<img src="https://images.aposto.com/2026/1/1/1771250296785.jpeg" style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px; border-style: none; position: relative; cursor: pointer; padding: 0px 1px; box-sizing: border-box;" width="550" ratio="1.54" fr-original-style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px;" fr-original-class="fr-draggable"><h1 fr-original-style="" style="font-size: 2em; margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Annelik çıkmazlarına kitap reçetesi</h1>Annelik ilk günden itibaren her kadının kendi içinde yaşadığı bir çatışma. Bu süreçte kadınlardan çok önemli duygularını bastırmaları bekleniyor, paylaşmamaları, yok saymaları... Anneliğin ağır sorumluluğu altında yolunu bulmaya çalışanlara eşlik edecek, onlara yalnız olmadıklarını hissettirecek kitaplardan bir seçki...Yazı: Aslı PerkerBu hafta okurumuz D.Ç.'den gelen soru annelik çıkmazlarına dair:<blockquote fr-original-style="color: rgb(9, 9, 9);" style="color: rgb(9, 9, 9); margin: 0px 0px 1em; border-left: 2px solid rgb(94, 53, 177); padding-left: 5px; box-sizing: border-box;">"Annelik bambaşka bir şey. Hem mucizelerle dolu, hem de sorumluluğu çok fazla. Bu durumları nasıl aşacağımı bilemiyorum, çıkmaza giriyorum, kitap önerileriniz var mı? D.Ç."</blockquote>Sevgili D.Ç., bildiğim yerden sordunuz, teşekkürler. Ama zaten anne olan hangi kadın bu çelişkileri bilmez ki? Zira bana öyle geliyor ki annelik ilk günden itibaren aslında kadının kendi içinde de yaşadığı bir çatışma. Kimi bunun farkındadır kimi değil. Farkında olan bir nebze sıkıntısını nasıl çözeceğini düşünür, farkında olmayan yani toplumun ona yüklemiş olduğu rolü sevgiyle ve sabırla kabul eden kişi ise iç sıkıntısının adresini bulmakta zorlanır.&nbsp;Şimdi hiç vakit kaybetmeden konuyla ilgili dönüp Melanie Klein’a&nbsp;bakalım. Klein çocuğun doğduğu anda anneyi bir nesne olarak gördüğünü söyler ve bu nesne çocuk için hem iyi hem kötü olabilir. Bu teoriye göre annelik yükünü ise şöyle açıklayabiliriz: Anne çocuğun içinde her zaman idealize edilen, ama saldırılan ve suçluluk üreten bir figürdür. Annelikte suçluluk duygusu hem çok erken başlar hem de gitgide derinleşir. Kadın çocuğun iç dünyasında adeta bir savaş alanıdır.&nbsp; <p contenteditable="false" fr-original-class="custom-button-wrapper fr-deletable" fr-original-style="text-align:center" style="text-align: center; margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; box-sizing: border-box;"><a bgcolor="#e06535" color="#000000" contenteditable="false" fr-original-class="custom-button-link" fr-original-style="background-color:#e06535 !important;color:#090909 !important" href="https://aposto.com/s/bibliyoterapide-bu-hafta-annelik-cikmazlarina-kitap-recetesi?a=customButton" rel="noreferrer" style="background-color: rgb(224, 101, 53) !important; color: rgb(9, 9, 9) !important; text-decoration: none; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">YAZININ DEVAMI</a>

Duende

Bazen bir karakter, bazen bir kurgu, bazen de konusunda uzman bir yazar hiç beklemediğimiz bir anda yolumuzu aydınlatabiliyor. Bibliyoterapi'nin amacı da bu: Kitaplar aracılığıyla hayattaki dertlerinize deva olmak.&nbsp;Ne beklemelisiniz?&nbsp;Bu köşede edebiyat bölümü mezunu, yüksek lisansını psikolojide tamamlamış 20 yıllık bir yazarın biriktirdiği deneyimlerden yola çıkan, edebiyatı ve psikolojiyi dengede tutmaya çalışan kitap tavsiyeleri bulacaksınız.Nasıl ulaşabilirsiniz?&nbsp;Sorularınızı perkerasli@gmail.com e-posta adresi ya da @<a fr-original-style="" href="https://www.instagram.com/bibliyoterapi_asliperker/" rel="noopener noreferrer" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">bibliyoterapi_asliperker</a> Instagram hesabı üzerinden, ister isminizle isterseniz de bir rumuzla gönderebilirsiniz.Bu hafta okurumuz D.Ç.'den gelen soru annelik çıkmazlarına dair:<blockquote fr-original-style="color: rgb(9, 9, 9);" style="color: rgb(9, 9, 9); margin: 0px 0px 1em; border-left: 2px solid rgb(94, 53, 177); padding-left: 5px; box-sizing: border-box;">"Annelik bambaşka bir şey. Hem mucizelerle dolu, hem de sorumluluğu çok fazla. Bu durumları nasıl aşacağımı bilemiyorum, çıkmaza giriyorum, kitap önerileriniz var mı? D.Ç."</blockquote>Sevgili D.Ç., bildiğim yerden sordunuz, teşekkürler. Ama zaten anne olan hangi kadın bu çelişkileri bilmez ki? Zira bana öyle geliyor ki annelik ilk günden itibaren aslında kadının kendi içinde de yaşadığı bir çatışma. Kimi bunun farkındadır kimi değil. Farkında olan bir nebze sıkıntısını nasıl çözeceğini düşünür, farkında olmayan yani toplumun ona yüklemiş olduğu rolü sevgiyle ve sabırla kabul eden kişi ise iç sıkıntısının adresini bulmakta zorlanır.&nbsp;Şimdi hiç vakit kaybetmeden konuyla ilgili dönüp Melanie Klein’a&nbsp;bakalım. Klein çocuğun doğduğu anda anneyi bir nesne olarak gördüğünü söyler ve bu nesne çocuk için hem iyi hem kötü olabilir. Bu teoriye göre annelik yükünü ise şöyle açıklayabiliriz: Anne çocuğun içinde her zaman idealize edilen, ama saldırılan ve suçluluk üreten bir figürdür. Annelikte suçluluk duygusu hem çok erken başlar hem de gitgide derinleşir. Kadın çocuğun iç dünyasında adeta bir savaş alanıdır.&nbsp;Çocuk onu sürekli bilinçdışı düzeyde idealize ettiği ama aynı zamanda öfkesini de ona yönlendirdiği için anne kendini yetersiz hisseder. Ona karşı olan saldırının farkındadır, ama düşünün ki bir insan olarak buna cevap verememektedir. Açıkçası benim gördüğüm kadınların anne oldukları andan itibaren onlardan insan olduklarını, herhangi biri, etten kemikten biri olduklarını unutmalarının beklendiği. Çok tuhaf değil mi?&nbsp;<ul fr-original-style="padding-inline-start: 20px;" style="padding-inline-start: 20px; margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; box-sizing: border-box;"><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Artık hata yapamazsınız, gözünüz her an açık olmak zorundadır. Size karşı çocuğunuz tarafından yönlendirilen, zaman zaman zorbalamaya kadar varan davranışlara sabırla baş eğmelisinizdir. Kabul edelim, bu kimse için kaldırılabilir olamaz.</li></ul>Üstelik bu noktada şikayet etmeye de hakkınız yok. Toplumda kutsal görevini yapmak istemeyen pozisyonuna düşmeniz an meselesi. Ben en başından beri şunu açıkça söylüyorum: Ben çocuğumu seviyorum ama annelik müessesesi çok zor ve sevilesi bir şey değil.&nbsp;Klein’a göre çocuğun bilinçdışı dünyasında sürekli “iyi nesne” olmak zorunda kalmak yorucudur. Belki de annelerden beklenen şey, hiçbir zaman “kötü anne” olmamalarıdır. Oysa çocuğun ruhunda bile anne iki parçalıdır. Yani bir anne kendisine atfedilen her görevi harfiyen yerine getirmiş olsa bile çocuk onun bazı anlarını kötü annelik olarak görebilir.&nbsp;Hâl böyleyken bizden beklenen aslında bir mucize. Yani çocuk da dahil her şey size karşı olacak, yükünüz ağır olacak ama siz buna hiç isyan etmeyeceksiniz, etmemekle kalmayıp bu işi çok seveceksiniz. Mümkün değil. Bu fikirle barıştığımız anda işlerin değişeceğini düşünüyorum sevgili D.Ç. Eğer ölümsüz değilseniz hissettiklerinizin çok doğal olduğunu, yükün ağır gelebileceğini, bunun iç dünyanızda sarsıntılara sebebiyet vereceğini kabul etmeniz doğal.&nbsp;Naçizane kendi deneyimimden bir parça da paylaşmak isterim. Ben çocuğuma bu konuda şeffaf davranıyorum. Yani onu çok sevdiğimi ancak onun kadar insan olduğumu, duygularım, kafa karışıklıklarım, insani ihtiyaçlarım olduğunu anlatıyorum ve gözlerinin içine bakıp (belki de nafile) anlamasını bekliyorum.<h2 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Oya Baydar'dan 'Hiçbiryer'e Dönüş'</h2>Gelelim bize hangi kitaplar şifa olur? Hiç düşünmeden Oya Baydar’ın hemen hemen bütün romanlarını önerebilirim. Bilemiyorum kendisinin edebiyatına ne kadar hâkimsiniz ancak benim onda bulduğum en önemli tesellilerden biri bir anne olarak anlaşılma hissi.&nbsp;<ul fr-original-style="padding-inline-start: 20px;" style="padding-inline-start: 20px; margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; box-sizing: border-box;"><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Oya Baydar kutsal anne formundan uzak durur, onun kadınları anne oldukları kadar etten kemikten insanlardır ve hatta direnişçilerdir. Doğru bulunsun bulunmasın kendi hayatlarını ön plana koyabilirler.&nbsp;</li></ul>Baydar deneyiminize (eğer okumadıysanız) Hiçbiryer’e Dönüş&nbsp;ile başlayabilirsiniz. Yıllardır sürgünde yaşayan devrimci baş karakterin Eylül adında bir oğlu vardır ve o devrim için savaşmanın doğurmaktan daha önemli olduğu yıllarda çocuğunu dünyaya getirmiştir.&nbsp;“Çocuk hayatımızın odağı, amacı değil, ekiydi. Tarihe, geleceğe, bütün insanlara, bütün çocuklara adanmış yaşamımızdan aslan payı istemeye hakkı yoktu. Peki neden doğurdum onu?” diye sorar ama kesin bir cevap veremez. Tek hatırladığı devrimcilerin düşüncelerine inat siyasi bir yaşam ve duruşla anneliğin bir arada götürülebileceğini göstermek için doğurduğudur. Ancak ikisini birlikte yürütememiş ve aslında oğlundan uzaklaşmıştır.&nbsp;Bana Baydar bu konuya biraz şüpheci bakar, okur kadar kendini de sorgular gibi geliyor, yani&nbsp;bu kadın kendi hayatını önceleyerek iyi mi yapmıştır kötü mü? Bu bir soru ama bence daha önemli soru şu, sürekli kendimize bunu sormak yani kendimizi iki seçim arasında bırakmak zorunda mıyız? Bu çelişkiyle yaşamak hiç kolay değil zira.<h2 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Elena Ferrante'den 'Sen Gittin Gideli'</h2>İkinci romancımız Elena Ferrante. Ferrante, Napoli Romanları'nda da kesinlikle annelik meselesine eğiliyor ama benim burada tavsiye edeceğim kitabı Sen Gittin Gideli.&nbsp;Kurgusu fazlasıyla&nbsp;Sylvia Plath’in hayat hikayesini anımsatıyor. Olga adında bir kadın kocası tarafından terk edilince iki çocuğuyla kalır ve psikolojisi gitgide bozulurken hayatın zorluklarıyla da mücadele etmek mecburiyetinde kalır. Hayatın en büyük zorluğu da aslında bu debelenme hâlinde iki çocuğuna hâlâ annelik yapmaya çalışması ama bunun ona fazla gelmesidir.&nbsp;<ul fr-original-style="padding-inline-start: 20px;" style="padding-inline-start: 20px; margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; box-sizing: border-box;"><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Burada anne kendi ihtiyaçlarına ve arzularına odaklanmak için çocuklarını geçici olarak terk etmiştir diyebiliriz. Fiziksel olarak oradadır ama ruhsal olarak kendi dünyası içinde büyük bir savaş vermektedir. Annenin &nbsp;“mükemmel” insana dönüştüğü, kendini feda eden anne efsanesinin hâlâ çok yaygın olduğu düşünüldüğünde, bu anlatının reddedilmesini görmek güzel.&nbsp;</li></ul>Şöyle bir etrafınıza bakarsanız bunu zaten boşanmış çiftlerde kolaylıkla gözlemleyebilirsiniz. Erkek kolaylıkla çekip gider ve hayatına devam ederken kadın gidemez, çocuklarını terk edemez, hayat mücadelesine hiçbir şey olmamış gibi devam eder ama akıl sağlığını yitirebilir. En azından şunu düşünün, birinden ayrılmak, bir ilişkiden kopmak zaten zorken bunu bir de çocuğunuzun ruh sağlığını korumaya çalışırken yapmak daha da yıpratıcıdır.&nbsp;<h2 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Adrienne Rich’den 'Kadından Doğma'</h2>Gelelim üçüncü şifa kaynağımıza: Adrienne Rich’den Kadından Doğma.&nbsp;Rich’e göre kurumsallaşmış annelik, kadınlardan zeka yerine annelik "içgüdüsü",&nbsp;kendini gerçekleştirme yerine özverili olma, kendini yaratma yerine başkalarıyla ilişki kurmayı talep eder. Ve tahmin edin aslında bu düzeni kim kurmuştur? Tabii ki ataerkil toplum.&nbsp;İşin kötüsü bu düzenin yürümesi için de diğer kadınları polisliğe özendirmiş ve herkesten önce kadınları birbirlerini eleştirmeye teşvik etmiştir. Üstelik o ataerkil kontrolün nereden çıkacağı da hiçbir zaman belli değil. Kontrolcü sizin çok medeni görünen eşiniz de olabilir, profesör doktor babanız da. Kitaptan paylaşacağım alıntı sanırım konunun da özü.&nbsp;<blockquote fr-original-style="" style="margin: 0px 0px 1em; border-left: 2px solid rgb(94, 53, 177); padding-left: 5px; box-sizing: border-box;">“Anneler: çocuklarını okuldan alıyor; veli toplantısında sıralar halinde oturuyor; süpermarkette bebek arabalarında huysuz bebeklerini sakinleştiriyor; işten sonra eve dönüp akşam yemeği hazırlıyor, çamaşır yıkıyor ve çocuklarla ilgileniyor; çocuklarına iyi bakım verebilmek ve uygun okullar bulabilmek için mücadele ediyor; ev sahibi tahliye tehdidinde bulunurken çocuk yardımı çeklerini bekliyor; zevk ve rahatlamanın tek yolu seks olduğu için yine hamile kalıyor; hassas iç organlarına uzun iğneler batırtıyor; dışsal olarak tamamlanmamış rüyalarından bir çocuğun ağlamasıyla uyanıyor—annelerin fantezilerine, gündüz rüyalarına ve hayali deneyimlerine bakabilseydik, öfkenin, trajedinin, aşırı yüklü aşk enerjisinin, yaratıcı çaresizliğin somutlaşmış halini görürdük, annelik deneyimini parçalayan kurumsal şiddet mekanizmasını görürdük.”</blockquote>Bu üç önerinin size yalnız olmadığınızı hatırlatacağını düşünüyorum. Ne annelikten ilk yorulan sizsiniz ne de bunu itiraf etmekten ilk korkan. Bizden çok önemli duygularımızın bastırılması isteniyor, paylaşılmaması, yok sayılması. Oysa biliyoruz ki “anne sabırlıdır,” “anne yorulmaz,” “anne sıkılmaz,” “anne şikayet etmez,” ve “anne her koşulda çocuğunu sevmekten haz duyar” iç sesi kolektif süperegonun sesidir ve bastırılan duygular öfke, sıkılma, kaçma isteği, yetersizlik duygusu ve belki de en kötüsü çocuğa karşı ambivalans (sevgi nefret döngüsü) davranış olarak kendini gösterir.&nbsp;Şimdi bu kitapların ışığında bir kez daha fark etmenizi umuyorum: Siz de herkes kadar etten kemikten bir insansınız. Reçete aşağıda, sevgilerimle.&nbsp;<ul fr-original-style="padding-inline-start: 20px;" style="padding-inline-start: 20px; margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; box-sizing: border-box;"><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Oya Baydar, Hiçbiryer’e Dönüş, Can Yayınları, 223 syf.&nbsp;</li><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Elena Ferrante, Sen Gittin Gideli,&nbsp;Everest Yayınları, 232 syf.</li><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Adrienne Rich, Kadından Doğma,&nbsp;Otonom Yayıncılık, 368 syf. &nbsp;</li></ul>

Annelik ilk günden itibaren her kadının kendi içinde yaşadığı bir çatışma. Bu süreçte kadınlardan çok önemli duygularını bastırmaları bekleniyor, paylaşmamaları, yok saymaları... Anneliğin ağır sorumluluğu altında yolunu bulmaya çalışanlara eşlik edecek, onlara yalnız olmadıklarını hissettirecek kitaplardan bir seçki...

Bibliyoterapi'de bu hafta: Annelik çıkmazlarına kitap reçetesi

Hayat ve ölüm üzerine düşünmek, bazen bile isteye bazen de denize düştüğümüzde olduğu gibi umarsızca yaptığımız bir şey. Varoluşun şaşkınlığını yaşarken—ki yıllar geçtikçe büyür bu şaşkınlık—bir yandan korkarak ölesiye bir merakla dikkat kesilmek edebiyatın beslendiği en güçlü damarlarındandır. Bu bağlamda edebiyat, hayatla ölüm arasındaki gerginliği anlama ve kayda alma çabası olarak da kabul edilebilir.Hayatın salvoları karşısında giderek direncimiz düşse ve her defasında üzerimize çöken kasvet ve elemden bunalsak da anlama çabası; umutsuzluk, panik ve kabullenme çarkında döner durur içimizde. Başka türlü hayata tutunmanın imkanı var mı ki zaten?Zeynep Uzunbay'ın yeni romanı&nbsp;Nasılsın Hayatım, elbette bu kadar karanlık bir tablo çizmiyor ama bana bunları düşündürdü ilk sayfalarında. Özellikle de kahramanı Meşe, "düşünmekle konuşmak arasında tarafsız bir yer"in varlığından bizi haberdar ederken o tarafsız yer üzerine uzun uzun düşündüm. Aslında o aranın içerdiği anlamı değil, hayat boyunca farkına varmadığımız o süremi...Sanırım düşünmekle konuşmak arasındaki o flu bölge, bunaltının ve şaşkınlığın yuvalandığı yer. Sözün anlamını yitirdiği ya da farklı anlamlar yüklendiği, bizi baş edilmez beyhudeliklere boğan o kısacık es duygusunun mekanı.&nbsp;Bu yüzden değil midir, tam düşüncelerimizi dört başı mamur ifade edecekken sözün bile anlamını yitirmesi?<h2 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Zaman, iyilik ve kötülük</h2>Nasılsın Hayatım'ın Meşe'si, edebiyatımızda pek sık rastlamadığımız, özgün bir karakter. Onu tanımaya çalışır ve hayat yolculuğunu izlerken zaman zaman Dostoyevski, Thomas Bernard, László Krasznahorkai ve geçenlerde hayata veda eden Béla Tarr filmlerinin kahramanlarını ve Zeynep Hanım'ın uyarısıyla tabii ki Melanie Klein'ı da hatırlattı.Mahrum ve mağdur başlamış hayatı bin yöne saçılmış bir hayat hamalı Meşe. Hani vaktiyle birkaç dize düşürmüştü ya bu ruh hâline Edip Cansever. Şöyle diyordu tam olarak:<blockquote fr-original-style="color: rgb(9, 9, 9);" style="color: rgb(9, 9, 9); margin: 0px 0px 1em; border-left: 2px solid rgb(94, 53, 177); padding-left: 5px; box-sizing: border-box;">"Susarak katlanıyoruz her mutsuzluğa Saatlendiriyoruz günü Bölüyoruz dakikalara."</blockquote>Meşe de yıllar boyunca kendisine çıkış yolu arar, yaşantısını görece katlanılır bir yörüngeye yerleştirmek isterken topyekûn hayatı, kimlikleri ve “Nasılsın?”&nbsp;sorusunun tüm olası cevaplarının peşine düşer.<img src="https://images.aposto.com/2026/0/3/1769558462781.png" style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px; border-style: none; position: relative; cursor: pointer; padding: 0px 1px; box-sizing: border-box;" width="550" ratio="0.69" fr-original-style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px;" fr-original-class="fr-draggable">Öyle ya, hayatta hiçbir şey sonsuza kadar sürmezken iyi ya da kötü olmak nasıl bir şeydir ki? Yazar tüm bu hesaplaşmayı, Meşe üzerinden gösterir bize. Adeta "Dönüp bir bakın hele kendinizine. Ya siz nasılsınız?" diye sorar. Bunda bir cevap duyma kaygısı da vardır, roman boyunca sessiz ve derinden hissettiğimiz ironik bakış da. Halk pragmatizmine yerinde bir örnek olarak gösterebileceğimiz Meşe'nin annesi ise tüm bu dertler, gaileler müktesebatına kendince katılır:<blockquote fr-original-style="" style="margin: 0px 0px 1em; border-left: 2px solid rgb(94, 53, 177); padding-left: 5px; box-sizing: border-box;">"Dünkü güneşle çamaşır kurumaz!"</blockquote>Tabii ki kurumaz. "Dün her şeyiyle geride kalmıştır. Sen önüne bak. İnsanlar böyle yapar"&nbsp;der anne. Bu akl-ı selim bakışa kim ne diyebilir ki... Lakin hayatın gerçekleri, öyle göz göze, yüz yüze gelindiğinde hemen anlaşılabilir şeyler değildir ki! İşte bu anlayamamanın karşılığıdır Meşe.Hayatının her anında "sevmediği türküyü söylemeye mecbur hissetmiş"&nbsp;biri olarak "hayat kutucuklarının içine biriken insanlardan", "yılların, mukadderattan sayılan yorgunluğundan" artık "olduğu yerde kalarak" kurtulmaya çabalayan, "hayatın boş laf dolu ağır yükünü yıkmaya" çalışan biri Uzunbay'ın kahramanı. Söylediklerinden çok söyleyemediklerine dikkat kesildiğimiz&nbsp;(buna bizatihi yazarın iç sesi de dahil) kısa, içli ve üzerinde düşünülesi bir hayat Meşe'ninkisi.<h2 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Yazara ve okura rağmen</h2>Zeynep Uzunbay'a kulak vermeden önce yazara ve Nasılsın Hayatım'ın kurgusunda saklı farklı anlam huzmelerini ıskalayabilecek bir kısım okura rağmen şuracığa not düşürmek isterim. Elbette Beliz Güçyılmaz'ın Anne Ben Düştüm mü: Kurmacalara Neden Muhtacız?&nbsp;adlı enfes kitabından öğrendiklerimin ışığında:<blockquote fr-original-style="" style="margin: 0px 0px 1em; border-left: 2px solid rgb(94, 53, 177); padding-left: 5px; box-sizing: border-box;">"Bir kurmaca eserde, yazarın zihni ve bilincinin dışında, okurun dikkatinin ve algısının dışında—kurmacanın yaratıcısına rağmen üstelik—metnin içinde kendiliğinden oluşan farklı anlam katmanları vardır."</blockquote>Bu minvalde bir şeydi Güçyılmaz'dan öğrendiğim. Uzunbay ile Meşe'nin hayatının hissettirdiklerine dair söyleştik ve o sohbetten zihnime kazınanlar, kısa fragmanlar hâlinde döküldü yazıya.&nbsp;<h2 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Öncelik şairlikte mi?</h2><blockquote fr-original-style="" style="margin: 0px 0px 1em; border-left: 2px solid rgb(94, 53, 177); padding-left: 5px; box-sizing: border-box;">"...Geriye dönüp baktığımda, &nbsp;kelimelerin &nbsp;ışığını ve gölgesini şiirle sezdiğimi görüyorum. Söylenemeyeni söylemenin, hatta söylemeden söylemenin bir yolunu aramak, bulmak, bulduğunu sanmak, vazgeçip en baştan kelimelerin tadına bakmak onunla mümkün olabilmişti. Vazgeçmiş de sayılmam. Bir seferinde, 'Şiirde yabancılaştığım kendimle tanıştım, öykü ve romanda ötekiyle sınadım kendimi' demiştim. Bu doğru."</blockquote><img src="https://images.aposto.com/2026/0/3/1769558483064.png" style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px; border-style: none; position: relative; cursor: pointer; padding: 0px 1px; box-sizing: border-box;" width="550" ratio="0.72" fr-original-style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px;" fr-original-class="fr-draggable"><h2 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Hayatı okuyarak öğrenmek</h2><blockquote fr-original-style="" style="margin: 0px 0px 1em; border-left: 2px solid rgb(94, 53, 177); padding-left: 5px; box-sizing: border-box;">"...Ne var ki bazı şeyleri zamanla hayatın içinde, çoğunlukla da okuyarak anladım. Bir yandan babam ısrarla hemşire olmamı istiyordu. Yürüyebileceğim bütün öteki yolları kapatıp bana tek seçenek bırakmıştı. Patriyarkanın şiddetini, kafamda tam oturtamasam da ilk o zaman sezdim. Yarattığı duygu çok netti ama. İsyan etmenin yollarını keşfettim. İlki de okumak, daha çok okumaktı."&nbsp;</blockquote><h2 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Yaşamaktan kurguya geçiş</h2><blockquote fr-original-style="" style="margin: 0px 0px 1em; border-left: 2px solid rgb(94, 53, 177); padding-left: 5px; box-sizing: border-box;">"...Dille başım hep beladaydı, hep susardım. Konuşmaya başladığımda, yani zorunda kaldığımda bozuk bir Türkçe'yle konuştum, bunu düzeltmek için çok uğraştım. Birine 'Nasılsın?' diye sormak hep zor gelmiştir, hâlâ da zor. Çoğunlukla baktığım, dinlediğim, içimden konuştuğum bir hayatım oldu. Zaman ve mekan da içimden konuşmaya benzer biçimde şekillendi sanırım. 'Nasılsın Hayatım'ın akması, durması, olmadık yerlere girip çıkmasında bu deneyimlerin etkisi epeyce var."&nbsp;</blockquote><h2 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Toplumsal adalet tedrisatı</h2><blockquote fr-original-style="" style="margin: 0px 0px 1em; border-left: 2px solid rgb(94, 53, 177); padding-left: 5px; box-sizing: border-box;">"'İnsan olmak başkasının insafına kalmaktan başka bir şey değildir...'Bu söz kitapta hangi bağlamda kullanıldı bilmiyorum. Kitaptan bağımsız olarak çocukluğu ve eğitimi düşündüğümde komşuyu, doktoru, sürücüyü, polisi, mahkemeyi düşündüğümde yine doğru geliyor. Öte yandan, başkası da benim insafıma kalmış. İnsanlık için, insafa kalmak kadar tehlikeli bir şey yok. Şu anda,'insaf'la 'vicdan'ı tartmaya başladım bile. İkisi de, bir o kadar uçucu bir o kadar ağır. Bazı zamanlar, 'utanılacak kadar' mutlu olduğumu düşünürüm. Buradaki utanmak, toplumsal adalet tedrisatından geçmiş olmanın sonucu sanırım."</blockquote><h2 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">''Nasılsın hayatım?' öylesine bir soru değil'</h2><blockquote fr-original-style="" style="margin: 0px 0px 1em; border-left: 2px solid rgb(94, 53, 177); padding-left: 5px; box-sizing: border-box;">"...Aslında daha sorar sormaz, sorunun da cevabın da anlamsızlaştığı 'Nasılsın?' sorusu, giderek katmanlaştı zihnimde. Çoğunlukla içinden konuşan biri de olsanız, bir muhataba ihtiyaç duyarsınız. O da, metindeki Meşe’yi başka bir bilinç alanına zorlayan 'Yazıcı' oldu. Göç, yabancılaşma, kentle köy arasında sıkışma, oradaki insanlık hâlleri, ayrımcılık zihnimin bir köşesinde hep durur zaten. Bu defa bunu daraltarak, yaşlı bir kadına odaklanarak anlatmak istedim. İşin başında, yaşama sevinci, yılgınlık, &nbsp;umut değil de, neyi nasıl anlatacağımın merakı vardı. Ben yazıya, yazacaklarımı merak ettiğim için bağlanan biriyim." &nbsp;</blockquote><h2 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Meşe'den tüm kadınlara</h2><blockquote fr-original-style="" style="margin: 0px 0px 1em; border-left: 2px solid rgb(94, 53, 177); padding-left: 5px; box-sizing: border-box;">"... işin içine kurgu girince, insana dair kocaman bir alan açılıyor ve orada, insanın kendisi kendisine yetmiyor. İşte o zaman, imdadınıza yaratmak istediğiniz imge yetişiyor. Ya da belki yetişemeden solup gidiyor. Birbirlerinden habersiz pek çok kadının, Meşe'nin yaşadıklarına benzer acılarına, kızgınlıklarına tanık oldum. Okurun da, aynı ‘değersiz’ çocukluktan geçen, karanlıkta yolunu bulmaya çalışan, bir kimlik edinebilmek için çok çabalamak zorunda kalan o kadınları görmesini umuyorum."&nbsp;</blockquote><h2 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Romanın öteki sakinleri</h2><blockquote fr-original-style="" style="margin: 0px 0px 1em; border-left: 2px solid rgb(94, 53, 177); padding-left: 5px; box-sizing: border-box;">"'Nasılsın Hayatım'ın sakinleri, hayatını kurmak için kente göçen, ne kentli ne köylü olabilen kuşağın çocukları. ‘Kurtulmak’ üzerine kurguladıkları gelecek, ellerinden kayıp duruyor. Taşra da kent de özgürlük hissi vermiyor onlara. Taşrada, göz önünde olmanın getirdiği tutukluluk hâli kentte yerini görünmezliğe bırakmış. Romanıma birçok ünlüyü de misafir ettim. Okumaktan keyif aldığım, varlığından feyz aldığım isimler. Mesela kitabın ruhuna özellikle uyan Melanie Klein. Öte yandan Eduardo Galeano, Matsuo Başo, Victor Frank, Sevgi Soysal, Goethe ve Neşet Ertaş, yeri geldiğince boy gösterdi, sözlerini söyleyip sahneden çekildiler."</blockquote><h2 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Bu dünyadan güzelce geçip gitmek</h2><blockquote fr-original-style="" style="margin: 0px 0px 1em; border-left: 2px solid rgb(94, 53, 177); padding-left: 5px; box-sizing: border-box;">"Hatıralar, daha olurken bile geçmişe kayıp giden 'şimdi'nin bıraktığı izler. &nbsp;O izleri, kaybolmamak için anlamlandırıyor, bize kattığı duyguyla tamamlanıyoruz. Ve yine aynı nedenle, onun rehberliğinde bir gelecekten ve hayallerimizden söz edebiliyoruz. Önemli olan, ezberlenmiş anayoldan çıkıp kim olduğumuzun saklı olduğu patikalara girmeye cesaret edebilmek. Belki o zaman, yine küçük ama anlamlı bir varlık olarak gelip geçebiliriz bu dünyadan."&nbsp;</blockquote>

Zeynep Uzunbay yeni romanı "Nasılsın Hayatım"da, şehirle köy arasında sıkışmış, hep ayrımcılığa uğramış ama yine de hayata ve hayallerine tutunmaya çalışan Meşe'nin öyküsünü anlatıyor. Meşe bu meşakkatli uğraşı "Hayatın boş laf dolu ağır yükünü yıkmak" diye tabir ederken, ara ara "Nasılsın hayatım?" sorusunu sormanın önemine dikkat çekiyor.

Melanie Klein ile ilgili hikayeler