?

Yıkıntılar arasında: Antik kentleri neden geziyoruz?

Bugün en sevdiğim düşünürlerden birine ulaşmış bulunuyoruz. Sadece benim değil, Nietzsche’nin bile hayran olduğu bir filozof.Her filozofun kendince tuhaflıkları vardı ve düşünceleriyle sıyrıldıkları noktalar vardı ama Herakleitos şu ana kadar anlattığım filozoflardan daha farklı biri benim için. Bu arada Herakleitos elimize en çok yazısı (fragmanı) ulaşmış olan kişi. Diğer düşünürlerin felsefelerine ilişkin bilgileri Aristoteles’in Fizik ve Metafizik gibi kitaplarından yani ikincil kaynaklardan edinmiştik. Oysa Herakleitos'un elimize fragmanları kalmış. Hatta bu fragmanlar Türkçeleştirilip Cengiz Çakmak’ın derlemesi ile Kabalcı Yayınevi tarafından yayımlandı. Herakleitos ile özel olarak ilgilenmek isteyenler bu kitabı edinebilirler.Thales arkhenin&nbsp;su, Anaksimandros arkhenin&nbsp;apeiron, Anaksimenes arkhenin&nbsp;hava ve Pythagoras/Pisagor ise arkhenin&nbsp;sayılar olduğunu söylemişti. Herakleitos tüm bunlara karşı çıkarak arkheyi&nbsp;biraz daha farklı bir şekilde tanımlıyor.<blockquote fr-original-style="color: rgb(9, 9, 9); border-color: rgb(233, 228, 219); border-width: 4px; font-style: italic; padding-left: 10px;" style="color: rgb(9, 9, 9); border-color: rgb(233, 228, 219); border-width: 4px; font-style: italic; padding-left: 10px; margin: 0px 0px 1em; border-left-style: solid; box-sizing: border-box;"><h3 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">“Her şey ateş ile ateş ise her şey ile değiş tokuştur.”</h3></blockquote>Evet, ateş! Ateşi düşünün, ateş sürekli olarak hareket halindedir ve karşılaştığı nesneleri değiştirme gücüne sahiptir. O hangi nesne ile karşı karşıya gelirse nesneyi kendi içerisinde eritir buna rağmen ateş hiç değişmeden varlığını korur. Herakleitos ateşi incelediğinde onda çok hususi ve çok özel bir nitelik olduğunu keşfederek oldukça heyecanlanmış olmalı.Ben lisedeyken ilk felsefe dersi aldığımda klasik bir felsefe kitabı vardı. Orada Herakleitos'un arkheyi ateş olarak söylediği yazmıştı ve direkt aklıma şu gelmişti, “Ateş mi? Bu hiç de özel bir düşünce değil ki. Thales su dedikten sonra Herakleitos nasıl ateş demiş? Bunu nasıl düşünememiş, ateşin üstüne su atarsanız ateş söner….”Daha sonra üniversitede Antik Çağ Felsefe Tarihi ve Metinleri dersi aldığımda Herakleitos'un aslında hiç böyle bir şey söylemediğini öğrendim. Ezberci lise felsefe kitabı "arkhe&nbsp;ateştir" deyip geçmişti. O ateş derken ateşin fiziksel mevcudiyetinden ziyade&nbsp;ateşteki oluştan&nbsp;bahsediyordu, yani varlıktan ziyade bir süreç. Herakleitos'un kastettiği arkhe&nbsp;bir çeşit oluş; önce varoluş sonra yok oluş. Burada hareket ve devinimin kendisine dikkat çekmek istiyor. Ondan önceki düşünürler de tabii ki doğada bazı şeylerin değiştiğini ve dönüştüğünü görmüştü. Ama kimsenin aklına evrendeki temel ilke ve arkhenin&nbsp;değişimin kendisi olduğu gelmemişti. Değişmeden kalan tek şey değişimin kendisidir! Bu noktada Herakleitos diğer düşünürlerden farklı olarak evrendeki temel ilkenin somut fiziksel nesneler veya apeiron gibi soyut bir kavram olduğunu değil, oluşun kendisi&nbsp;olduğunu söyler.<h3 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Panta Rhei! Her Şey Akar</h3>Doğarız, büyürüz, yaşlanırız ve ölürüz. Sıcak olan soğuk olana kuru olan ıslak olana parlak olan sönük olana dönüşür. Bütün nesneler yok olmaya doğru sürekli olarak bir hareket ve devinim içindedir. Eğer her şey sürekli olarak birbirine dönüşüyorsa, yok olup yeniden var oluyorsa aslında her şey bir ve aynıdır.<img src="https://images.aposto.com/2023/0/4/1673517468391.jpeg" style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px; border-style: none; position: relative; cursor: pointer; padding: 0px 1px; box-sizing: border-box;" width="550" ratio="1.69" fr-original-style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px;" fr-original-class="fr-draggable">Karikatür: <a fr-original-style="" href="https://daphilosophers.wordpress.com/" rel="noopener noreferrer" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">https://daphilosophers.wordpress.com/</a><hr fr-original-style="" style="height: 0px; overflow: visible; border-bottom: none; clear: both; user-select: none; break-after: page; box-sizing: border-box;"><h3 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">İnilen Yol ile Çıkılan Yol Birdir!</h3>Evrendeki her şey devamlı devinip değişiyorsa siz de aslında dünkü sizle aynı kişi değilsiniz. Çünkü sürekli olarak zaman kavramı sebebiyle değişiyoruz. Herakleitos doğrudan zamana işaret etmiyor ama her şeyin bir devinim içinde olduğunu söylemek ileride nerelere gidecek tahmin ediyorsunuzdur. Çünkü bu zamanın kendisini sorunsallaştırmayı da gerektirecek.<h3 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Aynı Nehre İki Defa Girilmez!</h3>Bu söz, Herakleitos'un belki de en ünlü sözlerinden bir tanesi. Aslında biraz tartışmalı bir söz. Herakleitos'un bu anlama gelen başka iki fragmanı var. Söylediğim şekli Herakleitos'un kendisine ait değil. Daha sonra onu okuyup yorumlayan Kratylos’a ait olduğu söylenir ama Herakleitos bu anlama gelebilecek birkaç söz söylüyor: “Aynı ırmaklara gireriz ve girmeyiz. Biziz ve biz değiliz.”Aynı nehre iki defa girilmez cümlesinden daha karmaşık bir cümle.&nbsp;"Biziz ve biz değiliz" sözü aslında çok da çelişkili. Hiçbir şeyin kendisi ile sürekli olarak özdeş olmadığından bahsediyor. Yani ‘A, A değil’ oluyor. Herakleitos'un burada nehir örneğini vermesi oldukça güzel. Şimdi bir nehir düşünelim, nehirdeki sular sürekli olarak aktığı için siz o nehre yeniden girdiğinizde su değişmiş olur. Farklı bir suyun içerisine girersiniz ama bir noktada da hâlâ aynı nehir olmaya devam eder. Çünkü nehrin içinde akan sular değişse bile nehrin yatağı o sulara hep aynı şekilde şekil verir. Suyu düzenleyen ve onu o şekilde tutan bir ölçü var. Nasıl ki nehrin yatağı bütün o akan suların ve değişimin ölçütü ise evrendeki bu değişimi kontrol eden ve ona bir düzen kazandıran değişmeden kalan bir ilke olması gerekiyor. Toparlarsak, değişime imkân verenin kendisinin değişmeden kalması gerekir. Bu ilke: logostur.<img src="https://images.aposto.com/2023/0/4/1673518169444.jpeg" style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px; border-style: none; position: relative; cursor: pointer; padding: 0px 1px; box-sizing: border-box;" ratio="1.79" width="550" fr-original-style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px;" fr-original-class="fr-draggable">Kaynak: BBC<hr fr-original-style="" style="height: 0px; overflow: visible; border-bottom: none; clear: both; user-select: none; break-after: page; box-sizing: border-box;">Logos&nbsp;ile birlikte Antik Yunan felsefesindeki en öne çıkan iki temel kavramı da ele almış olduk. Bunlardan ilki arkheydi.Logosu&nbsp;doğrudan Türkçeye çevirmek oldukça zor çünkü çok fazla anlama gelebilen bir kelime. Grekçe ilginç bir dil. Gerçekten felsefe yapmaya ne kadar uygun bir dilmiş diye düşündürüyor. Logosun&nbsp;birden fazla anlamı var. Bunlardan bazıları şu şekilde:<ul fr-original-style="" style="margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; list-style-position: inside; box-sizing: border-box;"><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Ölçü</li><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Düzen</li><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">İlke</li><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Oran</li><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Hakikat</li><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Akıl</li><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Söz</li></ul>Şimdi konuyu biraz zenginleştirmek için bu noktada parantez açalım ve konudan sapalım. Anlatacaklarım çok ilginç yerlere gidecek…Yuhanna İncili şöyle başlar: “Başlangıçta söz vardı. Söz tanrı ile birlikteydi ve söz tanrıydı…”Bahsedilen hangi söz? Logos&nbsp;anlamındaki söz olabilir mi? Yani Hristiyanlık’ta Yuhanna İncili bu öğretiyi Herakleitosçu bir açıdan bu noktaya getirmiş olabilir miydi? Çünkü Herakleitos da tam olarak böyle bir logostan bahsediyor. Fark ettiyseniz Yuhanna İncili'nin sözü kullanma biçimi bugün bizim anladığımız laf anlamındaki söz değil. Antik Yunan felsefesinin ve bilhassa Herakleitos'un izini bu noktada görmek oldukça mümkün. Çünkü Herakleitos'un bahsettiği logosun anlamlarından biri "söz" derken böyle bir sözden bahsettim. Söz burada hakikatin kendisi.Sizce Herakleitos için logosun mevcudiyeti ya da mahiyeti neydi? Tanrı gibi başka bir dayanak mı var? O mu bu logosu sağlıyor? Herakleitos buna ne der? Sürekli olarak zıtlıkların bir bütün olduğunu, evrendeki bütün çokluğun bir birlik olduğunu, arkenin ve logosun aslında aynı şey olduğunu söylerken sizin kafanızda bunu yaratmaya çalışmıştım. Bugün bizim bir inanış biçimi olarak gördüğümüz panteizm, Herakleitos için bir kozmoloji. Herakleitos bir panteist.Onun için logos, arkhe, birlik&nbsp;ve çokluk&nbsp;hepsi doğayla aynı şey. Herakleitos özelinde burada bir tanrıdan bahsedecek, evren ve logosa&nbsp;önsel olarak doğanın kendisini bir tanrı olarak ele almamız gerekecek. Çünkü onun için, logosun farklı anlamlarında olduğu gibi ve Yuhanna İncili'nde söylendiği gibi düzen, evren, birlik, çokluk ve Tanrı hepsi aynı şey. Eğer Tanrı, evren ve logos hepsi aynı şeyse ve bir Tanrı yoksa biz neden varız? Neden buradayız?<blockquote fr-original-style="color: rgb(9, 9, 9); border-color: rgb(233, 228, 219); border-width: 4px; font-style: italic; padding-left: 10px;" style="color: rgb(9, 9, 9); border-color: rgb(233, 228, 219); border-width: 4px; font-style: italic; padding-left: 10px; margin: 0px 0px 1em; border-left-style: solid; box-sizing: border-box;"><h3 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">“Logosun herhangi bir amacı yoktur. Zaman, dama oynayan bir çocuktur. Hükümdarlık gücü, bir çocuğun gücüdür.”</h3></blockquote>İşte bu cümle Nietzsche’nin büyük hayranlığını kazanan cümle. Evrenin temelinde bulunan logos&nbsp;bir çocuğun aklına benzetiliyor. Yalnız buradaki çocuk kendi kendiyle oyun oynayan bir çocuk. Nietzsche’nin ünlü benzetmesi ile deniz kenarında kumdan kale yapan sonra da sıkılınca kaleyi pat diye yıkan bir çocuk. Hem Herakleitos’un hem de Nietzsche’nin bu benzetme ile anlatmak istedikleri logos evreni veya bizi belirli bir amaca yönelik yaratmadı. Evren herhangi bir amacı olmaksızın var. Nasıl ki bir çocuk önce oyun oynamak için saatlerce bir şey inşa edip sonra canı istemediğinde pat diye o kumdan kaleyi yıkıyorsa evren de bu şekilde öylesine meydana gelmiştir ve zamanı geldiğinde de öylesine kendiliğinden yok olacaktır.Şimdi bu düşünceyi anlamak bizim için biraz zor çünkü hem semavi dinler özelinde hem fizik yasaları özelinde biz sürekli evrende, doğada ve hayatta bir nedensellik arıyoruz. Bir neden ararsanız aslında bu, işin içinden çıkılmayacak bir kısır döngüye dönüşür. Bizim şu an evreni sorunsallaştırma biçimimiz bu yüzden sürekli olarak iki şey arasında bu nedenselliği aramak, yani determinist bağlantılar bulmak. Oysa bunu bir kenara attığınızda, semavi dinler için Tanrı ezeli ve ebedi ise Herakleitos'un bu düşüncesinin özelinde de evrenin herhangi bir amaç olmaksızın kendi kendine ezeli ve ebedi olarak var olduğu yatar.Herakleitos konusunda anlatacaklarım şimdilik bu kadar. Umarım hoşuna gitmiştir ve seni de beni heyecanlandırdığı kadar heyecanlandırmıştır.Bu ayın gelecek sayısında ise bu çılgın düşünür hakkında okuma, izleme, dinleme önerilerini paylaşacağım. 15 güne görüşmek üzere, meraklı kal!Dilara

Dilozof

Heraklitos MÖ 535? - 475 

Aynı Nehre Neden İki Kez Girilmez?

<h2 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Kitaplar</h2>📙 Trevor Curnow, The Philosophers of the Ancient World: An A-Z Guide&nbsp;<img src="https://images.aposto.com/2022/10/3/1669217495506.jpeg" style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px; border-style: none; position: relative; cursor: pointer; padding: 0px 1px; box-sizing: border-box;" ratio="0.67" width="550" fr-original-style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px;" fr-original-class="fr-draggable">📙 Laertios Diogenes, Ünlü Filozofların Yaşamları ve Öğretileri<img src="https://images.aposto.com/2022/10/3/1669217540029.jpeg" style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px; border-style: none; position: relative; cursor: pointer; padding: 0px 1px; box-sizing: border-box;" ratio="0.65" width="550" fr-original-style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px;" fr-original-class="fr-draggable">📙 Carlo Rovelli, Miletli Anaksimandros ya da Bilimsel Düşüncenin Doğuşu<img src="https://images.aposto.com/2022/10/3/1669217561863.jpeg" style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px; border-style: none; position: relative; cursor: pointer; padding: 0px 1px; box-sizing: border-box;" ratio="0.64" width="550" fr-original-style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px;" fr-original-class="fr-draggable">📙&nbsp;<a data-reactroot="" data-token-index="0" fr-original-style="" href="https://www.google.com/search?client=safari&rls=en&sxsrf=ALiCzsbJhrA0Bu1GhdGAJ8hay89V3wyJ7g:1667291263964&q=Bertrand+Russell,&spell=1&sa=X&ved=2ahUKEwiu7pn8x4z7AhVEVPEDHZKPB3EQkeECKAB6BAgHEAE" rel="noopener noreferrer" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">Bertrand Russell</a>, Batı Felsefesi Tarihi Cilt 1&nbsp;<img src="https://images.aposto.com/2022/10/3/1669217585556.jpeg" style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px; border-style: none; position: relative; cursor: pointer; padding: 0px 1px; box-sizing: border-box;" ratio="0.59" width="550" fr-original-style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px;" fr-original-class="fr-draggable">📙 Ahmet Arslan, İlkçağ Felsefe Tarihi Cilt 1&nbsp;<img src="https://images.aposto.com/2022/10/3/1669217603150.jpeg" style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px; border-style: none; position: relative; cursor: pointer; padding: 0px 1px; box-sizing: border-box;" ratio="0.77" width="550" fr-original-style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px;" fr-original-class="fr-draggable">📙 Kadir Çüçen - Harun Tepe, Miletli Filozoflar: Thales, Anaksimandros ve Anaksimenes&nbsp;<img src="https://images.aposto.com/2022/10/3/1669217620803.jpeg" style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px; border-style: none; position: relative; cursor: pointer; padding: 0px 1px; box-sizing: border-box;" ratio="0.67" width="550" fr-original-style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px;" fr-original-class="fr-draggable">📙 Walther Kranz, Antik Felsefe&nbsp;<img src="https://images.aposto.com/2022/10/3/1669217651333.jpeg" style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px; border-style: none; position: relative; cursor: pointer; padding: 0px 1px; box-sizing: border-box;" ratio="0.63" width="550" fr-original-style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px;" fr-original-class="fr-draggable">📙 Patricia O'Grady, Thales of Miletus<img src="https://images.aposto.com/2022/10/3/1669217835047.jpeg" style="display: block; float: none; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px; border-style: none; position: relative; cursor: pointer; padding: 0px 1px; box-sizing: border-box;" ratio="0.67" width="550" fr-original-style="display: block; float: none; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px;" fr-original-class="fr-draggable">📙 Thales, Anaximandros, Anaximenes, Fragmanlar&nbsp;<img src="https://images.aposto.com/2022/10/3/1669217669849.jpeg" style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px; border-style: none; position: relative; cursor: pointer; padding: 0px 1px; box-sizing: border-box;" ratio="0.63" width="550" fr-original-style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px;" fr-original-class="fr-draggable">

<ul fr-original-style="" style="margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; list-style-position: inside; box-sizing: border-box;"><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Heraklitos</li></ul>Eserde ilk göze çarpan eli kafasında ön plana yerleştirilmiş düşünceli bir adamdır. Bu figür Raffaello’nun ilk çizimlerinde görülmez ve sıva analizi de bunun sonradan eklendiğini gösterir. Bu figürün, “ağlayan filozof” olarak bilinen Sokratik öncesi Yunan filozofu Heraklitos’u temsil ettiği düşünülür. Diğer figürler başkaları ile etkileşim halindeyken o tek başına oturmuş düşünmekte ve çalışmaktadır. Bu da ona gizemli bir hava katıyor.<img src="https://images.aposto.com/2022/10/6/1668262358290.jpeg" style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px; border-style: none; position: relative; cursor: pointer; padding: 0px 1px; box-sizing: border-box;" ratio="0.81" width="550" alt="Heraklitos" fr-original-style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px;" fr-original-class="fr-draggable">Raffaello’nun bu figür için Mikelanj’dan esinlenildiği düşünülmekte.<ul fr-original-style="" style="margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; list-style-position: inside; box-sizing: border-box;"><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Öklid</li></ul>Geometrinin kurucus Öklid. “Elementler” adlı çalışması 2.000 yılı aşkın bir süre Matematik ders kitabı olarak kullanıldı.Pisagor’un simetrik olarak diğer tarafında duran Öklid bir pergel yardımıyla öğrencilerine ders vermektedir.<img src="https://images.aposto.com/2022/10/6/1668262471043.jpeg" style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px; border-style: none; position: relative; cursor: pointer; padding: 0px 1px; box-sizing: border-box;" ratio="1.50" width="550" alt="Öklid" fr-original-style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px;" fr-original-class="fr-draggable"> Rönesans stilini Roma ve Milano'ya getiren İtalyan mimar Bramante olarak tasvir edilmiştir.<ul fr-original-style="" style="margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; list-style-position: inside; box-sizing: border-box;"><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Anaksimandros</li></ul>Miletli, Sokrates öncesi önemli filozoftur. Çalışmalarını yazıya döktüğü bilinen ilk filozof ve aynı zamanda fikirleri geometri, coğrafya ve astronomiyi etkileyen erken dönemden gelen bir düşünürdü.<img src="https://images.aposto.com/2022/10/6/1668262582905.jpeg" style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px; border-style: none; position: relative; cursor: pointer; padding: 0px 1px; box-sizing: border-box;" ratio="1.00" width="550" alt="Anaksimandros" fr-original-style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px;" fr-original-class="fr-draggable"> <ul fr-original-style="" style="margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; list-style-position: inside; box-sizing: border-box;"><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Sokrates</li></ul>Zeytin yeşili kıyafetiyle karşımıza çıkan Batı Felsefesi’nin kurucusu Sokrates, her zaman olduğu gibi sorularıyla çevresindekileri derin düşüncelere sevk etmektedir. Hemen sağında bulunan zat ise Atinalı asker, hatip ve devlet insanı Aeschines’tir.<img src="https://images.aposto.com/2022/10/6/1668262642585.jpeg" style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px; border-style: none; position: relative; cursor: pointer; padding: 0px 1px; box-sizing: border-box;" ratio="0.82" width="550" alt="Sokrates ve Aeschines" fr-original-style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px;" fr-original-class="fr-draggable"> <ul fr-original-style="" style="margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; list-style-position: inside; box-sizing: border-box;"><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Platon</li></ul>Batı felsefesinin ikinci kurucusu. Aristoteles'in öğretmeni, Sokrates'in öğrencisi. Batı'daki ilk yüksek öğretim kurumu olan Akademia’yı kurdu. Kapısına da “Geometri bilmeyen giremez.” yazdırdı. Teorik olanla ilgilenen Platon, yukarıyı gösteren eli ile bilginin tüm kaynağı olarak gökleri gösterir.Elinde tuttuğu eser ise Timaeus.Rafaello, Platon’u Da Vinci olarak tasvir etmiştir.<img src="https://images.aposto.com/2022/10/6/1668262694340.jpeg" style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px; border-style: none; position: relative; cursor: pointer; padding: 0px 1px; box-sizing: border-box;" ratio="0.81" width="550" alt="Platon" fr-original-style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px;" fr-original-class="fr-draggable"> <ul fr-original-style="" style="margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; list-style-position: inside; box-sizing: border-box;"><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Aristoteles</li></ul>Batı kültürünün ve felsefesinin her yönünü etkilediğini dile getirmemek mümkün değildir.<img src="https://images.aposto.com/2022/10/6/1668262774365.jpeg" style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px; border-style: none; position: relative; cursor: pointer; padding: 0px 1px; box-sizing: border-box;" ratio="0.81" width="550" alt="Aristoteles" fr-original-style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px;" fr-original-class="fr-draggable"> <ul fr-original-style="" style="margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; list-style-position: inside; box-sizing: border-box;"><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Pisagor</li></ul>Matematik, ahlak, müzik, metafizik ve daha fazlasına katkıda bulunan en önemli filozoflardan biri.<img src="https://images.aposto.com/2022/10/6/1668262852304.jpeg" style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px; border-style: none; position: relative; cursor: pointer; padding: 0px 1px; box-sizing: border-box;" ratio="1.93" width="550" alt="Pisagor" fr-original-style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px;" fr-original-class="fr-draggable">Pisagor’un hemen önünde yer alan küçük tabloda Pisagor’un müzik ve matematik üzerine teorilerini görebiliriz. Pisagor matematik alanında ve bilimsel keşifleriyle bilinse de ruh göçüne de inanırdı. Bu yüzden figürün Platon tarafına yerleştirilmesi mantıklıdır.<ul fr-original-style="" style="margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; list-style-position: inside; box-sizing: border-box;"><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Diyojen</li></ul>Merdivenlerde tek başına oturan bu yaşlı adam Diyojen’den başka biri değildir.<img src="https://images.aposto.com/2022/10/6/1668263039375.jpeg" style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px; border-style: none; position: relative; cursor: pointer; padding: 0px 1px; box-sizing: border-box;" ratio="0.82" width="550" alt="Diyojen" fr-original-style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px;" fr-original-class="fr-draggable">Diyojen Platon'un derslerini sabote etti ve Büyük İskender'le (yüzüne karşı) alay etti. Çağının ikiyüzlülüklerine, önemsizliklerine ve iddialarına karşı bilinçli bir protesto içinde yaşadı. Bu kararı nedeniyle toplumdan uzakta yoksulluk içinde yaşamayı seçti.<ul fr-original-style="" style="margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; list-style-position: inside; box-sizing: border-box;"><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">İbn Rüşd</li></ul>İslam alimi ve Endülüs bilgini. Felsefe, teoloji, tıp, hukuk, dilbilim, psikoloji ve daha pek çok alana katkıda bulundu. Aristoteles üzerine tercüme edilmiş yorumları, Rönesans'ın kıvılcımını çıkarmaya yardımcı oldu.<img src="https://images.aposto.com/2022/10/6/1668263136936.jpeg" style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px; border-style: none; position: relative; cursor: pointer; padding: 0px 1px; box-sizing: border-box;" ratio="0.90" width="550" alt="İbn Rüşd" fr-original-style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px;" fr-original-class="fr-draggable"> <ul fr-original-style="" style="margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; list-style-position: inside; box-sizing: border-box;"><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Epikuros</li></ul>Filozof ve Platonizm’e alternatif olan Epicureanism'in kurucusu. Öğretileri, bazen bir tür materyalist hedonizm olarak yanlış sunulsa da insan memnuniyetini sağlama yoluna odaklandı.<img src="https://images.aposto.com/2022/10/6/1668263194491.jpeg" style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px; border-style: none; position: relative; cursor: pointer; padding: 0px 1px; box-sizing: border-box;" ratio="1.47" width="550" alt="Epikuros" fr-original-style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px;" fr-original-class="fr-draggable"> <ul fr-original-style="" style="margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; list-style-position: inside; box-sizing: border-box;"><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Carneades</li></ul>Skeptizm’in kurucusu olan Carneadas Stoacılık ve Epikürcülüğün yandaşlarına karşı, insanın gerçeği ortaya çıkarma yeteneğini sorgulayarak tepki gösterdi.<img src="https://images.aposto.com/2022/10/6/1668263277818.jpeg" style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px; border-style: none; position: relative; cursor: pointer; padding: 0px 1px; box-sizing: border-box;" ratio="0.64" width="550" alt="Carneadas" fr-original-style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px;" fr-original-class="fr-draggable"> <ul fr-original-style="" style="margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; list-style-position: inside; box-sizing: border-box;"><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Apelles</li></ul>Rafaello burada kendisini Apelles olarak tasvir etmiştir. Ressamların tablolarına kendilerini yerleştirmelerine aşinayız. Apelles ise Antik Yunan’ın en önemli ve aynı zamanda Büyük İskender’in ressamıdır.<img src="https://images.aposto.com/2022/10/6/1668263387709.jpeg" style="display: block; float: none; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px; border-style: none; position: relative; cursor: pointer; padding: 0px 1px; box-sizing: border-box;" ratio="1.00" width="550" alt="Apelles" fr-original-style="display: block; float: none; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px;" fr-original-class="fr-draggable">

Anaksimandros ile ilgili hikayeler