Güney Afrika Cumhuriyeti'nin ilk siyahî devlet başkanı aktivist Nelson Mandela’dan, Amerika birleşik devletinin başkanı Theodore Roosevelt’e, &nbsp;JK Rowling’den, pazarlama dünyasının ünlü ismi Ryan Holiday’a, farklı işlerle uğraşan başarılı pek çok kişinin yaşam felsefesi haline geldi Stoacılık. Peki özellikle bugünlerde bu felsefenin hangi öğretilerini hatırlamamız gerekiyor?&nbsp;<blockquote fr-original-style="color: rgb(9, 9, 9); border-color: rgb(233, 228, 219); border-width: 4px; font-style: italic; padding-left: 10px;" style="color: rgb(9, 9, 9); border-color: rgb(233, 228, 219); border-width: 4px; font-style: italic; padding-left: 10px; margin: 0px 0px 1em; border-left-style: solid; box-sizing: border-box;">"Yaşam kendi sonunu eninde sonunda kendisine göre belirleyecektir, insana göre değil." -Seneca</blockquote>Stoa felsefesinin en belirgin özelliği doğa ve ahlak arasındaki sıkı ilişkidir. Bu bizim pek alışkın olmadığımız bir fikir. Bizler genellikle fiziğin alanı ile değerlerin alanı birbirinden ayırırız. Oysa Stoacılar, doğa, tanrı, evrensel ilkeler ve akıl arasında bir ayrım yapmazlar. İÖ. 4 - İS. 65 yılları ara­sında yaşamış olan Lucius Annaeus Seneca, Tanrı'nın evrenin her tarafına yayılmış olan akıl olduğunu söyler. Teistik dinlerin aşkıncı tanrı kavrayışından farklı olarak evrene ya da varlığa içkin bir akıl kastedilir. Doğanın ötesi yoksa ve doğanın kendi içinde akılsal, amaçlı, düzenli bir yapısı varsa doğaya uygun yaşamak yaşamdaki en önemli meseledir.&nbsp;Stoacılara göre insan haya­tının temel amacı mutluluğa erişmektir fakat hazlarını tatmin ederek ulaşılabilecek bir mutluluk değildir bu. Mutluluk aslında kişinin hem kendi, hem de (özünden zaten kendisinden ayrı olmayan) doğaya uygun yaşamasından ibarettir. Bu durumda insanın doğası nedir? Akıl yürütme yetisine sahip sosyal hayvanlar olması. Bu açıdan insanın kendi doğasına uygun yaşaması içgüdülerin, arzuların değil; aklın hüküm sürdüğü ve toplumun değerlerini gözeterek yaşadığı erdemli bir hayattır.&nbsp;Fakat burada büyük bir sorun beliriyor, eğer tanrı ve doğa özdeşse, doğa en iyiyi meydana getirme amacıyla kendi düzenini oluşturuyorsa ya da <a fr-original-style="" href="https://www.youtube.com/watch?v=8yn3ViE6mhY" rel="noopener noreferrer" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s; text-decoration-skip: objects; touch-action: manipulation; -webkit-user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">Depeche Mode</a>'un o ünlü şarkısında da söylediği gibi, "Tanrının sadece onun anladığı bir planı varsa", bu durumda insanın özgürlüğünden nasıl söz edilebilir? &nbsp;Aslına bakarsan Stoacı filozofların "evrenin kendi içerisinde bir planı var" ifadesi ile kastettikleri, evrenin de kendi doğasına uygun olarak hareket ettiğidir. Buna kim karşı çıkabilir? (!) Bu evrenin bir planı olup olmamasından farklı bir konu aslında; ilk bakışta anlamsız gözüken topolojik bir ifade ile "olacaklar oluyor" anlamına gelir. Yine de Stoacı felsefeden hatta biraz da Spinoza'dan öğrendiğim şey doğanın akışına uygun yaşamanın aslında boyun eğmek değil; aksine akışta olarak sahici bir şekilde var olmanın tek yolu olduğu. Bir rüzgar, bir kuş gibi, bir kaya gibi doğaya karşı değil; doğanın bir parçası olarak ve hatta doğa olarak yaşamak. Marcus Aurelius'un da dediği gibi "İnsana özgü bir yeteneksizliktir yaşayamamak". <blockquote fr-original-style="color: rgb(9, 9, 9); border-color: rgb(233, 228, 219); border-width: 4px; font-style: italic; padding-left: 10px;" style="color: rgb(9, 9, 9); border-color: rgb(233, 228, 219); border-width: 4px; font-style: italic; padding-left: 10px; margin: 0px 0px 1em; border-left-style: solid; box-sizing: border-box;">"Bazı şeyler bize bağlıdır, başka şeyler ise bağlı değildir. Bize bağlı olanlar yargılarımız, eğilimlerimiz, arzularımız ve nefretlerimiz; tek kelimeyle bize ait olan eserlerdir." -Epiktetos</blockquote>Bazı şeyler bize bağlıdır fakat bazı şeyler bize bağlı değildir...Bize bağlı olmayan pek çok şey var; doğum, ölüm, doğa olayları, muazzam bir gün geçirdiğinizi düşünürken aniden başına yıldırım düşmesi... Bu konuyu konuşurken <a fr-original-style="" href="https://www.imdb.com/title/tt0421715/" rel="noopener noreferrer" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s; text-decoration-skip: objects; touch-action: manipulation; -webkit-user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">Benjamin Button’</a>daki araba kazası sahnesini hatırlarım hep. Başroldeki Daisy, bir gösteri sonrasında güle oynaya dans ederek dışarı çıkıyordu ve bir araba ona çarpmıştı. Sonrasında yaşadığı sakatlık nedeniyle bir daha hiç dans edememişti. Eğer binanın içerisinde oyalanmasaydı, şöför o kadar berbat bir gün yaşamasaydı, o kaza yaşanmayabilirdi. Ama yaşandı. Daisy bunu kontrol edemezdi.&nbsp;Bize bağlı olmayan, kontrol edemediğimiz olaylar vardır. İyi ve kötü.<blockquote fr-original-style="color: rgb(9, 9, 9); border-color: rgb(233, 228, 219); border-width: 4px; font-style: italic; padding-left: 10px;" style="color: rgb(9, 9, 9); border-color: rgb(233, 228, 219); border-width: 4px; font-style: italic; padding-left: 10px; margin: 0px 0px 1em; border-left-style: solid; box-sizing: border-box;">"Bilge tarihin yanar dönerli hediyelerine yüz vermeyendir, çünkü onun en büyük eğlencesidir kahkahala göz yaşını birbirine karıştırmak" - Seneca</blockquote>Aslına bakarsan doğada iyi ve kötü yok. Sadece olanlar olur, iyi ve kötü bizim onlara ilişkin değer yargılarımızdan ibarettir. Garip bir şekilde bu olay bana Nasreddin Hoca'nın doğuran kazan fıkrasını anımsatıyor. Kazanın doğurduğuna inanıyorsun da öldüğüne neden inanmıyorsun demişti hoca. Bunu şu şekilde değiştirdim; şans yüzüne güldüğünde, hayatın güzel ve bir anlamlı olduğunu düşünüyorsun da başına talihsizlik geldiğinde neden aynı şekilde kabullenemiyorsun? İşte bu Stoacı bilgeliğe uygun bir tavır olabilir.&nbsp;Buna karşın Stoacılara göre insan edilgin bir şey olarak da kalmamalı, gücümüz dahilinde olana odaklanmalı ve üzerimize düşen görevde elimizden gelenin en iyisini yapmalıyız. İşte meselede burada başlıyor. Khrysippos'un Silindiri olarak adlandırılan güzel bir argüman var.&nbsp;Eğer birisi yokuşun başında duran silindiri iterse silindir aşağı yuvarlanır. Peki silindir neden yuvarlanmıştır? Yalnızca itildiğinden dolayı mı? Aslına bakarsan silindire uygulanan itme kuvveti, bir kübe uygulanmış olsaydı, küp silindir kadar kolay, silindir kadar hızlı, silindir kadar uzun süre yuvarlanmayacaktı. O halde silindirin yuvarlanmasının tek nedeni, itilmiş olması değil; aynı zamanda onun kendi yapısıdır. Bu örnek bize şunu söylüyor, hayatımızda (iyi veya kötü) pek çok olay yuvarlanmamıza neden olacak bir etki yaratabilir, ama günün sonunda silindir veya küp olmak bizim elimizdedir. Mesele üzerimize yağan olaylar dizisi değil, bunlara nasıl göğüs gerdiğimizdir. O halde Stoacı bilgelik bize zor günlerde şunu sormamızı öğütlüyor, "Bu başına geldi, evet senin değer yargıların içerisinde felaket bir durum, fakat şimdi bu durumda sen ne yapacaksın? Bir silindir gibi mi bir küp gibi mi davranacaksın?<blockquote fr-original-style="color: rgb(9, 9, 9); border-color: rgb(233, 228, 219); border-width: 4px; font-style: italic; padding-left: 10px;" style="color: rgb(9, 9, 9); border-color: rgb(233, 228, 219); border-width: 4px; font-style: italic; padding-left: 10px; margin: 0px 0px 1em; border-left-style: solid; box-sizing: border-box;">"İnsanın bulunduğu her yer her an için bir cennet hatta bir inziva ve huzur alanı olabilir, yeterki cennet zihinde inşa edilmiş olsun." -Marcus Aurelius</blockquote><img src="https://images.aposto.com/2021/7/5/1628263520263.jpeg" style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px; border-style: none; position: relative; cursor: pointer; padding: 0px 1px; box-sizing: border-box;" ratio="Infinity" fr-original-style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px;" fr-original-class="fr-draggable">

Dilozof

Stoa Felsefesi

Antikiteden Modern Dünyaya Uzanan Bilgelik

30’ların sonunda soykırımdan kaçarak Viyana’dan Londra’ya göç eden iki gencin oğlu Daniel Miller, 70’lerde punk ve new wave’in doğuşunu derin bir merakla takip ediyor. Efsanevi radyo programcısı John Peel’ın programında duyduğu Can ve Amon Düül gibi Almanya'nın deneysel müzik grupları ufkunu açıyor. Yönetmenler Wim Wenders, Werner Herzog ve Rainer Werner Fassbinder’in beyaz perdeye yansıttığı dünyada kendini buluyor. Tiyatro ve sinema oyuncusu olan babasının da etkisiyle sinema eğitimi alan Miller, içine çektiği tüm bu kültürel ilhamı, o dönemdeki birçok yaratıcı gibi müziğe aktarmak için synthesizer’ını kaptığı gibi odasında kayıtlar yapmaya koyuluyor.<figure class="image"><img src="https://images.aposto.com/images-2020-11-19T11:19:17.570Z.jpeg" alt="Daniel Miller"><figcaption>Daniel Miller</figcaption></figure>Beklenmedik başlangıç: Miller, 1978’de yatak odası kayıtlarından ortaya çıkan Warm Leatherette ve T.V.O.D. şarkılarını single olarak yayımlamak istiyor ve eline test baskısını alıp plakçıları gezmeye başlıyor. Rough Trade kurucusu Geoff Travis, parçaları dinledikten sonra single’dan 2 bin kopya sipariş ediyor. Daniel Miller, her plağın bir etiketi olması gerektiğini düşünerek “Mute” etiketini yaratıyor. The Normal adıyla çıkaracağı bu single’ın kült statüsüne erişeceği ve plağın arkasındaki adrese demolar yağmaya başlayacağından habersiz. Zaten en heyecanlı plak şirketi hikâyeleri böyle başlamıyor mu?Synth pop’un merkez üssü: İlk adımlarını atan synth pop ve new wave dünyasının merkezindeki Miller, Fad Gadget adının arkasındaki Frank Tovey ile tanışıyor ve Mute kataloğundaki ikinci isim Fad Gadget oluyor. Electropunk öncüleri D.A.F. ve Robert Rental gibi müzisyenleri bünyesine katan Mute, deneysel ve elektronik seslerin karanlığına göz kırpıyor.&nbsp;Ve Depeche Mode: Daniel Miller, 1980’de Londra’da izlediği taze ekip Depeche Mode’a single yapmayı teklif ediyor. Bu yıl 40'ıncı yaşına giren bu beraberlik, hem Mute’u hem Depeche Mode’u zirveye taşıyor. İlk single’ı Dreaming of Me ile dikkat çeken grup kısa sürede Just Can’t Get Enough'la dans pistine hakim oluyor. Bandı 10 yıl ileri sardığımızda, yedinci albümü Violator ile önünde kalan ne bariyer varsa hepsini yıkıp 10 milyondan fazla albüm satışına ulaşan, dünya turnelerinde stadyumları dolduran dev bir isimle karşılaşıyoruz.<figure class="image"><img src="https://images.aposto.com/images-2020-11-19T11:19:40.838Z.jpeg" alt="Mute Records"><figcaption>Mute Records</figcaption></figure>Dağılanlar, toplananlar: Mute’u 80’lerde ticari başarıyla tanıştıran önemli işlerden biri, Depeche Mode’dan ayrılan Vince Clarke’ın Alison Moyet ile projesi Yazoo. Yazoo’nun yarattığı heyecan dalgası sırasında şirkete katılan Avustralya çıkışlı The Birthday Party, gelecek vadediyor. Grubun dağılmasının ardından kurulan Nick Cave and the Bad Seeds, 2013’te kendi plak şirketini kurana kadar Mute bünyesinde kalıyor.90’larda ayakta kalmak: Mute, müzisyenlerin severek geldiği ve kolay kolay da ayrılmadığı bir plak şirketi. Gruplar dönüşüp dağıldıkça, eski üyeler yeni projelerle Mute çatısı altında toplanmaya devam ediyor. Erasure, Soft Cell, Diamanda Galás, Laibach gibi alanında ayrı bir yere sahip sanatçılara, 90’lara gelindiğinde Moby ve Goldfrapp gibi isimler ekleniyor. Britpop ve grunge hakimiyetinde geçen 90’larda, Nick Cave and the Bad Seeds ile Moby, Mute’u ayakta tutuyor. Moby’nin 10 milyon satan albümü Play, 1999’da şirketi yeniden sahne ışıklarının odağına yerleştiriyor.&nbsp;<figure class="image"><img src="https://images.aposto.com/images-2020-11-19T11:19:58.858Z.jpeg" alt="Moby 1999"><figcaption>Moby 1999</figcaption></figure>Hâlâ bağımsız: Bağımsız plak şirketlerinin hikâyelerinde sık rastladığımız “parla - finansal krize gir - büyük şirkete satıl” motifi, Mute için farklı işliyor. Miller, şirketi 2002’de 23 milyon sterlin karşılığı EMI’a satıyor ancak yönetimsel kararlar konusunda bağımsızlığını koruyor. Mute ve EMI’ın gitmek istediği yollar birbirinden ayrılınca da 2010’da yeni bir şirket kuruyor ve Mute adının kullanım hakkıyla birlikte eski kataloğun bir kısmını EMI’dan geri alıyor.Miller’ın sadece kendi şarkısını yayımlamak niyetiyle kurduğu Mute, 42'nci yılını geride bıraktı. Dinleyicilerin radarına düşen son Mute haberi, Depeche Mode üyesi Martin L. Gore’un yeni solo EP’si The Third Chimpanzee'nin duyurusuydu.&nbsp;

Depeche Mode ile ilgili hikayeler