<blockquote fr-original-style="color: rgb(9, 9, 9);" style="color: rgb(9, 9, 9); margin: 0px 0px 1em; border-left: 2px solid rgb(94, 53, 177); padding-left: 5px; box-sizing: border-box;">"Merhaba 22 yaşındayım ve herkes bana ‘hayat amacımı bulmamı’ söylüyor, ama bir amacım olması gerektiği yönündeki baskı çok yorucu. Sadece var olmanın da sorun olmadığını yazan bir kitap var mı?Cem B."</blockquote>Sevgili Cem, her şeyden önce aramıza hoş geldiniz, çünkü artık "Ben bu hayatta varım, birileri beni bu hayata getirmeyi seçti ve benim muhakkak bir amaç sahibi olmam gerektiğine karar verdi, ama bu hayata gönülsüz gelmiş biri olarak ne yapacağımı bilmiyorum"&nbsp;diyenler kulübünün bir üyesisiniz, tebrikler.&nbsp;<ul fr-original-style="padding-inline-start: 20px;" style="padding-inline-start: 20px; margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; box-sizing: border-box;"><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Toparlayacak olsam aslında anlatacağım her şeyin özeti bu, ama haydi gene işi biraz profesyonelleştirelim ve bakalım, bizim&nbsp;bu duygumuzun altında neler yatıyor?</li></ul>Modern kültür, zaman içerisinde hiç çaktırmadan varoluşu yavaş yavaş bir performansa dönüştürdü. Eskiden kimliklerimiz miras alınan rollerdi. Anneydik, esnaftık, terziydik, çiftçiydik vesaire. Kimse insana "Git kendine bir amaç bul, yaşama nedenine göre bir iş yap"&nbsp;demiyordu.&nbsp;Bugün her şey değişti, özellikle sizin yaşınızdakiler için. Bizden kendimizin en iyi hâlimiz olmamız bekleniyor. Sosyolog Hartmut Rosa, buna&nbsp;“tırmanma mantığı”&nbsp;diyor, yani ne yaparsan yap şu an yaptığın şeyin yeterli olmaması, ne olursan ol senin yeterli olmaman.&nbsp;Hiç unutmam, 14 yaşımda babama takdir aldığımı söylediğimde, babam “Takdirden daha yüksek bir şey var mı?” diye sormuştu. Şok yaşadığım anlardan biri olarak bunu sayabilirim. O gün aslında hiçbir şeyin yeterli olmadığını anladım ve zihnimde bir yere not ettim: “Aslı ne yaparsan yap, daha fazlası beklenebilir.”&nbsp;Ama işin daha kötüsü biz bunu kendimizden bekleyebiliriz. "Katkıda bulunursam önemliyim"&nbsp;varsayımından hareket edebiliriz. Varsayım yerine yanılgı diyecektim, son anda kelimeyi değiştirdim, çünkü yanılgı değil belki de gerçektir.Bu genellikle çocukluk döneminde gelişen bir duygu. Sevgi belki de şartlı değildir, ama çocuklar bazen onu bu şekilde algılayabilir. Annemiz iyi not aldığımızda sevinir, babamız aferin der, yetenekli olduğumuzda övülürüz, ailemize ya da başka birilerine yardımcı olduğumuzda gizli bir gurur görünür gülüşlerinde, olgun davranırsak zaten "çok iyi çocuğuzdur." Sonuç olarak deriz ki, başkalarını gururlandırırsam, mutlu edersem ben de iyi bir insanım. Ve kendimize bir amaç belirleriz, zira artık bu bizim kanıtımız olacaktır.<ul fr-original-style="padding-inline-start: 20px;" style="padding-inline-start: 20px; margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; box-sizing: border-box;"><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Tabii Batı kültürünün üzerimizdeki etkisi de yadsınamaz. Üretken olan iyidir, çalışkan olan ahlaklıdır. Boş zamanlar bile üretken hâle gelmelidir. Dinlenmek daha fazla çalışmak için sadece bir toparlanma aracıdır.</li></ul>Peki burada biraz daha öteye gidelim, daha derin bir konuya, ölüme gelelim mi? Ki beni tanıyanlar bilir; sevdiğim bir konudur: Öleceğimizi bilmek bizde kaygı yaratır. Kalıcı olmak isteriz, hatırlanmak isteriz, öldükten sonra bile sevilmek isteriz. İşte bu yüzden de hayatlarımızın kalıcı bir şeyin parçası olduğuna inanarak bu kaygıyı yönetiriz. Yaptığımız şey burada anlam kazanır. Bir şey yaparsak, bizden sonraya miras bırakırız Bizi hatırlar, bizi sevmeye devam ederler.<h2 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Fernando Pessoa'dan 'Huzurluğun Kitabı'</h2>Neyse ki biz ne kadar empoze etmeye çalışırsak çalışalım yeni kuşaklar bu güdümden çıkmak için var güçleriyle direniyorlar. Belki siz de onlardan birisiniz. Ama inanın ki geçmiş nesillerden de bu konuya kafa yormuş, bunun kitaplarını yazmış insanlar var. Misal, bunlardan biri Fernando Pessoa. Pessoa’dan Huzursuzluğun Kitabı’na&nbsp;bakmadan önce Pessoa kimdir ona bakmamız şart. &nbsp;Portekizcede pessoa kelimesi&nbsp;“kişi” demektir. Latince persona kelimesinden türemiştir; “maske” ya da “karakter” anlamına gelmektedir.<ul fr-original-style="padding-inline-start: 20px;" style="padding-inline-start: 20px; margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; box-sizing: border-box;"><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Çevirmenlik ve memurluk yapan Pessoa, hiç evlenmemiştir, çok az arkadaşı vardır, yalnız bir hayat sürer ama 70'ten fazla edebi kimlik icat edip onlara birer yaşam vermiştir. Bunların doğum günleri, biyografileri, kişilikleri, felsefi bakış açıları ve edebi üslupları vardır. Hatta bazıları birbirlerinin eserlerini bile eleştirirler.&nbsp;</li></ul>Huzurluğun Kitabı&nbsp;da Pessoa’nın bir günlüğü gibidir. Daha doğrusu Bernardo Soares’in. Soares’in günlük girdilerini&nbsp;okudukça şunu düşünürsünüz:<blockquote fr-original-style="" style="margin: 0px 0px 1em; border-left: 2px solid rgb(94, 53, 177); padding-left: 5px; box-sizing: border-box;">"Onun ne yaptığı değil, kim olduğu ve hayata nasıl baktığı önemlidir."</blockquote>Her şeyin ne kadar anlamsız olduğunu anlatmasına, söylemesine gerek bile yoktur; anlattıklarından inandıklarımızın, öğrendiklerimizin, duyduklarımızın yarısından fazlasının kurmaca, anlamsız olduğunu anlarsınız. Eğer sizin için önemli olan sadece var olmaksa ve bundan başka bir şeyle ilgilenmiyorsanız, bu kitap tam size göre.<h2 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Luan Starova’dan 'Keçiler Dönemi'</h2>İkinci önerim, Luan Starova’dan&nbsp;Keçiler Dönemi.&nbsp;Romanı yıllar önce okumuştum ama şimdiye kadar hakkında konuşma fırsatı bulamamıştım. Sorunuzun cevabını düşünürken aklıma düştü. Bakınız 38. sayfada şöyle bir not almışım:<blockquote fr-original-style="" style="margin: 0px 0px 1em; border-left: 2px solid rgb(94, 53, 177); padding-left: 5px; box-sizing: border-box;">"Bir gün kente inen keçiler bile bir anda değiştirebilir hayatınızı."</blockquote>Sanırım şunu not etmek istemişim kendime: Yaşadığımız şeyler o kadar da anlamlı değil, bir anda her şey değişir. Amaçlarımız da, yaptıklarımız da, üzerine yaşam inşa ettiğimiz anlamlarımız da... Yani bugün amacınızın ne olduğunu bilseniz bile bu yarın, öbür gün değişebilir; o yüzden de belki amaca bu kadar anlam yüklememek gerekir. Ha, belki iyi insan olmak… Para pul dışında, bu iyi bir amaç olabilir.<h2 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">David Szalay’dan 'Beden'</h2>Üçüncü önerim henüz bitirdiğim Beden.&nbsp;David Szalay’ın romanı. Yaklaşık 208. sayfaya kadar insana bu romanı niye okuyorum sorusunu sorduruyor. Romanın dili genellikle, "Istvan uyandı, kalktı, gitti, biriyle tanıştı, onunla sevişti, evlendi, çocuğu oldu, zengin oldu, fakirleşti, yaşadı gitti" tadında.&nbsp;Ancak insana çok güzel bir şeyi düşündürüyor. Diyelim ki hayatımızı bir amaç olmaksızın akışına bıraktık, diyelim ki önümüze geleni yaşadık, başımıza gelen kabullendik, hani neredeyse hayatın bize dayattığını yaşadık. Peki bu iyi midir? Herhangi bir insan olarak potansiyelimizi gerçekleştirmiş olur muyuz? Daha iyisini yapabilir miydik?&nbsp;Istvan pasif bir roman kahramanıdır, başına gelen her şeye göre şekil alır. Bir gün genç bir oğlandır, bir gün asker, bir gün zengin bir adam, bir gün bar önünde çalışan güvenlik görevlisi. Bence insana şu soruyu sordurur: Bunlardan biri olmayı tercih edemez miydim? Istvan’ın amacı yoktur, onun amacı yaşamaktır ve fakat bununla beraber başına gelen her şeyi kabullenmelidir. Bu bakış açısının size faydalı olacağını düşünüyorum.Bir şey olmak zorunda mıyız?&nbsp;Hayır, ama amaçsızca nehirde akarken karşımıza çıkacak her şeye hazırlıklı olacak kadar da olgun muyuz? Esas soru bu. Konu uzar gider ve ben size bütün bu soruları soramam, ama tavsiyem olan bu üç romanı bu gözle okursanız kendinize soracağınızdan ve cevabı da bulacağınızdan eminim. Sevgilerimle.&nbsp;

Her hafta müzik, sinema, eğlence ve sanat dünyasından söyleşiler, incelemeler, öneriler, podcast’ler ve keşif notları e-posta kutunda.

Sinema ve müzik evreninden söyleşiler, incelemeler, öneriler, podcast’ler ve keşif notları.

Duende

"Bir şey olmak zorunda mıyız? Hayır, ama amaçsızca nehirde akarken karşımıza çıkacak her şeye hazırlıklı olacak kadar da olgun muyuz?" Bibliyoterapi'de hayat amacı peşine düşmeden yalnızca var olarak hayatta kalan karakterlere odaklanan üç kitaplık bir reçete var bu hafta.

Bibliyoterapi'de bu hafta: Kendini hayatın akışına bırakmak isteyenler için kitaplar

<blockquote fr-original-style="color: rgb(9, 9, 9);" style="color: rgb(9, 9, 9); margin: 0px 0px 1em; border-left: 2px solid rgb(94, 53, 177); padding-left: 5px; box-sizing: border-box;">"Çalışmaktan yoruldum. Biraz kaliteli aylaklığı övecek, tembelliği mazur gösterecek kitaplar olsa.Sevgi M."</blockquote>Sevgili Sevgi M., sanırım bu sorunuzla pek çok kişinin derdine tercüman olmuşsunuzdur ve işin doğrusu zamanlama olarak da çok doğru bir soru/kaygı. Çalışma modellerinin değiştiği, Z kuşağı ve sonrasının çalışmanın anlamını ve kimin için olduğunu sorguladığı ve bana göre büyük bir değişim yaşamak üzere olduğumuz bir zaman bu. Dolayısıyla bu sefer önce işin psikolojisinden çok sosyolojisine bakmamız gerekecek.İnsanoğlu her zaman çalışmıştır sorun bu değil. Sorun 20. yüzyıl başlarında yaşanan dönüşüm. Bu dönüşüm de öncelikle hayatta kalmak ya da kendi hayatını/evini geçindirmek için çalışmaktan ziyade büyük ekonomik çarklara hizmet etmek üzere örgütlü bir çalışma düzenine geçilmiş olmasıydı. Tarihin büyük bir bölümünde insanlar çiftçi, zanaatkar, çoban ya da tüccardı. Yine son derece yoğun çalışırlardı, hatta çoğu zaman bugünün plaza insanından da daha fazla ama genellikle ürettiklerinin en azından bir kısmına sahip olurlar ya da çalışma/üretme ritimlerini kendileri belirlerlerdi. Sonra Sanayi Devrimi geldi ve her şeyi değiştirdi. İnsanlar sahip olduklarının, ürettiklerinin yerine her gün saatlerini satmaya başladılar. Zamanın kendisi bir meta hâline geldi.&nbsp;Disiplinli bir işçi modeli icat edildi. Evet icat diyorum, çünkü öncesinde böyle bir şey yoktu. Senkronize edilmiş emek her şeyden daha önemli bir hâle geldi. İnsanlar ne olduğunu ve hatta nasıl olduğunu bile anlamadan kendilerini her gün aynı saatlerde fabrikalara girerken buldular ve çalan düdükle çalışmaya başlayıp çalan düdükle çalışmayı bıraktılar. Birer makine hâline geldiler: Akşamüstü fabrikalardan çıkıp sevdikleri yerlere gittiler ve kendilerine keyif zamanları yaratıp o günkü çalışmaları için kendilerini ödüllendirdiler. Para kazanmak için çalışan insanlar rahatlamak için para harcadılar ve işte şu anki kısırdöngünün içine girdiler.&nbsp;İngiliz tarihçi yazar E. P. Thompson bunu “görev odaklı zaman”dan “saat zamanına” geçiş diye tanımlamıştır. Sanayileşmeden önce insanlar genellikle bir görev tamamlanana kadar çalışırlardı. Sanayileşmeden sonra ise saatin belirlediği dakikaya kadar çalışmaya başladılar. Yani zamanın kendisi bir mülk hâline geldi.Tabii bu tempoyu&nbsp;Protestan ahlakından&nbsp;ayrı düşünmek olmaz. Biz Protestan mıyız demeyeceğinizi biliyorum ama diyen olursa diye söyleyeyim, hepimiz bu Batı icadı çalışma modeline tabiyiz. Protestan ahlaka göre çok çalışmak ahlaki değerlerin bir göstergesiydi ve zenginlik de disiplin ve erdemin bir kanıtıydı. Ki bu yazıyı yazana kadar ve belki de hâlâ ben de çalışkanlığın bir erdem olduğuna inanıyor ve “şeytanın boş duran elleri sevdiğini” düşünüyorum ama bu laf bile yeni öğrendim ki meğer Protestan lafıymış. Anlayacağınız yaşanan o kültürel dönüşüm, seküler toplumlarda bile varlığını sürdürüyor.&nbsp;Aktif dinlenme diye bir şey uydurdu insanoğlu düşünün. Kendi adıma konuşacak olursam eğer hiçbir şey yapmadan oturursam büyük bir rahatsızlık duyduğum için bazen çok ilgimi çekmeyen bir şey seyrederken bile örgü örüyor ve kendimi gelecek kışa kızıma kazak örüyorum diye sakinleştiriyorum. Benim gibi pek çok kişinin dinlenirken suçluluk çektiğinden eminim. Aslında o anlarda kimse bizi çalışmaya zorlamıyor, ama üretkenliğin karakterin bir ölçütü olduğu fikrini içselleştirmiş olmalıyız ki içimiz rahat etmiyor.&nbsp;<ul fr-original-style="padding-inline-start: 20px;" style="padding-inline-start: 20px; margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; box-sizing: border-box;"><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Bir itirafta bulunayım, ben bazen boş boş gökyüzünü seyrederken ki küçükken bu benim en sevdiğim aktiviteydi, kendimi yazar olduğumu ve düşünmeye ihtiyacım olduğunu bunun için de gökyüzüne baktığımı söyleyerek sakinleştiriyorum.</li></ul>Şimdi bir de şu kavramı düşünelim: “İçerik üreticisi.” Artık sadece çalışmak da yetmiyor insana bir de kendimizi optimize etmemiz gerekiyor. Yani daha fazla şey öğreneceğiz, daha hızlı öğreneceğiz, geniş bir ağ kuracağız, bunu etkili kullanacağız, kişisel bir marka olacağız, hobilerimizden ya da mecburen yaptıklarımızdan (misal annelik) para kazanacağız. Yahu bir yerde yemek yerken fotoğraf çekip paylaşıp, ondan bile para kazanacağız.&nbsp;Anlasanıza, diye bağırmak istiyorum, sistem bizi şimdi de buraya itiyor. Diyor ki sevdiğin işi yapıyorsun. Doğru, sevdiğim işi yapıyorum ama hiç durmadan yapıyorum. Okumak bile kendini geliştirmek; yürümek adım atmak; tatiller ise yine içerik. Artık az çok hepimiz hem kendimizin işvereniyiz hem de çalışanı. Artık çalışmaya başlamadan önce kart basmamıza bile gerek yok.&nbsp;Mola verdiğimizde ise elimizde bize her an başkalarından geri kaldığımızı hatırlatacak telefonlarımız ve sosyal medya var. Artık “her yerden” çalışabiliyoruz, ancak galiba ipin ucu kaçtı, artık “her an” çalışıyoruz. Biraz içimi dökmüş gibi oldum ama sanırım az çok hepimiz aynı dertten mustaribiz.<h2 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Tom Hodgkinson’dan&nbsp;Aylak Zevkler Kitabı</h2>Peki bize hangi kitaplar şifa olur? İşin doğrusu bu soru üzerine okuduğum bir kitap bana çoktan şifa oldu ve bu bilgilerin bazılarını da oradan faydalanarak yazdım diyebilirim. Lafı uzatmadan söyleyeyim. Tom Hodgkinson’dan&nbsp;Aylak Zevkler Kitabı.&nbsp;Bana göre kitabın ismi biraz yanlış yönlendiriyor, zira sadece aylaklığa methiye düzen bir kitap değil. Hatta ve hatta okurken çokça bu adamın bu kitabı yazarken fazla çalışmak zorunda kaldığını düşündüm. Sonra o döngüye girip aylaklığa inancımı kaybetmekten korktuğum için düşünmeyi bıraktım ve uzaklara daldım. Kitabın alt yapısı çok sağlam, çalışmanın icadının tarihini de fazlasıyla anlatıyor ve neden daha çok uyumamız gerektiğini de. Eğer aylaklık yapmaya niyetiniz varsa kesinlikle önce bu kitabı okumanızı öneriyorum ki içiniz rahat etsin. &nbsp;<h2 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">B. Nihan Eren’den&nbsp;Yavaş</h2>İkinci şifa kaynağım B. Nihan Eren’den&nbsp;Yavaş.&nbsp;Adına bir bakın zaten, bir düşünün. Az da olsa birbirine geçmiş öykülerden oluşan bu kitabı baktım en son 2018’de okumuşum ama tekrar elime alınca konumuza ne kadar uygun olduğunu hatırladım. Şöyle söyleyeyim: Kitapta hiçbir şey olmuyor. Daha doğrusu karakterlerimizin içinde fırtınalar kopsa da dışarıdan bakıldığında aynı tas aynı hamam. Perde arkasında oturuyorlar, sigaralarını tüttürüyorlar, terliklerini fışırdatıyorlar, son derece durağan bir hayat yaşıyorlar. İçinde insanı üzen ağır hikayeler yok değil, yer yer Ağrı Dağı Efsanesi’ne götüren cümle yapıları mevcut ama gerçekten insanın ritmini yavaşlatmaya bire bir.<h2 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Walt Whitman’dan&nbsp;Çimen Yaprakları</h2>Üçüncü şifam dev klasik. Sonradan aklıma geldi ve kendime nasıl unuttum diye çok kızdım. Üniversitede genç bir kadınken okurken içimin şiştiğini hatırlıyorum ama tam da bu yüzden okunmalı, tam da bu zamanda. Walt Whitman’dan&nbsp;Çimen Yaprakları.&nbsp;Whitman çalışmayı değil, kim olduğunu sorguluyor. Daha romanın başında bizi bir aylak karşılıyor ve roman aslında şunu sorgulatıyor:<blockquote fr-original-style="" style="margin: 0px 0px 1em; border-left: 2px solid rgb(94, 53, 177); padding-left: 5px; box-sizing: border-box;">"Senin değerin neden faydalı bir insan olup olmamanla alakalı olsun?"</blockquote>Whitman’ın isyanı insanın salt bir işlev hâline gelmesine. İnsanlar kendilerini işleriyle tanımlıyorlar ya hani ve hatta birileri birilerini tanıştırırken falanca hanım avukat, falanca bey mimar diyor ya, işte Whitman buna karşı çıkıyor ve diyor ki ben nefes alıyorum, yürüyorum, arzuluyorum, gözlemliyorum. Ben toprağa aitim. Ben hayattayım. Bu yeterli.İşin doğrusu edebiyat ve siyaset tarihi aylaklığı öven metinlerle dolu, ancak ben bugün üçünü buraya taşıyabildim. Umarım şifa olur sevgili Sevgi M. Aylak kalın.

Artık sadece çalışmak yetmiyor insana, bir de kendimizi optimize etmemiz gerekiyor. Mola verdiğimizde ise elimizde bize her an başkalarından geri kaldığımızı hatırlatacak telefonlarımız ve sosyal medya var. Peki kaliteli aylaklık yapmak isteyenler hangi kitaplardan ilham almalı? Üç kitaplık bir reçete...

Bibliyoterapi'de bu hafta: Kaliteli aylaklık yapmak isteyenler için kitap reçetesi

<blockquote fr-original-style="color: rgb(9, 9, 9);" style="color: rgb(9, 9, 9); margin: 0px 0px 1em; border-left: 2px solid rgb(94, 53, 177); padding-left: 5px; box-sizing: border-box;">"50’lerine gelmiş adam geçmiş başarılarını sorgulamaktadır. Yeni bir işe yeni bir maceraya atılmak için doğru zaman mıdır?@turuncukaravan"</blockquote>Sevgili Turuncu Karavan, bu şu an etrafımda aynı yaşta olan arkadaşlarımdan, tanıdıklarımdan ve okurlarımdan çok sık duyduğum bir soru. Hatta uzun yıllar verdiğim yaratıcı yazarlık derslerinde bazen bu yaşlardaki katılımcıların yazmaya heves etmelerinin ya da yeteneklerini kullanmaya karar vermiş olmalarının sebebinin de aynı sorunun cevabı olduğunu hatırlıyorum. Diyebiliriz ki&nbsp;bu soruyu sormayan insan nadirdir. Hani neredeyse bir değerlendirme raporu gibidir: Neler yaptım, neleri kaçırdım ve yaşanacak ne kaldı?Pişmanlıklar deseniz&nbsp;aslında faydalıdır bile, eğer dersimizi öğrenmişsek bize yeni yollar, yeni çıkışlar gösterebilir. Üstelik elimizde deneyimimiz de var. Yirmi beş yaşındayken az çok hepimiz olasılıklara dayalı seçimler yaparız. Elli yaşında ise insan bilgiye dayalı seçimler yapabilir.Zira artık kendimizi o zamanlar bilmediğimiz bir şekilde tanıyoruzdur. Neleri yapabiliriz, neleri yapmaktan hoşlanmayız? Kapasitemiz neye yeter? Bu çok güçlü bir avantaj. Üstelik yeni bir yolun şu an hayatınızın geri kalanını belirleyip belirlemeyeceğine karar vermek zorunda da değilsiniz. Sadece bir sonraki adımı atmaya değer olup olmadığına karar vermeniz yeterli.&nbsp;<ul fr-original-style="padding-inline-start: 20px;" style="padding-inline-start: 20px; margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; box-sizing: border-box;"><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Eğer söz konusu olan bütün bir gelecek olsaydı o zaman hareketsiz kalabilirdiniz, yapmayayım diyebilirdiniz, ama tahmin ediyorum ve “geçmiş başarılar” söyleminizden anlıyorum ki zaten kendinize iyi olduğunu düşündüğünüz bir yaşantı kurmuşsunuz.</li></ul>Bana göre bu soruyu soruyor olmanız iyi haber. Hayat bitti gitti, yapacağımızı yaptık, bundan sonrası emeklilik diye düşünmenizden daha iyidir. İçizinde hâlâ geleceği hayal eden bir parçanın olduğunu görmek yaşıtlarınıza da ilham verebilir. Çoğu insan, yaşamayı bırakmadan çok önce&nbsp;hayal kurmayı bırakır. Sizin durumunuzun öyle olmadığını mutlulukla görüyorum. Ayrıca pervasızca iyimserlik yapmadan arzularınızın ardındaki cesareti, ama aynı zamanda da kırılganlığı kabul ediyor olmanız çok kıymetli.Bu yaş civarında ben artık gelecekteki değil, geçmişteki kişiyim hissi sarsıcı ve bazı durumlarda erken bir şekilde yıkıcı olabilir. Gençlikte insanın kimliğini gelecek planları oluşturur, bu yaşlarda ise geçmiş yaşantısı ve bu yüzden de kendimizi bir anda ölümlülük gerçeğiyle karşı karşıya&nbsp;gelmiş bulmamız normal. Bu noktada da şunu sormanız da öyle: Özlediğim şey gerçekten başka bir hayat mı, yoksa gençken hissettiğim olasılık duygusu mu? Yeni işe başlamak istememin nedeni gerçekten yeni bir hayat istemek mi, yoksa geçmiş hayatımın boşa gitmediğine dair kanıt aramak mı? Önce bunu anlamanın önemli olduğunu düşünüyorum. Yani sizin deyiminizle bir “maceraya” atılmadan önce.<ul fr-original-style="padding-inline-start: 20px;" style="padding-inline-start: 20px; margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; box-sizing: border-box;"><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Ve önemli bir başka soru da şu: Neden şimdi?&nbsp;Yani neden bu soruyu kendinize şimdi soruyorsunuz? Neden kırk beş yaşında değil? Neden altmış yaşında değil? Neden bu yıl? Neden bu ay? Neden bugün? Bunu tetikleyen bir olay mı yaşandı? Bir arkadaşın ölümü, boşanma, çocukların evden ayrılması, emeklilik, bir hastalık… Zira çoğu zaman, yeni bir hayat arzusu tam da kişinin hayatın sonsuz olmadığını fark ettiği anda ortaya çıkar.</li></ul>Bir başka soru da şu: Yeni hayatınızın tam olarak neyi çözeceğini hayal ediyorsunuz? Çünkü pek çok insan yeni bir hayat istemez, pişmanlıktan kurtulmak ister. Bu ikisi birbirinden farklı. Başka bir şehre taşınsanız da başka bir kariyere başlasanız da yeni bir birliktelik yaşasanız da gittiğiniz yere kendinizi de götüreceksiniz ve eğer çözümlemediğiniz bir pişmanlığınız ya da keder duygunuz varsa bunu yok edemeyeceksiniz.&nbsp;Yeniden başlamak için çok yaşlı olup olmadığınızı sormayın derim. Daha anlamlı olan şunu anlamak: Şu anda yaşadığınız hayat size kendinizi yeterince canlı hissettiriyor mu?&nbsp;Hiçbir şeyi değiştirmeseniz ve önümüzdeki on yıl boyunca tam olarak bugün yaşadığınız gibi yaşasanız nasıl hissederdiniz? Ancak sizin bana gönderdiğiniz sorunun kendisi bile, içinizdeki bir şeyin hâlâ son derece canlı olduğunun kanıtı. Ben burada pes etmiş bir adamı değil, hâlâ hayata karşı heyecanı ve merakı olan bir adam görüyorum ve inanın kendi adıma bile seviniyorum; benim gibi birileri var diye düşünüyorum.&nbsp;<h2 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Blake Crouch’un&nbsp;Karanlık Madde'si</h2>Şimdi gelelim kitaplara. Son zamanlarda severek okuduğum bir bilim kurgu/gerilim romanıyla başlamak istiyorum. Blake Crouch’un yazdığı&nbsp;Karanlık Madde&nbsp;tam olarak bu konuyu ele alıyor diyebiliriz. Orta yaşa gelmiş olan Jason Dessen istemeden düştüğü paralel gerçekliklerde kendi alternatif versiyonlarını deneyimliyor. Orijinal hayatının başarılarını, başarısızlıklarını diğer hayatlarından, dolayısıyla da müthiş bir mesafeden görme fırsatını bulması ona hem mutluluklarını hem de pişmanlıklarını (varsa) hatırlatıyor. Hani bana deseler ki kıymet bilmenin romanını söyle, budur derim. En azından günümüz edebiyatından iyi bir örnek.<h2 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">John Williams’dan&nbsp;Stoner</h2>İkinci kitabımız&nbsp;John Williams’dan&nbsp;Stoner. Kanımca muazzam bir roman. Okumaya doyamayacağınız, bir “yaşama” hikayesi. Şunu demek istiyorum, bir adamın çocukluktan itibaren bütün hayatına tanıklık ediyoruz. En başından itibaren okurlar olarak yaptığı hataları uzaktan görürken onu uyarmak istiyoruz ve onun hayal kırıklıklarını kendimizinkiler gibi yaşıyoruz. Kurgunun güzel tarafı tabii ki aslında dönüp tam şu sayfada, öyle değil de böyle yapsaydı her şey ne kadar da farklı olabilirdi diyebilmemiz.&nbsp;Stoner bir çiftçinin oğluyken ve aslında üniversitede ziraat mühendisliği okumaya gitmişken edebiyata olan aşkını keşfediyor ve biz de zannediyoruz ki müthiş işler başaracak. Gelin görün ki sadece üniversitede araştırmacı ve öğretim üyesi olarak kalıyor, asla ünlü ya da iyi bir yazar olmuyor. Akademinin yıldız hocası da değil, sadece kendini edebiyata adamış bir adam. Onun için edebiyat bir meslek değil (buralarda ürpertici bir şekilde kendimi görüyorum) varoluşu anlamanın bir yolu. Romanın temalarından biri herkesin dünyayı değiştirmeyeceği ya da kayda değer bir hikayeye sahip olmayabileceği. Ama bu onların hayatını daha kıymetsiz yapmaması. Roman şu soruyu soruyor:<blockquote fr-original-style="" style="margin: 0px 0px 1em; border-left: 2px solid rgb(94, 53, 177); padding-left: 5px; box-sizing: border-box;">Bir hayatın değerli olması için olağanüstü olması mı gerekir?</blockquote><h2 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Melisa Kesmez’den&nbsp;Çiçeklenmeler</h2>Gelelim üçüncü önerime: Melisa Kesmez’den&nbsp;Çiçeklenmeler.&nbsp;Başlarda kalp kıran bir hikaye ama sonradan bir kadının kırk sekiz yaşından sonra kendi hayatını eline almasını, o zamana kadar figüranı olduğu yaşamının başrolü hâline gelmesini anlatıyor kısaca. Büyük bir aşkla bağlı olduğu kocasının ölümünden sonra yıllardır evin önünde duran, merhuma ait sarı karavana hiç de niyeti yokken binmesini, o karavanla önce ufak sonra uzak bir yolculuğa çıkmasını anlatırken insanın hangi yaşında olursa olsun (ki karakterimiz her ne kadar menopoza girmek üzere olduğundan kendini yaşlı, çirkin bulan bir kadın olsa da) hayatının “direksiyonunu” eline alabileceğini ve kendi “yoluna” kendisinin karar verebileceğini anlatıyor. Melisa Kesmez’in incelikli dili romanı zevkle okutuyor, bunu da not olarak düşeyim.&nbsp;Ve bu haftalık yazımı da Çiçeklenmeler’in girişinde bulunan bir Oruç Aruoba alıntısıyla bitireyim:<blockquote fr-original-style="" style="margin: 0px 0px 1em; border-left: 2px solid rgb(94, 53, 177); padding-left: 5px; box-sizing: border-box;">"Kişi, oluşan varlıktır. Yani henüz yoktur ama vardır, varlıktır. Öyleyse varoluşu, her adımdaki yokluğunu varlığa çevirme uğraşısıdır."</blockquote>

Okurumuz "50’lerine gelmiş biri yeni bir maceraya atılmalı mı?" diye soruyor. Daha anlamlı olan ise belki de şunu anlamak: Şu anda yaşadığınız hayat size kendinizi yeterince canlı hissettiriyor mu? Benzer sorgulamalar içeren üç kitaplık bir reçete.

Bibliyoterapi'de bu hafta: Yeni başlangıçlara geç mi kaldım diye soranlara kitap reçetesi

<blockquote fr-original-style="color: rgb(9, 9, 9); border-color: rgb(162, 195, 185); border-width: 4px; font-style: italic; padding-left: 10px;" style="color: rgb(9, 9, 9); border-color: rgb(162, 195, 185); border-width: 4px; font-style: italic; padding-left: 10px; margin: 0px 0px 1em; border-left-style: solid; box-sizing: border-box;">"45 yaşındayım, ergen bir erkek çocuk sahibiyim. Oğlum LGS sınavına girecek ve ben de iki yıl aradan sonra iş hayatına geri dönüyorum. Her gün içen ve sürekli depresyonda olan eşimi evden gönderdim. Artık çok huzurluyum, sürekli şükrediyorum ama hayat bir yandan beni çok yoruyor, çevremde beni yalnız bırakan insanlara çok kırgınım. Artık iyiyim derken aslında iyi olmadığımı ve yardıma ihtiyacı olduğumu açık açık söylediğimi düşünüyorum.&nbsp;Esra E."</blockquote>Sevgili Esra Hanım, açık yüreklilikle derdinizi anlattığınız için teşekkürler, ancak sormak istediğim şey şu: Etrafınızdakilere de bana yazdığınız kadar net olduğunuzdan emin misiniz?&nbsp;Zira geçen yıl kendimle ilgili şöyle bir durumu fark ettim. Aynı arkadaş grubunda iki boşanmış (şen dul) kadınız ve ikimizin de aynı yaşlarda çocuğu var. Bir gün o arkadaşımla yolda karşılaştık, ben de çocukları buluşturmakla ilgili bir şey sordum ve arkadaşım bana “Kızım ben bekar anneyim, vaktim mi var?”&nbsp;diye cevap verdi. Halbuki ben ondan önce boşanmıştım, bütün sürece şahitti ve üstelik şehirde ben hariç çocuğumla ilgilenebilecek bir akrabam olmadığını da (kendi ailesi İstanbul’da, üstelik kendisine çok yakın bir adreste yaşıyor) biliyordu. Cevap vermediğimi, güldüğümü fark ettim.&nbsp;Sonra eve gelince birden dank etti: Ben de onunla aynı durumdaydım, ama kimseye bu konuyla ilgili serzenişte bulunmuyor, yardım da istemiyordum. Bu farkındalık benim insanlardan yavaş yavaş yardım istemeye başlamama sebep oldu, meğerse istememek alamamaya sebepmiş.&nbsp;Şimdi gelin bunun altında yatan psikolojik sebeplere bakalım. İnsanlar hayatı tamamen tek başına sürdürmek üzere yaratılmış varlıklar değil. Psikoloji bilimi ortaya çıkmadan çok önce de hayatta kalmak karşılıklı yardımlaşmaya bağlıydı. Bir hastalığınız varsa, yastaysanız, bitkinseniz, hamile, yaşlı ya da çocuk bakıyorsanız birileri size yardım ederdi.&nbsp;<ul fr-original-style="padding-inline-start: 20px;" style="padding-inline-start: 20px; margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; box-sizing: border-box;"><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Antropologlar sık sık türümüzün belirleyici özelliklerinden birinin sadece zeka değil, işbirliği olduğunu savunurlar. Dolayısıyla insan zor anında birinin elini uzatmasını umduğunda bu mutlaka muhtaç ya da bağımlı olduğu anlamına gelmez, bu hepimizin öyle ya da böyle geçmişimizden hatırladığı bir beklentiyi dile getirmek olabilir.&nbsp;</li></ul>Tabii bu arkaik yaklaşımın yanında, beklentimizin şekli ve miktarı&nbsp;aynı zamanda bağlanma şeklimizle ilgili de olabilir. Destek gördüğünü hissederek büyüyen biri zorlandığında birinin bunu fark edeceğini düşünür. Bu yüzden yardım gelmediğinde hayal kırıklığına uğrayabilir, terk edilmiş ya da görünmez hissedebilir. Ama bunun tersine çok az destekle büyüyen biri hiç yardım beklemeyebilir. Kendi kendine yetebilmek konusunda gurur duyabilir ancak içten içe yine de birinin yardımına gelmesini arzulayabilir.&nbsp;Her iki durumda da beklenen mutlaka pratik bir yardım değildir halbuki. Çoğu zaman konu birileri tarafından görülmektir. Aslında birçok insan kendi sorunlarını çözebilir. Bu kapasiteye sahibiz. Sizin durumunuzda da olduğu gibi. Bize acı veren şey kimsenin bu yükü fark etmediği hissi. Aslında istediğimiz sorunumuzun bir başkası tarafından mucizevi bir şekilde çözülmesi değil, sadece bize ilgi gösterilmesi.&nbsp;Burada tabii ki bir özgüvensizlik, kendi değerini başkalarının varlığı ve ilgisi üzerinden tartma da söz konusu olabilir ki aslında elbette çoğu zaman onların varlığının ya da yokluğunun bizim ne kadar değerli olduğumuzla bir ilgisi yok. Kendiliklerinden yardıma ihtiyacımız olduğunu anlar ve yardım eli uzatırlarsa o zaman sevildiğimizi hissetmemiz normal, ama öyle olmadığında tam tersine inanmamız gereksiz bir vesvese.&nbsp;Bu noktada yaşadığımız çağın koşulları devreye giriyor. İnsanlık tarihinin büyük bir bölümünde sosyologların “yoğun ilişkiler” olarak adlandırdığı ortamlarda yaşadık. Geniş aileler, mahalleler, dinî topluluklar, ömür boyu süren dostluklar… İnsanlar birbirlerini sürekli görüyordu. Zorlandığını söylemene zaten gerek yoktu. Biri fark ediyordu; yüzünü, bir etkinliğe gelmediğini, evinin karanlık olduğunu, ağladığını görüyorlardı. Yani gözlem denen bir şey vardı.&nbsp;Günümüzde ise genellikle “planlanmış ilişkiler” yaşıyoruz. Onlarca ya da yüzlerce bağlantımız var ancak bunların çoğu mesajlar, akışlar, takvimler ve bildirimler aracılığıyla sürdürülüyor. Demek istediğim eski topluluklarda konu komşu tarafından algılanan şeyleri şimdi biz açıkça ifade etmek zorunda kalıyoruz.&nbsp;İnsanlar birbirlerini umursamıyor değil, sadece umursayacak kadar birbirlerinin radarına giremiyorlar. Eğer fark edilmemeyi sevilmemek olarak algılamazsak tehlike yok. Az çok herkes aynı zorlukta bir hayatın içinde mücadele veriyor, bunu unutmamak lazım. Bir arkadaşınız sizi çok seviyor belki ama yaşlanan annesine bakıyor olabilir, para konusunda endişeleri olabilir, çalışmaktan yorgun düşmüş olabilir, kendi kaygıları altında ezilmiş olabilir. Aslında bu gitgide hızlanan dünyada herkes fark ettiğimizden daha fazla yük taşıyor.&nbsp;<ul fr-original-style="padding-inline-start: 20px;" style="padding-inline-start: 20px; margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; box-sizing: border-box;"><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Tamam, fark edilme arzusundan vazgeçelim demiyorum, çünkü bu son derece insani bir arzu, ancak bunu başka bir gerçekle birlikte değerlendirelim: Beni seven insanlar her zaman beni anlayamayabilirler.&nbsp;</li></ul>Iowa Üniversitesi'nde yaratıcı yazarlık kampında ders verirken şahsen tanışmış olduğum romancı Marilynne Robinson, insanın en derin ihtiyaçlarından birinin dikkate alınmak olduğunu söylüyor. Bu minvalde konumuzla çok alakası olmasa bile onun Gilead&nbsp;adlı eserini buraya bonus olarak koymak isterim. Bu noktada belki son zamanlarda ben de kimi fark etmedim diye sormak size de iyi gelebilir. Böylelikle başkalarının da aynı durumda olduğunu görerek empati kurabilirsiniz, kendi yalnızlığınız azalabilir. Şimdi de gelin hangi kitaplar bize faydalı olabilir bakalım.&nbsp;<h2 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Fredrik Backman’ın Hayata Röveşata Çeken Adam'ı</h2>İlki, Hayata Röveşata Çeken Adam.&nbsp;Fredrik Backman’ın romanındaki baş karakter Ove huysuz, tek başına yaşayan, kimseyle arkadaşlık kuramayan ama bu hayatta belki de en çok yardıma ihtiyacı duyan ve bunu içten içe bekleyen adamdır. Nasıl yapacağını bilemediği gibi ilk insanı teması gördüğü anda da alışmadığı için kaçmak ister.&nbsp;Oysa arkadaşlık, toplum içinde hem yardım edilen hem de yardım eden insan olmak, onun bütün yaşantısını değiştirir ve o asık suratlı adam camianın sevilen bir karakteri hâline gelir. Çok insani bir hikaye olduğunu, fakat aslında kendimize fazlasıyla yettiğimizi zannettiğimiz zamanlarda ne kadar yorgun düştüğümüzü, bazen değişmesi gerekenin kendi bakış açımız olduğunu anlatan harika bir roman.&nbsp;<h2 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Virginia Woolf’dan Mrs. Dalloway</h2>İkinci romanımız bir klasik, Virginia Woolf’dan Mrs. Dalloway.&nbsp;Bana göre edebiyatın en güzel, sakin ama etkili eserlerinden biri. Hatırlatayım Mrs. Dalloway son derece sosyal, dostlarını, çevresini biraraya getiren, hatta neredeyse herkesin kesişim noktası olan hayat dolu bir kadındır.&nbsp;Ona baktığımızda yalnız bir insan görmeyiz, ancak roman boyunca tekrar tekrar karşılaşacağımız sorulardan biri, bir insanın etrafının kalabalık olmasının gerçekten o insanlar tarafından görülüp tanınması anlamına gelip gelmediğidir. Görünür olabilirsiniz, ancak kendinizi gerçekten göstermiyor olabilirsiniz.&nbsp;<h2 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Charlotte Brontë’den Jane Eyre</h2>Üçüncü romanımız da bir klasik: Charlotte Brontë’den Jane Eyre.&nbsp;Edebiyat tarihinde kendi özgürlüğünü her şeyin önüne koyan, birisiyle ona ihtiyacı olduğu için değil gerçekten sevdiği için beraber olan, modern kadının belki de ilk örneklerinden biri.&nbsp;Jane bir yetimdir, fakirdir, sokaklarda beş kuruşsuzdur ama kendi ayakları üzerinde durmayı bilen, kendi değerini kendisi biçen ve bu yüzden de hayatı boyunca kimseden bir yardım beklemeyeceği gibi bunu önemsemeyen de bir kadındır. Jane kendi gücünün farkındadır ve bundan korkmaz, bunu sahiplenir, kendisiyle gurur duyar.&nbsp;Kabul edelim bu hayatta, özellikle günümüzde, ne yardım eli uzatmak ne de yardım kabul etmek o kadar kolay. O zaman en azından kendi gücümüzle gurur duymak da bize iyi gelmez mi?

Okurumuz "Çevremde beni yalnız bırakanlara çok kırgınım" diyor. Gerçekten de özellikle günümüzde, ne yardım eli uzatmak ne de yardım kabul etmek o kadar kolay. Görülmediğini, dikkate alınmadığını hissetmek ise değersizlik hissimizi besleyebiliyor. Peki kitaplar bize bu konuda ne söylüyor? Üç romanlık bir reçete.

Bibliyoterapi'de bu hafta: Yardıma ihtiyacı olup alamayanlara kitap reçetesi

<blockquote fr-original-style="color: rgb(9, 9, 9); border-color: rgb(255, 225, 68); border-width: 4px; font-style: italic; padding-left: 10px;" style="color: rgb(9, 9, 9); border-color: rgb(255, 225, 68); border-width: 4px; font-style: italic; padding-left: 10px; margin: 0px 0px 1em; border-left-style: solid; box-sizing: border-box;">"İlişkilerde nezaket, utanç kayboldu. Herkes haklı, hep ben, ben. Güçlü olan uysal olanı itiyor. Tartışabilmenin, farklı duruşların zenginliği kayboldu. Kalbini dürüstlükle açana da kolayca vuruyorlar. Mütevazı duruyorsun, sahi sanıyorlar. Başkasının kanatları altında değil, birbirinin yanında durabilmenin güzelliğini yazın; ilişkilerde nezaketin renkliğini yazın da içimiz açılsın. (Her tür ilişki olur, iş, arkadaşlık, çeşitli topluluklar.)&nbsp;Sevgi M."</blockquote>Sevgili Sevgi Hanım, sanırım bu sefer kitapları size değil, herkese önermemi istiyorsunuz, daha güzel ve mutlu bir toplum için... Sanırım söylediklerinize ve isteğinize itirazı olan da yoktur. Tam olarak öyle yapacağım ama önce konuyu hem psikolojik hem sosyolojik olarak ele alalım derim.&nbsp;Aslında şu an yaşadığımız durumun sebebi, birçok modern toplumun beraber yaşama kültüründen rekabetçi bireysellik kültürüne doğru kaymış olması. Başka bir deyişle, insanlar kendilerini birbirine bağlı bir dokunun üyeleri olarak değil, sürekli olarak kendilerini güvence altına almak, en iyi hâle getirmek, savunmak ve pazarlamak zorunda olan izole varlıklar olarak algılıyorlar. Bu da ilişkileri elbette derinden değiştiriyor.&nbsp;Burada “sıvı modernite”&nbsp;kavramından bahsetmek isterim. Zygmunt Bauman’ın ortaya attığı bir kavram: Eski sosyal yapılar zayıflamakta, hayat daha akışkan, istikrarsız ve geçici hâle gelmektedir. Bu bizlere bir tür özgürlük vermekle birlikte kronik bir güvensizlik de yaratır. Ve insanlar kendilerini sosyal olarak başkalarıyla bağlantılı hissetmediklerinde ilişkiler sadece kimlik, onay, statü ve duygusal olarak hayatta kalmanın kaynakları hâline gelir.<ul fr-original-style="padding-inline-start: 20px;" style="padding-inline-start: 20px; margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; box-sizing: border-box;"><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Aynı zamanda hepimizin neredeyse kendi kendini yöneten performansçılara dönüştüğümüz de aşikar. Hepimiz birer girişimciyiz. Kimliklerimizi düzenlemeli, çekici olmalı, arzulanabilmeli, zayıf yanlarımızı elimine etmeli ve en önemlisi kişiliklerimizi markalaştırmalıyız. Sosyal medya kültürü de zaten baştan aşağı bunu empoze ediyor.&nbsp;</li></ul>İşte bu sebeplerle ilişkilerimiz artık bir şekilde işlevsel. Bir yandan bağ kurmaya can atıyoruz bir yandan da birine bağımlı olmaktan korkuyoruz. İşte şimdi tam olarak size bu mesajı yazdıran noktaya geliyoruz: Bütün bu yeni alışkanlıklar “savunmacı benlikler” yaratmamıza neden oluyor. Bir de içinde yaşadığımız dünyanın (sorunuzu yanıtladığım 22 Mayıs tarihini de özellikle kaydetmenizi isterim) ne kadar istikrarsız olduğunu hesaba katacak olursak vay hâlimize. Çünkü böylesine bir kaygan zeminde hayatta kalmak için yararlı özellikler nezaket, samimiyet ve sevgi değil.&nbsp;Kentsel dönüşümlerle birlikte “bir artı bir” evlere tıkılmamız da elbette etkisiz değil. Mahalle kavramının bitmesi, tehlikeli sayılması, ortak toplanma alanlarının azalması, büyük ailelerin küçülmesi, sivil toplum kuruluşlarının zayıflatılması; bunların hepsi sabır mefhumunu ortadan kaldırıyor. İnsanlar daha kolay ortadan kaybolabiliyor. Birbirlerinin yerini daha kolay alabiliyor. İşte ilişkiler böyle tek kullanımlık olduğunda, insanlar da kibar olmaya ya da hatayı onarmaya zaman harcamıyor. <ul fr-original-style="padding-inline-start: 20px;" style="padding-inline-start: 20px; margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; box-sizing: border-box;"><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Dijital-kapitalist kültür bize sürekli hızlı olmamız gerektiğini söylerken nasıl olacak da zaman isteyen derinlikli, iyi, vefalı ve en önemlisi şefkatli ilişkiler kuracağız? Bu sosyal yapıda şefkate ihtiyaç bile yok.</li></ul>Artık biriyle tanışmadan önce orada var olabilmek için, orada hayatta kalabilmek, kontrolü elinde tutabilmek, savunmasız olmamak için neler yapabileceğimizi düşünüyoruz. O kadar “savunmadayız” ki benliğimiz artık korunması gereken bir kale. Her fikir ayrılığı da o kale için bir tehdit. Hepimiz her an küçük krallıkların sahipleriyiz ve onu ölesiye savunmalıyız.Nezaket karşımızdakinin karmaşık duygularını tolere etmeyi, fikir ayrılıklarına izin vermeyi, aşağılamamayı, kızgınken bile bir başkasının haysiyetini korumayı gerektirir. Krallar, kraliçeler bunu yapar mı? Tarih bunu gösterdi mi?Normal şartlar altında sürekli bir saldırı beklemek zorunda değiliz, üstünlük göstermeye çalışmak zorunda değiliz, her cümleyi bir silaha dönüştürmek zorunda değiliz ama maalesef biz artık ne bu ülkede ne de dünyada normal şartlar altındayız.&nbsp;Ancak bu demek değil ki hepimiz aynı yolun yolcusu olacağız. Bunları yazarken ister istemez ben de düşünüyorum: O hâlde ne yapabiliriz? Gündüz Vassaf gibi daima kendimi bu soruyu sorarım: Ne yapabilirim?&nbsp;Güzel topluluklar oluşturmak, bireysellikten çıkıp birbirimize sahip çıkmak ilk koşul gibi geliyor.&nbsp;<h2 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Mary Ann Shaffer ve Annie Barrows’dan Edebiyat ve Patates Turtası Derneği</h2>O zaman ilk ilacımızı yazalım: Mary Ann Shaffer ve Annie Barrows’dan Edebiyat ve Patates Turtası Derneği.&nbsp;Belki romanı, belki de romandan uyarlanan filmi hatırlarsınız. İkisinin de iyi geleceğine eminim. Zaten kitaplar ve yemek etrafında bir kurgu ne kadar kötü olabilir ki?&nbsp;Romanımız 2. Dünya Savaşı sonrasında geçiyor ve aslında bizim bugün yaşadığımız koşullara çok uygun bir insan yaşantısından bahsediliyor. İçine dönmüş, başkalarına güvenini kaybetmiş, travmatize olmuş insanlar. Hepsi kendi yalnızlığının içinde bocalıyor. Ancak beraber yemek yiyerek, yaparak, okuyarak, konuşarak ve en önemlisi birbirlerini dinleyerek aydınlığa çıkıyorlar. Roman bize toplumum ideolojiden ya da mükemmellikten değil, ortak acılardan, korkulardan, korunma ihtiyacından oluştuğunu, birbirimize ve birbirimizin şefkatine ihtiyacımız olduğunu hatırlatıyor.&nbsp;<h2 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Amor Towles’dan Moskova’da Bir Beyefendi</h2>İkinci önerim Amor Towles’dan Moskova’da Bir Beyefendi. Romanı okumaya başladığınız an neden önerdiğimiz anlayacaksınız diye düşünüyorum. Müthiş bir nezaket içerisinde geçen bir sorgulama ve gelişen olaylar... Elbette geçtiği dönem önemli, insanların birbirlerini suratlarına eldiven vurmak suretiyle düelloya davet ettikleri zamanlar... Ancak aslında belki de ihtiyacımız olan o dili nerede kaybettiğimizi anlamaktır. Roman nezaket, zarafet, mizah ve şefkatin yüzeysel davranış biçimleri değil, zor zamanlarda insan onurunu korumanın yolları olduğunu savunuyor.&nbsp;Baş kahramanımız Kont her şeyini kaybetmiş bir adam, üstelik bir şiir uğruna, ancak yine de saldırgan bir adam kılığına bürünmeyi reddediyor. Ayrıca hayatımda okuduğum en iyi edebi eserlerden biridir dersem abartmış olmam. Her tasvirin bir diğerinden güzel olduğunu söylemeden geçemeyeceğim.<h2 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Lev Tolstoy’dan Tanrının Krallığı Yüreğinizdedir</h2>Üçüncü önerim biraz tuhaf gelebilir, zira dinî bir temeli var, ancak aslına bakacak olursanız yukarıda anlattığım her şeyin özeti gibi. Özellikle de nezaketsizliği yaymakta öncülük eden devletler düşünüldüğünde... Lev Tolstoy’dan Tanrının Krallığı Yüreğinizdedir.&nbsp;Tolstoy bu kitabında şefkat, sevgi, şiddetsizlikten yana tavrını&nbsp;Hıristiyanlık üzerinden anlatıyor. Ancak şunu söylemeliyim ki hangi inancı esas alıyor olursanız olun söylediği şeyler aklınıza da kalbinize de doğru gelecek.&nbsp;Tolstoy’a göre modern toplumlar (ki o yüz yıl öncesinden bahsediyor) psikolojik olarak şiddeti, kurumlar, hiyerarşi, sadakat duygusu üzerinden normalleştiriyor. O ise şunu soruyor: Organize güç nasıl gerçekten çözüm olabilir? Gerçekten Hıristiyan bir toplum nasıl böylesine bir çözüme güvenebilir?&nbsp;<ul fr-original-style="padding-inline-start: 20px;" style="padding-inline-start: 20px; margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; box-sizing: border-box;"><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">“İnsanlar, otorite, gelenek ve korku gibi nedenlerle kötü roller gerekliymiş gibi gösterildiği için kabul ederler”&nbsp;diyor. Yeminler etmenin, güç kullanımı gerektiren görevlere gelmenin ya da cezalandırma işlemlerine yardımcı olmanın bunların birer şekli olduğunu söylüyor. “Şiddete başvurmayı reddedenlerin sayısı arttıkça, devletin zorlama gücü, herhangi bir ayaklanma yaşanmadan azalır” diyor.&nbsp;</li></ul>Ona göre değişim, ahlaki bir bulaşıcılıkla yayılır. Gelenekler yumuşar, savaşmak zorlaşır ve cezalandırma sistemleri meşruiyetini yitirir. Kaos öngörüleri reddedilerek gönüllü işbirliği, karşılıklı yardımlaşma ve yerel inisiyatifler, merkezî otoritelerden daha iyi bir şekilde insani ihtiyaçlar karşılanabilir. Adını İncil, Luka 17:21’den alan kitap Tolstoy’un vicdanı otoritenin üstünde tutma çabasını yansıtıyor.&nbsp;

İlişkiler tek kullanımlık olduğunda, insanlar da kibar olmaya ya da hatayı onarmaya zaman harcamamaya başladı. Okurumuz Sevgi M.'nin de yazdığı gibi böylece "Nezaket ve utanç, tartışabilmenin ve farklı duruşların zenginliği kayboldu." Ancak bu demek değil ki hepimiz aynı yolun yolcusu olacağız. Üç kitaplık bir reçeteyle ilişkilerde nezaket konusunun peşine düşüyoruz. 

Bibliyoterapi'de bu hafta: İlişkilerde nezaketin peşine düşenlere kitap reçetesi

<blockquote fr-original-style="color: rgb(9, 9, 9);" style="color: rgb(9, 9, 9); margin: 0px 0px 1em; border-left: 2px solid rgb(94, 53, 177); padding-left: 5px; box-sizing: border-box;">"Merhabalar insan hayatını tek bir hedefe (örneğin bir sınava ya da başarıya) adadığında gerçekten yaşamakta mıdır, yoksa sadece gelecekteki bir an için kendini ertelemekte midir? Edebiyatta bu durumu yaşayan karakterler bize hayatın anlamı hakkında ne söylerler? Bize şifa olabilecek kitaplar nelerdir?"</blockquote>Her şeyden önce aslında çoğumuzun kendisine sorduğu ya da sorması gereken bu konuya parmak bastığınız için çok teşekkür ederim. Belki de hayatımızın çoğunu erteleyerek geçirdiğimiz hakikat. Bunu kabullenmekse çok zor. Zira bunu kabullendiğimiz anda aslında bahanelerimizden de vazgeçmek durumundayız. <ul fr-original-style="padding-inline-start: 20px;" style="padding-inline-start: 20px; margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; box-sizing: border-box;"><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Önce şu eskizleri mükemmelleştireyim, sonra sayfayı gerçekten çizerim; önce şu şu şu kursları tamamlayayım, kendimi yetkin hissettikten sonra şu işe başvurayım gibi ertelemelerimiz aslında çok insani bir gerilimin yansıması.&nbsp;</li></ul>Böylelikle kaygılarımızı—ki bu genellikle başarısızlık kaygısıdır—yönetmiş oluruz. Peki hayat hazırlanılan bir şey midir yoksa yaşanan bir şey mi? İnsan bazen bir hedefe o kadar odaklanır ki yaşamın kendisi bir bekleme odasına dönüşür. Tam bu noktada aslında hemen önerebileceğim bir kitap var. Dr. Seuss’un bir çocuk kitabı.&nbsp;Oh, The Places You’ll Go. Çok yakında Destek Çocuk etiketiyle Türkçesi yayımlanacak. Bir kısmı buraya hemen eklemek isterim. Kitapta bir bekleme odasından bahsedilmektedir. İnsanların hayatında bir noktada geleceği bir yerdir burası.&nbsp;<blockquote fr-original-style="" style="margin: 0px 0px 1em; border-left: 2px solid rgb(94, 53, 177); padding-left: 5px; box-sizing: border-box;">“… Sadece bekleyen insanların olduğu odaya; bir trenin gitmesini ya da bir otobüsün gelmesini ya da bir uçağın gitmesini ya da mektubun gelmesini ya da yağmurun durmasını ya da telefonun çalmasını ya da karın yağmasını ya da bir evet ya da hayır duymayı ya da saçlarının uzamasını. Herkesin sadece beklediği bir dünya. Balığın oltaya takılmasını ya da rüzgarın uçurtmayı uçurmasını ya da cuma akşamını ya da belki Fatih dayılarını ya da çayın demlenmesini ya da daha iyi bir imkanı ya da bir sıra inciyi ya da bir çift pantolonu ya da kıvırcık bir peruğu ya da yeni bir şansı. Herkesin sadece beklediği bir oda.”&nbsp;</blockquote>İnsanın yüzüne çarpan, çocuğunuza okurken nerelerde beklediğinizi size hatırlatacak bir bölüm.&nbsp;Ama işte hayatımız karmaşıktır, kontrol edilemez, kırılgandır ve rastlantılarla doludur. Tek bir hedef koyduğumuzdaysa şunu hissederiz: En azından ne yapmam gerektiğini biliyorum. Bu yüzden bazen yaşamaktan çok hazırlanırız, bir gün başlayacak olan asıl hayatımız için prova yaparız.&nbsp;Çok sevdiğim Halim Şefik Güzelson’un şiirinde dediği gibi:<blockquote fr-original-style="" style="margin: 0px 0px 1em; border-left: 2px solid rgb(94, 53, 177); padding-left: 5px; box-sizing: border-box;">Benim dünyaya bu gelişimi lütfen saymayın, bu bir prova.&nbsp; Beni bir de öteki gelişimde görün,&nbsp; ayakta alkışlayacaksınız.</blockquote>Tabii bu noktada en başından kimliğimizi nasıl oluşturmuş olduğumuz da çok önemli. Burada genellikle aile devreye giriyor. Ailelerimiz daha doğduğumuz günden itibaren bizim hayata yaklaşımımızda kritik bir rol oynuyorlar.&nbsp;Bizim kimliğimiz ne? Sınava çalışan, başarılı öğrenci miyiz, üretken insan mıyız, gelecek vadeden biri miyiz? Sorduğumuz soru şu oluyor, başarılı olursam daha mı değerliyim? Eğer bu kimliklerle hayata devam etmeyi öğrenmişsek zaten aslında bugünü kaçırdığımızı fark etmiyor bile olabiliriz.&nbsp;<ul fr-original-style="padding-inline-start: 20px;" style="padding-inline-start: 20px; margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; box-sizing: border-box;"><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">O çocuğun sonra şu kadar para kazanayım sonra gider o istediğim şeyi alırım diyen bir yetişkine dönüşmesi gayet normal. Peki ama hedefe ulaştığımızda o beklediğimiz tamamlanma duygusu kendiliğinden geliyor mu? Yoksa o hedef yıllarca sadece bir boşluğu mu doldurmuştur, boşluğun hissedilmesini mi ertelemiştir?</li></ul>Ancak şimdi konunun diğer tarafından da bir bakalım. Pek çok felsefi, psikolojik ve hatta sanatsal geleneğe göre kendini tek bir amaca odaklamak, hayatın boyunca onun için çalışmak kesinlikle patolojik bir durum değildir. Hatta yaşamanın en anlamlı şekillerinden biridir. Burada sorulması gereken soru “Kendini tek bir şeye adamak iyi midir?”&nbsp;değil, daha çok “Kendini adadığın o şeyle senin arandaki ilişki nedir?”dir.&nbsp;Çünkü bir amaçla mutlu olmak ile bir amaca sığınmak arasında fark vardır. Öncelikle anlamanız gereken şey, siz bu amacı gerçekten istiyor musunuz, yoksa onun arkasına sığınıp yaşamayı mı erteliyorsunuz? Bu soruyu sizin nezdinizde herkese sormak isterim.Günümüzün popüler söylemlerinden biri de anı yaşamak, hayatın her anının tadını çıkarmak. Ancak pek çok düşünür, bu kadar her yere saçılan bir hayatın derinleşemeyeceğini&nbsp;söyler. Tek bir şeye odaklanmadan her anıyla hayatı yaşamak bizleri derinleşmekten alıkoyabilir.&nbsp;<ul fr-original-style="padding-inline-start: 20px;" style="padding-inline-start: 20px; margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; box-sizing: border-box;"><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Örneğin Nietzsche, tek bir amaca yönelmiş insanlara hayranlık duyduğunu söyler. Büyük bir sanatçı, bilim adamı ya da düşünür genellikle o insandır. Ve bazen böyle yüksek bir konsantrasyon hayata anlam katar. Yani derin bir adanmışlık illaki sağlıksızdır diyemeyiz.</li></ul>Amacınız sizin hayat ile olan ilişkinizi derinleştiriyor mu yoksa hayattan kaçışınızı mı kolaylaştırıyor? Bu ikisi birbirinden çok farklı. Örneğin Mark Twain'in hayatına&nbsp;baktığımızda şunu net olarak görürüz: Hayatı boyunca kendi yazılarını yazabilmek için en sevdiği insanlarla bile görüşmelerini ertelemiştir. Onlarla buluşma çağrılarını reddetmiştir.&nbsp;Şimdi bu durumda gerçek tehlike, bir amaç sahibi olmak değildir. Buradaki tehlike, kendi amacını insan olmaktan kaçınmak için kullanmaktır ki bunun altında da genellikle yine psikolojik bir takım sebepler yatmaktadır. Mark Twain'in çok küçük yaşta kardeşini kaybetmesi ve onun üzüntüsüyle zaten yıllarca kendini insanlarla yakınlaşmaya kapaması gibi...&nbsp;Amacınızın dışında herhangi bir şeyi sevememe ihtimali yine bu tehlikelerden biridir. Burada yine ayrımı çok net yapmamız lazım. Amacınız dışındaki her şey size anlamsız geliyorsa, üretken olmadığım zaman kim olduğumu bilmiyorum diyorsanız tehlike çanları çalmaktadır; bu amaç sizi zenginleştirmez, kimliğinizi tüketir.&nbsp;<h2 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Osanu Dazai’den İnsanlığımı Yitirirken</h2>Gelelim kitap önerilerine. İlki Osanu Dazai’den İnsanlığımı Yitirirken. Kitabın başkahramanı Oba Yozo, çocukluğundan itibaren kendisini anlatmaya başlar. Son derece yalın ve insanı hemen içine çeken bir dille aslında hiç karakteri olmadığı hâlde etrafındakileri memnun etmek için nasıl onları güldürmeye çalıştığını anlatır. Oba her şeyi insana komik bir şekle getirerek onlar tarafından sevilmeye çalışır.&nbsp;Aslında insanlara hiç güvenmemektedir, hatta yaşadığı bazı kötü deneyimlerden ötürü insanlıktan kopuktur, sıradan normal insan hayatını anlamlandıramamaktadır, ancak sırf hedefine ulaşabilmek için, yani ileride sevilen bir insan olabilmek ve istediği hayatı yaşayabilmek için öyleymiş gibi davranır.&nbsp;Aslında sadece romanın giriş bölümündeki otuz sayfası bile tam olarak ne dediğimi anlamanız için yeterli olacaktır. Zira Oba sürekli kendi olmayı ertelemektedir. Roman boyunca sanki yaşayan biriyle değil, insan olmayı uzaktan taklit eden biriyle karşı karşıyayızdır. İşin doğrusu bu muhteşem romanını önermenin yeri geldiği için çok memnunum.&nbsp;<h2 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Tolstoy’dan Ivan Ilyich’in Ölümü</h2>İkinci romanımız Tolstoy’dan Ivan Ilyich’in Ölümü.&nbsp;Belki daha önce okudunuz, ama Bibliyoterapi'nin güzel yanı işte bu: Okuduğunuz kitaplara satırların altında yeni bir mana arayarak tekrar göz atmak.&nbsp;Ivan Ilyich bütün hayatını saygın bir şekilde yaşamış bir hakimdir, ancak ölümcül bir hastalığa yakalandığında&nbsp;gerçekten anlamlı bir hayat yaşayıp yaşamadığını sorgulamaya başlar. Anlamlı hayata en çok vurgu yapan psikiyatristlerden biri olan Irvin Yalom bu romanı boşuna çok önemsemiyor.&nbsp;<ul fr-original-style="padding-inline-start: 20px;" style="padding-inline-start: 20px; margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; box-sizing: border-box;"><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Zira roman bize ölüm kaygısının insanı nasıl derin bir uykudan uyandırabildiğini gösteriyor ve kendi hayatımızı sorgulamaya mecbur bırakıyor. Ya hayatımı yanlış yaşadıysam sorusunu sorma ihtimaliniz olduğunu düşünüyorsanız ki bence hepimiz belki bir an düşünürüz, bu romanı okumalısınız.</li></ul><h2 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Hermann Hesse'den Siddharta</h2>Üçüncü kitabımız ise diğer bakış açımızı derinlemesine anlamamızı sağyacak çok önemli bir eser, benim hayatta en sevdiğim kitaplardan biri Siddharta. Siddharta sürekli bir hakikati aramaktadır ancak bilgeliğin bir hedef değil yaşanmışlıkta oluşan bir akış olduğunu öğrenir.&nbsp;En sevdiğim anlarından biri Siddharta’nın kendisini göle atılan bir taşa benzettiği andır. O taş ister istemez dibe çökecektir. O hiçbir şey yapmasa da hedefi onu kendine çekecektir, çünkü bu hayatın doğal akışında vardır. Anda kalmak, onun hakını vermek daha kıymetlidir. &nbsp; &nbsp;Umarım bu üç roman yolunuzu bulmakta size yardımcı olur.&nbsp;Sevgilerimle.&nbsp;

İnsan, hayatını tek bir hedefe (örneğin bir sınava ya da başarıya) adadığında gerçekten yaşamakta mıdır, yoksa sadece gelecekteki bir an için kendini ertelemekte midir? İnsan bazen bir hedefe o kadar odaklanır ki yaşamın kendisi bir bekleme odasına dönüşür. Peki edebiyatın bize amaçlarımıza odaklanmakla anı yaşamak arasında sunduğu reçetede neler var?

Bibliyoterapi'de bu hafta: Bugünü erteleyenlere kitap reçetesi

<blockquote fr-original-style="color: rgb(9, 9, 9); border-color: rgb(224, 101, 53); border-width: 4px; font-style: italic; padding-left: 10px;" style="color: rgb(9, 9, 9); border-color: rgb(224, 101, 53); border-width: 4px; font-style: italic; padding-left: 10px; margin: 0px 0px 1em; border-left-style: solid; box-sizing: border-box;">"Merhaba Aslı Hocam, zor günlerden geçiyorum, geçiyoruz. Her şeye rağmen; politik, toplumsal, kültürel, ailesel sıkıntılara rağmen devam edebilmek üzerine bir yazınız olursa çok mutlu olurum. Teşekkürler.&nbsp;Betül Ateşçi"</blockquote>Sevgili Betül Hanım, bu soru için çok teşekkür ediyorum, çünkü aslında zannediyorum günümüz koşullarında hepimizin derdi aynı. Sizin bu bahsettiğiniz aslında bireysel bir ruh hâli değil, daha çok bir “duygu iklimi.” Hepimizin içerisinde bulunduğu, neredeyse felaket diyebileceğimiz bir iklim üstelik.&nbsp;Siyasetin yarattığı gerilim, gitgide yok olduğunu hissettiğimiz ya da zannettiğimiz kültür ve özel hayatımızın karmaşasının birbirine geçmesiyle beraber bir tükenmişlik hâli içerisinde hissetmemiz çok normal. Bu yüzden nasıl ilerlerim sorusu kişisel olmaktan çıkıp hepimizi ilgilendiren kolektif bir soru hâline geliyor.&nbsp;Etrafımdaki çoğu kişiden de duyduğum neredeyse felç olma hâlini&nbsp;öncelikle bir incelemekte fayda var. Öğrenilmiş çaresizlik kavramını muhakkak ki biliyorsunuz. Bunu genellikle bireysel anlamda kullanıyoruz ama aslında şu günlerde zannediyorum toplumsal düzeye yayılmış hâlini hep beraber yaşıyoruz.&nbsp;<ul fr-original-style="padding-inline-start: 20px;" style="padding-inline-start: 20px; margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; box-sizing: border-box;"><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Siyasal arenada istikrarsızlık, ülke içinde hissedilen ekonomik güvencesizlik, kültürel kutuplaşma, yavaş yavaş yapacağımız hiçbir şeyin fark yaratmadığı duygusunu içselleştirmemize sebep oluyor. Yani aslında biz bir aksiyona geçmeyi istemediğimiz için durmuyoruz, yaptıklarımıza bir karşılık alamayacağımızı düşündüğümüz için işin ucunu, bırakıyoruz.&nbsp;</li></ul>Zira şu an dünya üzerindeki siyasal anlatılar da birbiriyle çelişiyor. Neye inanacağımızı bilemez durumdayız. Kültürel değerlerimiz de hızla değişirken tutarlı bir anlatının içerisinde kalmayı başaramıyoruz. Ayrıca hep beraber bir yas sürecinden de geçiyoruz. Etrafımızda insanlar ölüyor, etrafımızda savaşlar var ve bunlar bizi fark ettirmeden o sürece sokuyor.&nbsp;Sadece o mu? Aynı zamanda hayal ettiğimiz geleceğin kaybının da yasını tutuyoruz. Üstelik bu yasın bir ritüeli de yok. Yedisi, kırkı, elli ikisi olsun bitsin diyemiyoruz. Sonsuz bir kayıp duygusu.&nbsp;Şu an teknoloji ilerlediği için hiç olmadığı kadar çok şey biliyoruz. Ama nadiren bu bilgiyle orantılı bir etki yaratabiliyoruz. Bu da tabii ki bize umutsuzluk duygusu veriyor. Yüksek bir farkındalığımız var, ancak etki alanımız çok küçük ve ikisi arasındaki bu boşluk kaygı, suçluluk ve yorgunluk üretiyor. Peki, biz buradan nasıl çıkacağız? Nasıl hareket etmeye devam edeceğiz? Her şeyden önce gerçekleri inkar etmeyeceğiz, bu başlangıç. Ama hareketin kendisini yeniden tanımlayacağız. Onuru korumak, ilişkileri sürdürmek, merakı canlı tutmak ve duygusal uyuşmaya direnmek yapabileceğimiz belli başlı şeyler.&nbsp;<h2 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Albert Camus'nün Veba’sı </h2>İlk tavsiyem tam olarak buradan gelecek: Albert Camus'nün Veba’sı.&nbsp;Roman, Cezayir'in Oran kentinde geçiyor. Çok kısaca anlatacak olursam bir gün Oran’da fareler ölmeye başlar, veba yayılmıştır&nbsp;ve zamanla insanlara da bulaşır. Yetkililer zor da olsa sonunda hastalığı kabul ederler. İnsanlar gitgide veba fikrine alışır, bununla yaşamayı öğrenirler. Sevgililer ayrılır, insanlar tecrit hâlinde yaşar. Ama sonra veba geldiği gibi geri gider. İnsanlar tekrar hayatlarına geri kavuşurlar.&nbsp;Şimdi bu aslında çok klasik, tanıdık bir hikaye olabilir. &nbsp;Hatta geçen yıllarda yaşadığımız pandemiye de benzer yanları var. Ama bizim için önemli olan şu: Bu roman, eylemlerimizin dünyayı düzelteceği yönündeki teselli edici düşünceyi&nbsp;aslında içimizden söküp atar. Romandaki karakterlerin yaptığı hiçbir şey ölümü durduramaz ama buna rağmen insanlar yine de harekete geçer.&nbsp;Dr. Rieux, vebayla, kazanacağına inandığı için savaşmaz. Başka yapabileceği bir şey olmadığı için savaşır. Çünkü bunu yapmazsa başka bir insana dönüşecektir. Zafer kazanmayı hedeflemez, sadece benliğini korumak ister.&nbsp;Yani öğrenilmiş çaresizliğin panzehiri eyleme geçmektir. Çünkü sistem bize karşılık vermese bile benlik hâlâ var olabilir. Ayrıca veba aslında hiçbir zaman gerçekten yok olmaz, bitmez, her an geri gelebilir. Tıpkı yaşadığımız bütün dünya olayları gibi. Bu roman karakterleri net bir çözümü olmayan bir duruma hapseder (tıpkı bizler gibi) ve anlamın da olmadığı bir yerde insanların nasıl davrandığını gösterir.<h2 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Necib Mahfuz’dan Zamanın Hükmü</h2>Önereceğim bir diğer roman Necib Mahfuz’un Zamanın Hükmü adlı eseri. Romanın merkezinde bir aile vardır ama bir yandan da hayatın, ülkelerinin, kültürlerinin nasıl hızla, hatta hiç beklemediğimiz bir hızla değiştiğinin hikayesini anlatır. Öyle ki bu aile bir fotoğraf çektirirken kendilerinin de etraflarındaki her şeyin de o fotoğraftaki gibi kalacağına inanırlar.&nbsp;<ul fr-original-style="padding-inline-start: 20px;" style="padding-inline-start: 20px; margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; box-sizing: border-box;"><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Hepimiz buna inanmıyor muyuz? Oysa bize böyle bir söz verilmedi. Dünyaya geldiğimizde bu dünya böyledir ve hiç değişmeyecek denmedi.</li></ul>Roman, Mısır’da Enver Sedat döneminin son yıllarında geçer. Tam olarak anlamak için o döneme bir dönüp bakmamız gerekiyor. Sedat’ın Batı dünyasında büyük destek gören bir barış girişimi vardır. Uluslararası arenada saygı ve takdir görmektedir. Ancak içeride yeni ekonomik açılımlardan dolayı maalesef zengin ve yoksul arasındaki uçurum gitgide büyümüştür. Orta sınıf zayıflamıştır, işsizlik ve hayat pahalılığı had safhadadır. İnsanlar sistemin değiştiğini ancak kendi hayatlarının iyileşmediğini anlamaya başlamıştır.&nbsp;Bu ortamda geçen romanda genç bir adam ve genç bir kadın&nbsp;hayat kurmaya çalışmakta, adamın dedesi ise tarihe tanıklık etmektedir. Camus’nün Veba'sından farklı olarak bu romanda büyük bir olay yoktur ancak yine aslında kendi kontrolü altında olmayan hayatlar yaşayan insanlar vardır. Gitgide her şeyin kötüleştiği bir dünyada, bireysel olarak ne yapacaklarını, hangi umuda tutunacaklarını bilemezler.&nbsp;Romanda bir salgın sonucu hayat çökmez, belki daha kötüsü o hayat hiç başlamaz. Burada sorulacak soru şudur: Hayat sonsuza ertelenirken ben nasıl kendim olarak kalırım? Tarih hareket etmektedir, zaman ilerlemektedir. Ancak bu hareketin bireysel hayatlara bir etkisi yoktur. Yani makro düzeydeki hareket mikro düzeyde bir anlam taşımaz.&nbsp;Aslında roman bize bunu anlatır. Çok farklı bir kurgu olmakla beraber yazar aynı yere çıkar: Bireysel olarak varlığımızı anlamlı bir şekilde sürdürmek belki de elimizdeki tek ilaçtır.&nbsp;<h2 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Charles Dickens'tan İki Şehrin Hikayesi</h2>Üçüncü kitabımıza gelecek olursak, alıntıyla başlamak isterim:&nbsp;<blockquote fr-original-style="color: rgb(9, 9, 9); border-color: rgb(224, 101, 53); border-width: 4px; font-style: italic; padding-left: 10px;" style="color: rgb(9, 9, 9); border-color: rgb(224, 101, 53); border-width: 4px; font-style: italic; padding-left: 10px; margin: 0px 0px 1em; border-left-style: solid; box-sizing: border-box;">“En iyi zamanlardı; en kötü zamanlardı. Bilgelik çağıydı; ahmaklık çağıydı. İnanç dönemiydi; şüphecilik dönemiydi. Aydınlığın mevsimiydi; karanlığın mevsimiydi. Umut baharıydı; umutsuzluk kışıydı. Öncemizde her şeyimiz vardı; öncemizde hiçbir şeyimiz yoktu. Hepimiz doğrudan cennete gidiyorduk; hepimiz doğrudan cehenneme gidiyorduk. Kısacası o dönem de bugünkü gibiydi; öyle ki, dönemin en gürültücü yetkililerinden kimileri, hem iyisi hem de kötüsü için ‘en’ ile başlayan karşılaştırmalarda ısrarcıydılar.”</blockquote>Charles Dickens, 1859’da yayımlanan İki Şehrin Hikâyesi adlı muhteşem romanına bu cümlelerle başlıyor. Aslına bakacak olursanız başka bir şey söylemeye de mahal bırakmıyor. Bakın neredeyse bundan iki yüzyıl önce art arda dizilmiş bu kelimeleri alın bugüne koyun bir fark bulamazsınız.&nbsp;Geçirdiğimiz şu bir yıl için bunları söyleyemez miyiz? Biliyorum bunun neresi “en iyi zamanlar” diyeceksiniz, ama ben de size bir şey hatırlatacağım: Hayat içindeki bu rastgelelik, işlerin beklediğimiz gibi gitmemesi bizi hayal kırıklığına uğratıyor. Ancak Dickens bize şunu hatırlatıyor. Hiçbir zaman tek ve istikrarlı bir hikaye yoktur; sadece birbiriyle rekabet hâlinde gerçekler vardır.&nbsp;Bugünler geçecek, güzel günler göreceğiz (çocuklar), güneşli günler, ama sonra kara bulutlar yine gelecek, hayat böyle inişli çıkışlı devam edecek. Biz öte yandan kendi merkezimizde kaldıkça; komşumuza kapıyı tutup, kapımızın önündeki kediyi köpeği besledikçe, yardım çağrısına el uzattıkça en azından benlik duygumuzu kurtaracağız. &nbsp;Reçete:<ul fr-original-style="padding-inline-start: 20px;" style="padding-inline-start: 20px; margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; box-sizing: border-box;"><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Albert Camus, Veba, Can Yayınları, 304 syf.&nbsp;</li><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Necib Mahfuz, Zamanın Hükmü, Kırmızı Kedi Yayınları, 160 syf. &nbsp;</li><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Charles Dickens, İki Şehrin Hikâyesi,&nbsp;Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları, 508 syf.&nbsp;</li></ul>

İstikrarsızlık, ekonomik güvencesizlik, kültürel kutuplaşma, yavaş yavaş yapacağımız hiçbir şeyin fark yaratmayacağı duygusunu içselleştirmemize sebep oluyor. Peki, biz buradan nasıl çıkacağız? Nasıl hareket etmeye devam edeceğiz? Bu hafta kitap reçetesinde, sonunda zafer olduğu için değil, başka yapacak bir şey olmadığı için, benlik duygusunu kurtarmak için mücadele edenlerin hikayeleri var.

Bibliyoterapi'de bu hafta: Her şeye rağmen devam etme gücü arayanlara kitap reçetesi

<blockquote fr-original-style="color: rgb(9, 9, 9);" style="color: rgb(9, 9, 9); margin: 0px 0px 1em; border-left: 2px solid rgb(94, 53, 177); padding-left: 5px; box-sizing: border-box;">"Sevgili Aslı Perker, önünde seni bambaşka yollara çıkaracak iki seçenek varken yaşanan inanılmaz yorucu kararsızlık sürecinde hangi seçeneğin daha iyi olacağına nasıl karar verilir? Nispeten güvenli görünen konfor alanı denebilecek bir ortamda kalmak mı iyidir yoksa günümüzde sıklıkla karşılaştığımız 'Risk al! Hayat, cesurları sever' zihniyetiyle hareket etmek mi? Şimdiden teşekkür ederim. Sevgiler, Selma."</blockquote>Sevgili Selma, her şeyden önce aslında zaman zaman hepimizin kendimize sorduğu bu soruyu içtenlikle bana gönderdiğiniz için çok teşekkür ediyorum. Her ne kadar itiraf etmesek de&nbsp;bu iki seçenek hepimizin önüne çıkar ve biz aralarında seçim yapmakta zorlanırız. Üstelik her zaman çok üzerinde düşündüğümüz sorular da olmaz. Genellikle konforu, güvenliği tercih ederiz; haksız da sayılmayız, temel içgüdümüz güvende olmaktır.Sizin meselenize gelecek olursak bir bakalım: Bu yollar tek tek sizin için neyi temsil ediyor? Aslında zaten söylemişsiniz. Belirsiz olan yol, yani sizin deyiminizle “hayat cesurları sever” dedirten yol, büyümeyi ve özgünlüğü sembolize ederken, "konforlu alanında kalmak" dediğiniz yol, güvenliği ya da pratikliği temsil edebilir.&nbsp;<ul fr-original-style="padding-inline-start: 20px;" style="padding-inline-start: 20px; margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; box-sizing: border-box;"><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Esas soru, sizin temel değerlerinizde bu yolların nerelere tekabül ettiğidir. Yani bu yollar değerlerinizle nasıl uyumlu, önce bir bunu netleştirmek gerekir.&nbsp;</li></ul>Birinci sorum şu olabilir, belirsizlik hakkında ne hissediyorsunuz? Örneğin bilinmeyenden korkuyor musunuz? Bunu kontrol altında tutmak mı istiyorsunuz? Ama unutmamalı ki hayat doğası gereği belirsizlik içerir ve hiçbir karar tamamen risksiz değildir. En güvendiğiniz karar bile... Bunu baştan kabul ederseniz üzerinizdeki baskı azalabilir.Belirsizliklere verdiğiniz tepkilerle ilgili de biraz konuşmalı. Genelde belirsizlikler karşısında nasılsınızdır, toleransınız ne kadardır? Belki ufak bir takım denemeler yapabilirsiniz. Çünkü eğer o belirsizlik karşısında yaşayacağınız duygu durumu&nbsp;çok sarsıcı olacaksa, hatta sizi belki hayatta kilitlenecek bir noktaya getirecekse o zaman risk almaya değmeyebilir. Bunu bir kendinize sormanızı isterim.&nbsp;<ul fr-original-style="padding-inline-start: 20px;" style="padding-inline-start: 20px; margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; box-sizing: border-box;"><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Ben belirsizlikler karşısında ne kadar paniğe kapılıyorum? Belirsizliği bir tehdit olarak görmek yerine onu bir olasılık alanı olarak düşünebilir misiniz? Çünkü çoğu zaman en anlamlı deneyimler öngörülemezlik anlarında ortaya çıkar.</li></ul>İkinci sorum, eylemsizlik size neye mâl olur? Çoğu zaman karar verme korkusu, insanların takılıp kalmasına neden olur. Ama çok önemli bir nokta var, bir seçimden kaçınmanın kendisi de bir seçimdir ve genellikle kendi sonuçlarını da beraberinde getirir. Yani eylemsizlik ile adım atma arasındaki farkı inceleyebiliriz.<ul fr-original-style="padding-inline-start: 20px;" style="padding-inline-start: 20px; margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; box-sizing: border-box;"><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Konforu seçtiğinizde, bu demek oluyor ki bulunduğunuz yeri seçiyorsunuz. Bulunduğunuz yeri seçtiğinizde aslında bunun size maliyeti ne, nelerden feragat etmiş oluyorsunuz?</li></ul>Bir diğer soru, pişmanlık kaçınılmaz mıdır? Pişmanlık çok korkulması gereken bir şey midir? Pişmanlık da her duygu gibi hayatın doğal bir parçası değil mi? Yanlış bir karar bile bizi büyütebilir, dersler çıkarmamızı sağlar, dahası beklenmedik fırsatlar da getirebilir.&nbsp;"Hayatta hiç pişmanlığınız var mı?” sorusu, genellikle aslında insanı neredeyse yerecek bir soruyken bunu avantaja çevirmek de bizim elimizde. “Evet var ve bu pişmanlığımdan şunu öğrendim” gibi. Pişmanlık bir ceza mı? Yoksa onu hayatta bir öğretmen gibi de düşünebilir miyiz?Ayrıca pişmanlık sabit de değildir. Siz seçtiğiniz yola uyum sağladıkça ve onu şekillendirdikçe pişmanlık duygusu yavaş yavaş kaybolabilir. Hatta sizin bahsettiğiniz “hayat cesurları sever” mottosuyla yaşamış insanlarla konuşun, çoğunlukla pişmanlıklarının olmadığını göreceksiniz. Bu yaptıkları şeyden her zaman çok emin oldukları için değil, biraz önce dediğim gibi zamanla o duygunun kaybolmasından kaynaklanabilir.<ul fr-original-style="padding-inline-start: 20px;" style="padding-inline-start: 20px; margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; box-sizing: border-box;"><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Peki, böyle bir durumda gelecekteki benliğimize güvenebilir miyiz? Belki bugün verdiğiniz kararın sonuçlarından zorlanırsınız ama gelecekteki benliğiniz mutlu olabilir. İnsanlar dirençli ve yaratıcıdır. Bir yol zor olsa bile başarılı olmanın bir yolunu bulabilirsiniz.</li></ul>Ve ne olursa olsun yapacağınız seçimin değerlerinizle örtüştüğünden&nbsp;emin olmakta fayda var. Tabii bunun için temel değerlerinizi çok iyi bilmeniz ve tanımlamanız gerekecek. Özgürlük veya kendini ifade etmek sizin birincil değerinizse o zaman belirsizlik sizi o kadar yormayabilir. Ama istikrar ya da güvenlik daha önemliyse buna göre bir yol, hedeflerinizle daha uyumlu olabilir.<ul fr-original-style="padding-inline-start: 20px;" style="padding-inline-start: 20px; margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; box-sizing: border-box;"><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Önerilere geçmeden önce söylemeliyim ki hiçbir şey geri dönüşsüz değildir. Hayat o kadar da katı bir yer değil aslında. Bir şeyi yaptınız ve sonuna kadar bunun sonuçlarıyla yaşayacaksınız gibi bir durum da yok.&nbsp;</li></ul><h2 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Jostein Gaarder'den Sofie'nin Dünyası</h2>Kitaplarımıza geçelim ve biraz önce bahsettiğimiz değerlerinizi bilmeniz konusuna ışık tutacak bir romandan bahsedelim: Sofie'nin Dünyası.&nbsp;Bu roman bize bir yol seçmeden önce kim olduğumuzu ve neyi savunduğumuzu anlamamız gerektiğini öğretir.&nbsp;<ul fr-original-style="padding-inline-start: 20px;" style="padding-inline-start: 20px; margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; box-sizing: border-box;"><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Bunun için neler yapmalısınız? Kendi inanç ve değerlerinizi incelemelisiniz, toplumsal normları ve kalıtsal varsayımları sorgulamalısınız ve kendinize gerçekten nasıl bir hayat yaşamak istiyorum diye sormalısınız.&nbsp;</li></ul>14 yaşındaki Sophie, şu soruları içeren gizemli mektuplar almaya başlar:&nbsp;“Kimsin sen?”,&nbsp;“Dünya nereden geliyor?” Bu mektuplar, Sokrates'ten Jean-Paul Sartre'a kadar uzanan kapsamlı bir felsefe eğitimine dönüşür.Ancak Sophie yavaş yavaş dünyasının, düşüncelerinin, hatta seçimlerinin kendisine ait olmayabileceğini fark etmeye başlar çünkü o yazılan bir kitap karakteridir. Özgürce hareket etmeye çalışır, ancak sürekli görünmez sınırlara çarpar ve şüpheye düşmeye başlar: “Seçimlerim bana mı ait?”&nbsp;Bu, derin bir felsefi soruyu yansıtıyor aslında: Hayatın aile, toplum, genetik gibi güçler tarafından mı şekilleniyor yoksa özgür iradenle mi? Roman buna bir cevap vermiyor, ama size o cevabı aratıyor.&nbsp;<h2 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Madeline Miller'dan Ben, Kirke</h2>İkinci kitabımızla devam edelim. Madeline Miller'ın Ben, Kirke’si. Bu da yine kendini keşfetme, dayanıklılık ve hayatta kendi rotanı çizme cesareti üzerine güçlü kurgu. Miller, sürgün edilmiş, reddedilmiş ve güce karşı duran bir tanrıça olan Kirke'nin yolculuğu aracılığıyla bizi seçimin doğası, toplumsal beklentilerin sınırları ve bağımsızlık ile bağlılık arasındaki denge üzerine yeniden düşünmeye zorluyor.&nbsp;Kirke ya dışlanmış biri olarak kaderini kabul edecektir, izole bir şekilde yaşayacaktır ya da tanrılara karşı savaşıp yok olma riskini göze alacaktır. Ama roman ilerledikçe Kirke, bu katı seçeneklere uymak zorunda olmadığını fark eder ve bunun yerine bir tanrıça olarak kimliğini bağımsızlık ve insan olma arzusuyla harmanlayarak kendi yolunu yaratır.&nbsp;<ul fr-original-style="padding-inline-start: 20px;" style="padding-inline-start: 20px; margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; box-sizing: border-box;"><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Gerçek gücün özgün benliğimizi yansıtan bir yaşam yaratma becerisiyle ilgili olduğunu öğrenir Kirke ve bize de bunu gösterir.</li></ul><h2 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Zülfü Livaneli'den&nbsp;Son Ada</h2>Gelelim son kitabımıza: Zülfü Livaneli'den&nbsp;Son Ada. Romanı okumaya başladığınızda tam olarak sizin sorunuzla arasındaki ilişkiyi hemen anlamayabilirsiniz. Zira roman isimsiz bir anlatıcının gözünden küçük ve huzurlu bir adada yaşayan insanların hayatının birden değişmesini anlatıyor.&nbsp;Doğayla uyumlu, insanların birbirine saygılı olduğu bir yerdir burası: Sessiz, sade ve dengeli. Ancak bir gün bir vapur yaklaşır. O vapurdan bir adam iner ve bundan sonra adanın lideri olacaktır. Her şeyi ufak ufak değiştirmeye başlar. İnsanlar da huzursuzluk çıkmasın diye çoğunlukla sessizliği seçerler. Ancak ada bir baskı ve korku alanına dönüşür.&nbsp;Bu roman kötü bir adam geldi ve her şeyi bozdu hikayesi değil. Asıl mesele şu: İyi insanların sessizliği&nbsp;kötü düzenleri mümkün kılar. Adadakiler önce rahatsız olurlar ama büyütmeyelim derler, sonra alışırlar, en sonunda da olayları normalleştirirler. Yani dönüşüm dışarıdan değil, içerideki kabullenişle tamamlanır.&nbsp;Şimdi gelin bunun seçim ile ne alakası olduğunu anlayalım. Roman asıl meselenin bir yerde kalmak değil, nasıl kaldığın olduğunu inceler. Yani bir kararda kalmak önemli değildir, o kararda nasıl kaldığın önemlidir. Konfor alanında kalmak dediğimiz şey—çünkü adada aslında bu yaşanmaktadır, insanlar gitmemeyi tercih ederler—çoğu zaman bilinçli bir tercih değil, aslında sorumluluktan kaçınmanın estetik hâlidir.&nbsp;Genelde şöyle düşünürüz: Risk almak tehlikelidir, bildiğin yerde kalmak güvenlidir. Ama en büyük tehlike, yavaş yavaş kaldığın yerde rahatsız olmamayı öğrenmektir. Çünkü o noktada iç pusulan kayar, doğru yanlış bulanıklaşır ve artık seçim yapamaz hâle gelirsin. Dikkatle okursanız bu romanın size şu soruyu sorduracağından eminim:<blockquote fr-original-style="" style="margin: 0px 0px 1em; border-left: 2px solid rgb(94, 53, 177); padding-left: 5px; box-sizing: border-box;">"Ben şimdiki hayatımda kalırsam zamanla neye dönüşürüm? Ya da bu dönüşeceğim hâli fark edebilir miyim?"</blockquote>Sevgili Selma, iki seçenek arasında kalırken hep kararın kendisine odaklanıyoruz ama bu romanlara da bakıldığında asıl mesele şu gibi görünüyor:<blockquote fr-original-style="" style="margin: 0px 0px 1em; border-left: 2px solid rgb(94, 53, 177); padding-left: 5px; box-sizing: border-box;">“Bu kararı verdikten sonra kendimle nasıl yaşayacağım?”&nbsp;</blockquote>Umarım faydası olur. Sevgiyle.&nbsp;<h2 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Reçete</h2><ul fr-original-style="padding-inline-start: 20px;" style="padding-inline-start: 20px; margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; box-sizing: border-box;"><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Jostein Gaarder, Sophie’nin Dünyası&nbsp;Pan Yayıncılık, 591 syf.&nbsp;</li><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Madeline Miller, Ben, Kirke&nbsp;İthaki Yayınları, 408 syf.&nbsp;</li><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Zülfü Livaneli, Son Ada&nbsp;İnkılap Kitabevi, 168 syf.&nbsp;</li></ul>

Her ne kadar itiraf etmesek de güvenlik ile risk almak arasındaki o seçim eninde sonunda hepimizin önüne çıkar. Genellikle konforu, güvenliği tercih ederiz; haksız da sayılmayız, temel içgüdümüz güvende olmaktır. Bu yol ayrımındaki okurumuzun derdine Jostein Gaarder, Madeline Miller ve Zülfü Livaneli'den üç kitapla çözüm arıyoruz bu hafta.

Bibliyoterapi'de bu hafta: İki arada bir derede kalanlara kitap reçetesi

<blockquote fr-original-style="color: rgb(9, 9, 9); border-color: rgb(255, 225, 68); border-width: 4px; font-style: italic; padding-left: 10px;" style="color: rgb(9, 9, 9); border-color: rgb(255, 225, 68); border-width: 4px; font-style: italic; padding-left: 10px; margin: 0px 0px 1em; border-left-style: solid; box-sizing: border-box;">"Sevgili kitap terapisti,Sevdiğim kadından uzaktayım ve onu çok özlüyorum. Ayrıca son birkaç aydır türlü türlü sorunlarla uğraşmak zorunda kaldım, yani moralim çok bozuk. Uzak kalmak içimdeki bastırmaya çalıştığım bazı kaygılarımı, özellikle kıskançlık duygumu da tetikliyor. Bunlarla baş edebilmek için ne okumamı tavsiye edersiniz?&nbsp;C."</blockquote>Sevgili C., uzak mesafe ilişkisinin ne kadar güç olabileceğini anlayabiliyorum, ama işte insanlık hâli, zaman zaman bazı çiftler koşullardan dolayı başka yerlere savrulabiliyorlar. Hatta son yıllarda ayrı şehirlerde çalışmak zorunda kaldıkları için ayrılan, ayrılmasalar da evlerini ayırmak zorunda kalan çiftleri de biliyorum.&nbsp;<ul fr-original-style="padding-inline-start: 20px;" style="padding-inline-start: 20px; margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; box-sizing: border-box;"><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Sizin ayrılık sebebiniz ne bilmiyorum ama muhtemelen sizde de sevgi, korku, sahiplenme, keder ve yorgunluk birbirine karışmış durumda. Öncelikle bunların her birini ayıklamak ve tek tek farkına varmak gerekiyor, zira bir kez ayrıldıklarında tüm bu duygularla yaşamak da mümkün hâle gelir.&nbsp;</li></ul>Uzaklık tek başına zor bir şeyken sizinki gibi bir durumda uzaklık sadece mesafe değil, zihnin içinde gitgide genişleyen bir alana dönüşüyor anladığım kadarıyla. Orada sevdiğiniz kadın bazen gerçek bir insan olmaktan çıkıp ihtimallerden, senaryolardan, gelmeyen, okunmayan mesajlardan, kurulan ama sonra bozulup yeniden kurulan cümlelerden oluşan bir figür oluyor.&nbsp;<ul fr-original-style="padding-inline-start: 20px;" style="padding-inline-start: 20px; margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; box-sizing: border-box;"><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">İşte kıskançlık denen o sinsi duygu da tam burada büyümeye başlıyor. Kıskançlık aslında sevginin içinden değil, belirsizliğin içinden çıkar.</li></ul>Peki sizin meseleniz gerçekten “onu özlemek” mi yoksa sevdiğiniz insan uzaktayken kendinizle nasıl kalacağınızı henüz tam bilememek mi? Kendi başınıza yürüttüğünüz yaşantının nasıl olduğu, günlük hayatınızda neler yaptığınız da muhakkak ki özlemin etkisini değiştirecektir. Kendi başımıza bir yaşantı kurmak öğrenilebilir bir şey. Ve güzel tarafı da bunu öğrenen insanların kavuştuklarında sadece daha iyi sevgililer değil, daha huzurlu insanlar olmaları.<h2 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Gabriel García Márquez'den 'Kolera Günlerinde Aşk'</h2>Önce özlemeyi güzelleyen bir romanla başlamak isterim. Kolera Günlerinde Aşk.&nbsp;Roman, Florentino’nun neredeyse bir ömür Fermina’yı beklemesini konu alır. Daha doğrusu biz en kısa hâliyle böyle diyebiliriz.&nbsp;Gençliklerinde birbirlerini sevmişler, ancak sonra ayrılmışlardır. Fermina hayatına mantığı ön plana koyarak devam ederken Florentino, bir aşk fikri ve özlem duygusuyla yaşamayı tercih eder. Yanlış anlaşılmasın bütün bir ömrü yalnız geçirmez, hayatından çok insan gelip geçer, ama o âşık olduğu kadını neredeyse bir cam fanus içerisinde anılarında hep korur.&nbsp;Burada roman aslında şunu yapmaktadır: Âşık olunan kişiyle “idealize” edilen kişi&nbsp;ayrılmıştır. Florentino, Fermina’yı bir kişi olarak beklemez, onu hayatına anlam katan bir yapı olarak korur. Bu, psikolojik açıdan çok önemli: Aşk, bir ilişki olmaktan çıkıp düzenleyici bir ilke hâline geldiğinde, karşılıklı olmaktan çıkar ve varoluşsal bir nitelik kazanır. Florentino’nun kimliği “Ben Fermina’yı seven adamım” cümlesine indirgenmiştir.&nbsp;Bu da daha da derin bir psikolojik mekanizmayla örtüşmekte: İnsanlar genellikle istikrarlı bir gerçeklik yerine istikrarlı bir öyküyü tercih ederler. Florentino’nun aşkı, ilişkisel olarak canlı olduğu için değil, anlatı olarak tutarlı olduğu için hayatta kalır.Gelelim romanın adındaki kolera göndermesine… Kolera ve aşk sürekli iç içe geçmiştir. Her ikisi de ateş, mide bulantısı, titreme gibi fiziksel belirtiler yaratır, her ikisi de kontrolsüz bir şekilde yayılır, her ikisi de algıyı değiştirir. Aslında bazen aşk hastalığın kendisinden ayırt edilemez.&nbsp;<ul fr-original-style="padding-inline-start: 20px;" style="padding-inline-start: 20px; margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; box-sizing: border-box;"><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Acaba bizim aşk dediğimiz şey her zaman sağlıklı bir durum mudur yoksa toplumsal olarak romantikleştirilmiş bir hastalık mı? Romanda Florentino’nun aşkı kronik bir hastalık olduğu için devam etmektedir.</li></ul>Bu romanda beni en çok şaşırtan şey ise ikisinin sonunda kavuşmasıdır. Yazarın bu kadar hastalıklı bir sevgiyi normalleştirme çabası bana biraz zorlama geliyor ama koca Marquez’i de yargılayacak değilim.&nbsp;Roman boyunca özlem, ilişkinin dokusu hâline geldiği için yan yana geldiklerinde bile&nbsp;aralarında ince bir mesafe kalır. Ancak onlarınki geçmişten gelen bir bilgi olduğu için devam etmesi mümkün olur. Beklemek, tek bir duygu değildir. İçinde arzu vardır, hayal vardır, başka bedenler vardır, sabır vardır, hatta zaman zaman kendini kandırma vardır.&nbsp;<ul fr-original-style="padding-inline-start: 20px;" style="padding-inline-start: 20px; margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; box-sizing: border-box;"><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Yani özlemek, saf bir duygu değildir. Sizin yaşadığınız gibi, karışıktır. Diyeceğim o ki mutlu sonlu bu özlem hikayesi aslında bize şunu öğretir: Aşk, kontrol etmek değildir. Aşk, zamanla birlikte var olabilmektir.</li></ul><h2 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Amir Levine ve Rachel Heller'den 'Bağlanma' </h2>Gelelim ikinci kitabımıza. Bir kurgu dışı:&nbsp;Bağlanma. İşin doğrusu bu hayatta biriyle beraber olmaya karar veren herkesin bu kitabı okuması gerektiğini düşünüyorum. Tanıtım metninden bir alıntıyla, kitap “Ruh sağlığı uzmanları Amir Levine ve Rachel Heller’ın yıllar süren araştırmalarına dayanan verilerle iki insan arasındaki ilişkiye büyüteç tutuyor. Kendinizi ve partnerinizi yakından tanımanıza, ilişkinizdeki çatışmaların kaynağına inip çözüm yollarını fark etmenize yardımcı oluyor.”&nbsp;Kitabın sizinle ilgili bölümünde önemli bir kavram göreceksiniz: Bağın tehdit altında olduğunu hissettiğimizde tetiklenen eylemler veya düşünceler. Bu düşünceler size ilişkide bir sorun olduğunu zannettirebilir. Ancak aslında bu düşünceler, sisteminin aktive olduğu anlamına gelmektedir. Yani olanı değil, kendi kaygılarınızı yaşamaktasınızdır. “Ya başka biriyle tanışırsa? Ya benden uzaklaşıyorsa? Ya ben onu daha çok önemsiyorsam?” sorularına güvenmemeniz gerektiğini söyler.<ul fr-original-style="padding-inline-start: 20px;" style="padding-inline-start: 20px; margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; box-sizing: border-box;"><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Belki de sizin bağlanma tarzınız kaygılı bağlanma değildir ama uzak mesafe ilişkisinde buna dönüşmüş olabilir. Güvence daha azdır, belirsizlik daha fazladır. Ve belirsizlik, kaygılı bağlanmanın yakıtıdır.</li></ul>Dolayısıyla sizin tepkiniz de orantısız değil, öngörülebilirdi. Ancak bu demek değil ki bir çözüm üretmeyeceksiniz. İşte kitabın yaptığı da bizi bir&nbsp;farkındalığa yönlendirmek. Aşk, ne kadar kaygıya tahammül edebildiğinizle kanıtlanmaz. Sağlıklı sevginin temeli yoğunluk değil, güvendir. Bu kitap size “Neden böyle hissediyorum?” sorusunun cevabını verecektir.<h2 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Orhan Pamuk'tan 'Masumiyet Müzesi'</h2>Gelelim reçetemizdeki üçüncü kitaba. Son zamanların en çok konuşulan romanlarından Masumiyet Müzesi. Şahsen çok sevdiğim bir roman değil, ama hem çok iyi yazılmış hem de konumuzla fazlasıyla alakalı bir roman. Ki aslında Kolera Günlerinde Aşk’ın farklı bir versiyonu da denebilir.&nbsp;Romanın baş kahramanı Kemal’in Füsun’a ömür boyu duyduğu aşk ve özlemin bir anlatısı. Ancak bu aşk ve özlem sağlıklı bir noktaya evrilmez, maalesef korkunç, okuyucuyu rahatsız edecek bir takıntıya dönüşür.&nbsp;Sevgi ne zaman hatıraya dönüşür, hatıra ne zaman takıntıya, takıntı ne zaman birine “sahip olma” arzusuna anlamanız için ideal bir roman. Benim şahsi itirazım ise kadının kurgu içerisinde tamamen neredeyse müzeye konacak kadar ruhsuz bir eşyaya dönüştürülmüş olmasına. Ancak bir yandan da Orhan Pamuk’un son yaptığı açıklamaları da göz önünde bulundurursak zaten bu coğrafyada böylesine takıntılı bir şekilde sevilen kadının da eşyaya dönüşmemesi, erkeğin ona sahip olması için türlü kötülük yapabilme kapasitesine sahip olmaması aslında belki de neredeyse mümkün değildir.&nbsp;Sevgili C., kıskançlık çoğu zaman sevginin fazla olması değildir; sevginin yönünü kaybetmesidir. Bu roman size tam olarak bunu hissettirir. Ve belki de en önemlisi şu soruyu sordurur: “Ben onu seviyor muyum, yoksa onsuz kalma ihtimaline karşı kendimi mi korumaya çalışıyorum?”REÇETE<ul fr-original-style="padding-inline-start: 20px;" style="padding-inline-start: 20px; margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; box-sizing: border-box;"><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Gabriel Garcia Marquez, Kolera Günlerinde Aşk, Can Yayınları, 480 syf.&nbsp;</li><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Amir Levine, Rachel Heller, Bağlanma,&nbsp;Aganta Kitap, 239 syf.&nbsp;</li><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Orhan Pamuk, Masumiyet Müzesi,&nbsp;Yapı Kredi Yayınları, 524 syf. </li></ul>

Uzak mesafe ilişkilerinin zorlu tarafları olduğu malum: Sevgi, korku, sahiplenme, keder ve yorgunluk birbirine karışıp zaman zaman kıskançlık duygularını da tetikleyebiliyor. Bu hafta sevdiği kadından uzak kaldığı günlerde özlemle birlikte kaygıları da tetiklenen bir okurumuzun derdine Gabriel García Márquez, Amir Levine ve Orhan Pamuk'tan üç kitapla derman arıyoruz.

Bibliyoterapi'de bu hafta: Sevgili özlemine ilaç niyetine kitaplar

<blockquote fr-original-style="color: rgb(9, 9, 9);" style="color: rgb(9, 9, 9); margin: 0px 0px 1em; border-left: 2px solid rgb(94, 53, 177); padding-left: 5px; box-sizing: border-box;">Aslı Hanım merhaba.&nbsp;Yaklaşık yirmi yıldır kurumsal bir şirkette çalışıyorum. Harita mühendisiyim, satın alma birimindeyim. İşe geldiğim ve eve gittiğim süre içinde geçen zaman hayatımda yok gibi. Akşamları da zorla sosyalleşmek ile bir film karşısında uyumak arasında kalarak geçiyor. Çalışmak zorundayım, kazandığım para artık sadece kira ve karın tokluğuna tekabül ediyor. Hiçbir iş yapmadan dünya para kazananların içinde hayatımı böyle biraz da küskünlükle harcamama değiyor mu? Bana ne tavsiye edersiniz demek biraz fazla iddialı bir istek ama ben bunu soruyorum. En azından nasıl idare edeceğiz bu durumu? S.İ.</blockquote>Sevgili S.İ., belki de milyonların derdine parmak bastınız, bu yüzden çok teşekkür ederim. Sizin nezdinizde aynı dertten mustarip diğer okurlarımıza sormak istediğim birkaç soru var öncelikle. Yıllarca verdiğim yaratıcı yazarlık derslerinde kurumsalda çalıştığı için bir nefes olsun diye dersleri almaya başlayanlara sık sık sorduğum sorulardı bunlar.&nbsp;İlki şu: Zamanınızın size ait olmadığını ne zaman hissetmeye başladınız? Zira bunun cevabıyla birlikte irade hissini kaybettiğiniz anı bulabiliriz. Eğer bilinçsizce alınan kararların verilme ve yavaş yavaş yaşam yapısına dönüşen uzlaşmaların yapılma anlarını yakalayabilirsek o zaman “Bunlar benim başıma geldi” söyleminden “Bu benim yavaş yavaş kendim için inşa ettiğim hayat” fikrine geçebiliriz.&nbsp;<ul fr-original-style="padding-inline-start: 20px;" style="padding-inline-start: 20px; margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; box-sizing: border-box;"><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Eğer kendimize bu hayatı inşa ettiysek başkasını neden edemeyelim? Neden hayatımızın kontrolünü tekrar elimize alamayalım?&nbsp;</li></ul>Tabii ki hemen işi bırakın, hayatınızı değiştirin demiyorum. Bunu yapabilmek için de yine kendinize bir soru sormanız gerekecek. O da yarın çalışmayı bırakmanızı sağlayacak kadar paranız olsa geriye kalan günlerinizde ne yapardınız? Bu soru bize şunu anlamamızda da yardımcı olacak: Çalışmanızın sebebi ekonomik durum mu yoksa aslında yapacaklarınıza dair bir hayalinizin olmaması mı? Çünkü, bazen hayal kurulmadığı için de var olan hayata devam etmek diye bir şey var.&nbsp;Ama diyelim ki siz de pek çoğumuz gibi isteseniz de istemeseniz de çalışmak zorundasınız. Belki de hayatınızı şu an kazandığınız paraya göre kurguladığınız, tüm koşulları ona göre oluşturduğunuz için daha azıyla yetinebilme gibi bir durumunuz yok. O hâlde mikro özgürlükleri vurgulamamızda fayda olabilir. Hayatınızda hâlâ var olan küçük özgürlük alanları neler? İlgi alanlarınızı, ilişkilerinizi ya da yaratıcılığınızı besleyebiliyor musunuz?&nbsp;<ul fr-original-style="padding-inline-start: 20px;" style="padding-inline-start: 20px; margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; box-sizing: border-box;"><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Yazarlık atölyesine katılanlar her zaman bunun kendilerine çok iyi geldiğini söylemişlerdir. Sizinki belki yazarlık değil başka bir alandır. Burada romantik bir iyimserlik yapmaya çalışmıyorum. Tamamen hapsolmak denen şeyin aslında olmama ihtimalini vurgulamaya çalışıyorum.</li></ul><h2 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Sayaka Murata'dan Kasiyer&nbsp;</h2>Bizi çalıştığımız işyerinden çekip çıkartacak kudrette bir kitap yok ama yine de derdimize deva olacak birkaç tanesini önereceğim. İlki gerçekten çarpıcı bir kısa roman: Kasiyer. Baş kahramanımız bir gün tamamen şans eseri bir iş ilanıyla karşılaşıyor. Henüz üniversite öğrencisi, bu yarım günlük işe geçici olarak başvuruyor ancak tam 18 yıl boyunca aynı yerde çalışıyor.&nbsp;Romanda adı konmasa da davranışlarından ve keskinliklerinden Asperger sendromuna sahip olduğu anlaşılıyor. Bir hayli de içe dönük. Ailesi ona karşı son derece sevgi dolu ve sendromun altından kalkabilmesi için ellerinden geleni yapıyorlar, ancak kahramanımız roman boyunca kendi deyişiyle “normal” olmanın yollarını arıyor. &nbsp;Kasiyerlik işi ona iyi geliyor, orada kendine bir kimlik, bir duruş belirliyor ve bu yüzden de bir daha bu işi hiç bırakmayıp üniversiteden sonra da aynı markette çalışmaya devam ediyor. Ne ailesi ne arkadaşları ne de işyerinde çalışanlar onun bu seçimini anlıyorlar ve hatta bir yaştan sonra artık onun “düzelmeyeceğini” kabulleniyorlar. Şu cümle kendini nasıl işiyle özdeşleştirdiğini anlatıyor:&nbsp;<blockquote fr-original-style="" style="margin: 0px 0px 1em; border-left: 2px solid rgb(94, 53, 177); padding-left: 5px; box-sizing: border-box;">“Market çalışanı olarak doğmadan önce yaşadıklarım sis perdesi ardında kalmış, net olarak anımsayamıyorum.”&nbsp;</blockquote>Şimdi bu cümleyi alalım, keselim ve hepimiz kendi hayatımıza kopyalayalım. Yazar olarak doğabiliyoruz, mimar olarak doğabiliyoruz, müzisyen olarak doğabiliyoruz da neden bir market çalışanı olarak doğmayalım?&nbsp;Kendisini tuhaf bir mesleğin içine hapsetmiş olması onu bizden ayırmıyor, bu kimlikleştirmeyi hepimiz yapıyoruz.&nbsp;“Üniversite öğrencisi, orkestra çalışmasından gelen oğlan, serbest çalışan ev kadını, akşam okuluna giden lise öğrencisi gibi farklı farklı insanların aynı üniformayı giyerek standart market çalışanı adı altındaki canlıya dönüştürülmesi keyifliydi” diyor kitabın bir yerinde. Yani hepimiz aslında bir yerden sonra yaptığımız işe dönüşüyoruz. İşte belki de bu yüzden başlarda yaptığımız seçimler önemli. Bunu düşündürüyor.&nbsp;Hayatınızda tamamen karakterinize ters köşe bir işe savrulmamış durumdaysanız bu roman bize şu konuda yardımcı olabilir: Huzur işten kaçmakla değil, işin anlamını yeniden kurmakla da gelebilir. Roman okuyucuyu rahatsız ediyor ancak en nihayetinde “Hayat bazen büyük bir anlam bulmak değil, küçük bir ritmi kabul etmektir”&nbsp;düşüncesini de zihnimize yerleştirmeyi başarıyor.&nbsp;<h2 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Banu Burak'tan Kirli Beyaz Yaka</h2>İkinci önerim olan Kirli Beyaz Yaka’da ise rahatsız olmak şöyle dursun kahkahalar atmaya&nbsp;hazır olun. Çalışma hayatının içten içe çürütmek için çok uğraştığı ama tutunduğu mizah sayesinde ona bir türlü yenilmeyen bir ses var romanda ve insan o sesi çok seviyor. Ben örnek vereyim, siz gerisini düşünün.&nbsp;Karakter terapiye gider. Buyrun alıntıyı okuyalım:&nbsp;<blockquote fr-original-style="" style="margin: 0px 0px 1em; border-left: 2px solid rgb(94, 53, 177); padding-left: 5px; box-sizing: border-box;">“‘İş benim için hep araç olmuştu son senelere kadar. Hayatımı yaşamak için yapmam gereken şeylerden birisiydi. Olmaktan mutlu olduğum bir meslek içinde olduğumdan pek sorgulamadım orayı da. Kimilerine de mimarlıkla psikiyatri kol kola yürür dediğimde bana gülmüşlerdir. Gerçi psikiyatri neyle kol kola yürümez ki? İnsan bilimi neticede.’&nbsp;Doktorla konuşurken de dertlerimle canını sıkmayayım diye şakacı olmaya çalışıyordum. Bu dertler aslında dert sayılmaz. Allah sağlık versin diyecek gibiydim.&nbsp;‘Elimizdeki hayatı yaşamak için başlangıçta da düşünmeden dalıyoruz iş hayatına. Zaman içinde sıkılır gibi olduğumuzda bu bir mecburiyet oluyor. Sonra mecburiyet olup olmadığını düşünmeden hayatlarımızda ne yapacağımızı bilemediğimiz için devam ediyoruz. Bu gayet olağan bir şey. Olmayı zorlayan, araç olarak kullandığın işin hayatın ortasına kazayla düştüğün bir adaya dönüşmesi. Yaşamına devam edeceğin bir yere gitmek için yol aramak zorunda kaldığın bir yer olması. Aşk olsaydı adayı da severdin ya, o da zor artık. Böyle devam edeyim mi? Sorunuz olacak mı?’”&nbsp;</blockquote>Kendi derdinden dertlenemeyen çünkü neredeyse hayatı boyunca Irvin Yalom’un ona soracağı sorulara cevaplarla aslında durumu gayet iyi irdelemiş bir çalışan var karşımızda. Bu soruları sorduğuyla kalıyor, zaten kendi cevabı biliyor gibi.&nbsp;Gelin görün ki öykülerden oluşan bu kitabın şifası şurada: Kahramanımız bütün o kaybolmuşluğun içinden bunları yazarak, yaratıcılığına sığınarak ve bununla eğlenerek&nbsp;çıkıyor. Evet, bir kabullenmişlik ama onu alıp daha neşeli bir duyguya dönüştürmek. Beyaz yaka arasında çalışan bu mimar karakterinden bir alıntı daha paylaşmak istiyorum, çünkü söyledikleri yine nokta atışı:&nbsp;<blockquote fr-original-style="" style="margin: 0px 0px 1em; border-left: 2px solid rgb(94, 53, 177); padding-left: 5px; box-sizing: border-box;">“Aile var tabii. Aile çok önemli. Onlar için çalışıyorlar. Aile geçindirmek en ulvi gerekçedir. Çünkü bunu başa koyunca altı bir şekilde dolar. Diğer türlü kendine hayatta ne amaç edineceksin ki… İnsanlığa faydalı bir insan olmak pek kolay değil. Onun için gerçekten çalışmak lazım. Ama aileni geçindirmek söz konusu olunca bunun birçok yolu var. Yanlış görünen çok şeyi altına kabul edilebilir madde olarak yazabilirsin.&nbsp;Üç kurabiyeyle bu toplantı biter. Çünkü son yarım saattir şu tarçınlıyı yiyeyim mi yemeyeyim mi diye düşünmekten çok yoruldum.”&nbsp;</blockquote>Unutmayalım, gülmek bir hayli iyileştirici. Araştırmalar kahkahanın özellikle anterior singulat korteks ve limbik sistem üzerinden endorfin salınımını artırdığını gösterir ve bu yüzden insanlar kendilerini güldükten sonra genellikle iyi hisseder. Bu sebeptendir ki mizahi değeri yüksek kitapları daima çok değerli bulurum.<h2 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Herman Melville'den Kâtip Bartleby</h2>Gelelim üçüncü şifa kaynağımıza. Bir şaheser, Kâtip Bartleby. Bu novellanın adını duyduğunuzdan eminim, belki de okudunuz, belki de bir tiyatro uyarlamasını seyrettiniz. Kısacık olduğundan ilaç niyetine bir kez daha okumanızı öneririm.&nbsp;Hikaye, New York’ta bir hukuk bürosunda çalışan Kâtip Bartleby’nin giderek her isteğe şu cümleyle cevap vermesi etrafında gelişir:&nbsp;<blockquote fr-original-style="" style="margin: 0px 0px 1em; border-left: 2px solid rgb(94, 53, 177); padding-left: 5px; box-sizing: border-box;">“Yapmamayı tercih ederim.”&nbsp;</blockquote>Kendisinden istenen her işe bu cümleyle cevap verir ve bu çok tuhaftır çünkü orada çalışmaktadır, maaş almaktadır ve elbette ki işinin gereklerini yapmalıdır. Ancak yapmaz Bartleby ve bu pasif direniş, büro düzenini ve patronunun dünyasını sarsar. İşin tuhafı patron, yani hikayenin anlatıcısı, Bartleby’e tuhaf bir sempati duymaktadır, onu anlamaktadır.&nbsp;Bu kısa romanın okuyana şunu dedirtmemesi mümkün değil:&nbsp;“Bu duyguyu sadece ben yaşamıyorum, bu modern iş düzeninin bir parçası.” Ki duygudaşlığın da müthiş bir iyileştirici etkisi olduğunu unutmayalım. Duygusal yükümüzü azaltmak için bu tuhaf karakter bize pek âlâ yardımcı olabilir.&nbsp;Umarım içinize bir nebze rahatlattım. Reçeteniz aşağıda. Sevgiler.&nbsp;<ul fr-original-style="padding-inline-start: 20px;" style="padding-inline-start: 20px; margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; box-sizing: border-box;"><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Herman Melville, Kâtip Bartleby, Türkiye&nbsp;İş Bankası Kültür Yayınları, 72 syf.&nbsp;</li><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Banu Burak, Kirli Beyaz Yaka, Masa Kitap, 152 syf.&nbsp;</li><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Sayaka Murata, Kasiyer,&nbsp;İthali Yayınları, 104 syf.</li></ul>Nasıl ulaşabilirsiniz?&nbsp;Sorularınızı perkerasli@gmail.com e-posta adresi ya da @<a fr-original-style="" href="https://www.instagram.com/bibliyoterapi_asliperker/?utm_source=aposto&utm_source=aposto" rel="noopener noreferrer" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">bibliyoterapi_asliperker</a> Instagram hesabı üzerinden, ister isminizle isterseniz de bir rumuzla gönderebilirsiniz.&nbsp;

Özellikle kurumsal hayatta çalışanlar, zamanınızın size ait olmadığını ilk ne zaman hissettiniz? Ya yarın çalışmayı bırakmanızı sağlayacak kadar paranız olsa geriye kalan günlerinizde ne yapardınız? Kurumsal hayattan bunalan okurumuzun mektubuna bu soruları sorarak başlıyoruz. Onu çalıştığı işyerinden çekip çıkartacak kudrette bir kitap yok ama yine de ortak derdimize deva olacak birkaç tanesi bu haftaki Bibliyoterapi reçetenizde.

Bibliyoterapi'de bu hafta: Kurumsal hayattan bunalanlara kitap reçetesi

<blockquote fr-original-style="color: rgb(9, 9, 9);" style="color: rgb(9, 9, 9); margin: 0px 0px 1em; border-left: 2px solid rgb(94, 53, 177); padding-left: 5px; box-sizing: border-box;">"2022'de radikal bir karar alıp yıllardır içinde olduğum perakende sektörünü bıraktım. Kurumsal bir restoranda iki yıl çalıştım, ardından iki yıldır da farklı bir firmada çalışmaktayım. Dört yıldır gerçekten çok mutluyum. Restoran sektörü ve aşçılık benim mesleğimmiş. Kendimi tanıdım, ama asıl sorun benim mutluluğumun bazen çevreme mutluluk getirmiyor olması. Özel sektörde birini işinden etmek için siz de az çok bilirsiniz iki kişinin biraraya gelmesi yeterli. İnsanları işinden etmiyorum ama onları alıştıkları düzenden ediyorum. Bir ilişkim oldu ve kız arkadaşım bu yönümü çok eleştirdi ve benden ayrılma nedenlerinden biri de buydu. Hem ayrılık yaşadım hem de kendimi sorguluyorum. Acaba benim mutluluğum insanlara mutsuzluk mu getiriyor diye. U.T."</blockquote>Sevgili U, bu soru için size minnettarım. Kendinizi böylesine şeffaf ifade etmeniz çok kıymetli. İnsanın aklına, özellikle de son zamanların kişisel gelişim trendlerinden dolayı hemen ilk olarak "Boşver başkalarını, sen mutluysan bunun için özür dilememelisin"&nbsp;demek geliyor ama işte siz duyarlı biri olarak bu sorgulamayı kendiniz başlatmışsınız zaten. Bana da elimden geldiğince yardımcı olmak düşer.&nbsp;Burada birbirine geçmiş birkaç soru var gibi görünürken çekirdek soruya inmek için çok dikkatli olmak gerekiyor. "Mutlu olurken zarar veriyor muyum?" diye soruyorsunuz ama esas soru şu sanırım:&nbsp;<blockquote fr-original-style="" style="margin: 0px 0px 1em; border-left: 2px solid rgb(94, 53, 177); padding-left: 5px; box-sizing: border-box;">"Benim mutluluğum meşru mu?"</blockquote>Ve aslında bu soru sandığımızdan daha yaygın, özellikle güçlü bir pozisyona, karar alan konumuna geçen, rütbesi yükselen insanlarda...<h2 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Dostoyevski'den 'Suç ve Ceza'</h2>Konuyu fazla uzatmadan hemen ilk kitaba geçeceğim, çünkü bu sorgulamada kendinizi tam olarak yerine koyarak okuyabileceğiniz mükemmel bir kurgu karakter var Rus edebiyatında: Raskolnikov. Suç ve Ceza’da Dostoyevski, Raskolnikov’u başka bir insanın hayatı üzerinde güç kullanma hakkına sahip olduğuna kendini ikna eden genç bir adam olarak kurgular.&nbsp;<ul fr-original-style="padding-inline-start: 20px;" style="padding-inline-start: 20px; margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; box-sizing: border-box;"><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">O, “olağanüstü” bireylerin, eylemleri nihai olarak daha yüksek bir amaca hizmet ediyorsa ahlaki kuralları çiğneyebileceği yönünde bir teori geliştirir. Bu düşünceye dayanarak da tefeciyi öldürmeyi mantıklı, hatta toplumsal açıdan yararlı bir adım olarak görür.</li></ul>Gelin görün ki roman, bu gerekçeyi adım adım çürütür. Cinayet, tarihsel olarak zorunlu bir eylem gibi değil, aksine, Raskolnikov’un “olağanüstü” insanlar arasında yer alıp almadığını sınama arzusundan beslenen keyfî bir girişim olarak sunulur. Sonuçları ise dalga dalga yayılır. Masum hayatlar sarsılır, beklenmedik acılar yaşanır ve Raskolnikov’un da kendi ruhsal bütünlüğü parçalanır.&nbsp;<ul fr-original-style="padding-inline-start: 20px;" style="padding-inline-start: 20px; margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; box-sizing: border-box;"><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">İşlediği cinayetin ardından içsel tutarlılığını koruyamaması bize şunu anlatmaktadır: Adaletsiz güç ile psikolojik bütünlük birarada var olamaz.</li></ul>Gelelim Sonya’ya. Bu karakteri de pek âlâ eski kız arkadaşınızın bir temsili olarak okuyabilirsiniz. Sonya farklı bir güç modelini temsil etmektedir. Gücün kendisinin kötü olmadığını, asıl yozlaştırıcı olanın, kişinin kendisini ortak ahlaki kuralların üzerinde konumlandırması olduğunu düşünmektedir.&nbsp;<ul fr-original-style="padding-inline-start: 20px;" style="padding-inline-start: 20px; margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; box-sizing: border-box;"><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Yavaş yavaş, tahakküm kurmadan, dayatıcı olmadan, aşağılamadan, yargılamadan Raskolnikov’a rehberlik eder, onunla yüzleşir ve sonunda cinayeti itiraf etmesine zemin hazırlar.</li></ul>İşte bu yönüyle roman, hangi düzlemde olursa olsun kendi gücünü sorgulayan sizin gibi bir okura bir ayna sunmaktadır. Kullandığınız güçle ilgili hesap verebilir durumda mısınız? Yoksa ego kendini haklı çıkarma ihtiyacına mı hizmet etmektedir? Bizim verdiğimiz kararlar, etkilenenlerin insanlığını gözetmekte midir? Anlayacağınız romanda işlenen suçtan ziyade Raskolnikov’un suçu haklı çıkarma çabası önem kazanıyor.<h2 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Albert Camus'nün 'Yabancı'sı</h2>Şimdi… Kendi vicdanımızı yokladık ve hatta kendimizi mahkemeye çıkartıp yargıladıysak ikinci önemli noktaya gelelim. Toplumun ahlak beklentisi ile bireyin iç hakikati arasındaki çatışma. Burada özellikle değinmek istediğim konu eski kız arkadaşınızın sizi kendi ahlak değerleriyle yargılamış olması ve yaptığınızdan hoşnut olmadığı için sizden ayrılma sebeplerinden biri olarak bunu göstermesi. Soru şu:<blockquote fr-original-style="" style="margin: 0px 0px 1em; border-left: 2px solid rgb(94, 53, 177); padding-left: 5px; box-sizing: border-box;">"Ben kimin ahlakıyla kendimi yargılıyorum?"</blockquote>Ve bize bu soruyu en iyi sorduran kurgu romanlardan biri her zaman Albert Camus’nün Yabancı’sı olmuştur. Meursault’nun tuhaf, toplumdan kopuk bir karakter olduğunu az çok okuyan herkes söyleyebilir, ancak şunu da biliriz ki Meursault’nun asıl suçu cinayet değil, toplumun tuttuğu yas şekline uygun davranmamasıdır.&nbsp;Yabancı&nbsp;toplumun “iyi insan” tanımı ile kendi değerlerinizi ayırmanızı&nbsp;ve dış yargının nasıl bir süreçle iç yargıya dönüştüğünü görmenizi sağlayacaktır. Sizin sorunuz şu: "Güç sahibi olarak iyi kalmak mümkün mü?"&nbsp;Ya da “Başkası acı çekerken nasıl mutlu olabilirim?” İşte Camus bunu yeniden ele alıyor:<blockquote fr-original-style="" style="margin: 0px 0px 1em; border-left: 2px solid rgb(94, 53, 177); padding-left: 5px; box-sizing: border-box;">"Ya asıl tehlike güce sahip olmak değil de başkasının ahlaki kurallarına göre yaşamaksa?"</blockquote>Meursault, duyguları hakkında yalan söylemeyi reddeder, ancak bu reddediş, toplum için tahammül edilemez bir şeydir. Sizin açık açık mutluyum deyişiniz bana bu duruşu hatırlatıyor ve neden başkalarının rahatsızlık duyabileceğini anlayabiliyorum.&nbsp;<ul fr-original-style="padding-inline-start: 20px;" style="padding-inline-start: 20px; margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; box-sizing: border-box;"><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Bu sizinle Bibliyoterapi aracılığıyla ikinci buluşmamız. İlki 2023’teymiş. Anlıyorum ki kendini incelemeyi seven bir okuyucusunuz. O hâlde Camus size şu soruları sorduracaktır: "Kendimi ödünç alınmış standartlara göre mi yargılıyorum?", "Suçluluğum gerçek mi, yoksa dayatılmış mı?", "'Vicdan' dediğiniz ses size mi ait yoksa topluma mı?"</li></ul><h2 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Douglas Adams’tan 'Otostopçunun Galaksi Rehberi'</h2>Şimdi hadi biraz hafifleyelim ve konuya başka bir açıdan bakalım. Douglas Adams’tan&nbsp;Otostopçunun Galaksi Rehberi&nbsp;üçüncü tavsiyem. Hemen yerinizde zıplamayın, biliyorum bu roman güç sahibi olmak, ahlak ve mutluluk hakkında ciddi bir sohbete dahil olmak için fazla komik, fazla absürt görünüyor. Ancak ciddiyeti ortadan kaldırdığı için, başka bir şeyin ortaya çıkmasına izin veriyor: Kontrolün imkansız olduğu durumlarda mutluluk nasıl görünür? Bunu doğrudan temel sorularınızla ilişkilendirelim:<blockquote fr-original-style="" style="margin: 0px 0px 1em; border-left: 2px solid rgb(94, 53, 177); padding-left: 5px; box-sizing: border-box;">"Benim mutluluğum başkalarını mutsuz mu ediyor? Güç kötülükle eşdeğer mi?"</blockquote>Adams'ın evreninde dünya uzaylılar tarafından yok edilir. Bu düşmanca bir yok ediş değildir; galakside yapılacak olan bir otoyol için yerküre ortadan kaldırılarak yer açılmış olur. Bütün kararlar son derece bürokratik olan uzaylılar tarafından alınmaktadır. Dünya yok olmadan önce oradan kaçmayı başaran ve galaksiye savrulan Arthur böylesine bir evrende anlam arayışının ne kadar saçma olduğunu tekrar tekrar görecektir.&nbsp;Bu absürtlük karşısında insan ancak mizah ve uyumla hayatta kalabilir. “Büyük anlamlar” yerine, küçük anlar ve merak duygusu değer kazanır. Şunu demek istiyorum aslında: Arthur ne güç sahibidir, ne bir karar verebilmektedir, ne de kimse onu kendi ahlak değerlerine göre yargılamaktadır. Arthur boşlukta gezinmektedir. Yani roman, düzenli bir evrende önemli aktörler olduğumuz yanılsamasını ortadan kaldırır.&nbsp;<ul fr-original-style="padding-inline-start: 20px;" style="padding-inline-start: 20px; margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; box-sizing: border-box;"><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Peki bu neden önemli? Çünkü artık kendinize sorduğunuz soru değişiyor. “Gücümü kötüye mi kullandım?”ın yerini “Neden bir güç sahibi olduğumu düşünüyorum?”&nbsp;alıyor.</li></ul>Ayrıca kararlarınızın önemli olmadığı bir evrende suçluluk duygusu var mıdır? Bu romanda evren insanı fark etmez bile. Yani siz “Benim mutluluğum bir başkasını mutsuz ediyor?” derken Douglas Adams şunu söylemektedir:<blockquote fr-original-style="" style="margin: 0px 0px 1em; border-left: 2px solid rgb(94, 53, 177); padding-left: 5px; box-sizing: border-box;">“Kozmos bu kadar simetri için fazla kayıtsız.”</blockquote>Otostopçunun Galaksi Rehberi aslında bize şunu hatırlatır: Kötülük o kadar da büyük değildir, daha çok sıradandır. Bu da şu anlama gelir: Sıradan sorumluluklarınızı yerine getirmeniz yozlaştığınız anlamına gelmez, siz de muhtemelen milyonlarca insan gibi, sadece idari bir gerçekliği yaşıyorsunuz.&nbsp;Arthur Dent güçlü değildir ve hayatta kalabildiği için de özür dilemez. Kontrolün kendisinde olmadığını, olayların geçiciliğini ve evrenin insana karşı kayıtsızlığını kabul eder ve bu kabulden de hafiflik doğar. Şimdi size sorsam acaba siz de kozmik öneminizi abartıyor olabilir misiniz? Çünkü bazen suçluluk, kendi varlığımızın önemini abartmaktan da doğar.Derim ki düşünün, irdeleyin, sorgulayın elbet ama evrensel acının mimarı değilseniz, özür dilemeden çayınızı içebilirsiniz.<h3 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Reçete</h3><ul fr-original-style="padding-inline-start: 20px;" style="padding-inline-start: 20px; margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; box-sizing: border-box;"><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Fyodor Mhailoviç Dostoyevski, Suç ve Ceza, Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları, 704 syf.&nbsp;</li><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Albert Camus, Yabancı,&nbsp;Can Yayınları, 112 syf.&nbsp;</li><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Douglas Adams, Otostopçunun Galaksi Rehberi, Alfa Yayınları, 248 syf.</li></ul>Nasıl ulaşabilirsiniz?&nbsp;Sorularınızı perkerasli@gmail.com e-posta adresi ya da @<a fr-original-style="" href="https://www.instagram.com/bibliyoterapi_asliperker/?utm_source=aposto" rel="noopener noreferrer" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">bibliyoterapi_asliperker</a> Instagram hesabı üzerinden, ister isminizle isterseniz de bir rumuzla gönderebilirsiniz.

Bu hafta Bibliyoterapi'de "Acaba benim mutluluğum insanlara mutsuzluk mu getiriyor?" sorusuna cevap arayanlar için mutluluk, güç ve suçluluk duygusu arasındaki bağlantıları irdeleyen üç kitabı inceliyoruz.

Bibliyoterapi'de bu hafta: 'Benim mutluluğum başkalarını mutsuz mu ediyor?'

Bazen bir karakter, bazen bir kurgu, bazen de konusunda uzman bir yazar hiç beklemediğimiz bir anda yolumuzu aydınlatabiliyor. Bibliyoterapi'nin amacı da bu: Kitaplar aracılığıyla hayattaki dertlerinize deva olmak.&nbsp;Ne beklemelisiniz?&nbsp;Bu köşede edebiyat bölümü mezunu, yüksek lisansını psikolojide tamamlamış 20 yıllık bir yazarın biriktirdiği deneyimlerden yola çıkan, edebiyatı ve psikolojiyi dengede tutmaya çalışan kitap tavsiyeleri bulacaksınız.Nasıl ulaşabilirsiniz?&nbsp;Sorularınızı perkerasli@gmail.com e-posta adresi ya da @<a fr-original-style="" href="https://www.instagram.com/bibliyoterapi_asliperker/" rel="noopener noreferrer" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">bibliyoterapi_asliperker</a> Instagram hesabı üzerinden, ister isminizle isterseniz de bir rumuzla gönderebilirsiniz.Bu hafta okurumuz D.Ç.'den gelen soru annelik çıkmazlarına dair:<blockquote fr-original-style="color: rgb(9, 9, 9);" style="color: rgb(9, 9, 9); margin: 0px 0px 1em; border-left: 2px solid rgb(94, 53, 177); padding-left: 5px; box-sizing: border-box;">"Annelik bambaşka bir şey. Hem mucizelerle dolu, hem de sorumluluğu çok fazla. Bu durumları nasıl aşacağımı bilemiyorum, çıkmaza giriyorum, kitap önerileriniz var mı? D.Ç."</blockquote>Sevgili D.Ç., bildiğim yerden sordunuz, teşekkürler. Ama zaten anne olan hangi kadın bu çelişkileri bilmez ki? Zira bana öyle geliyor ki annelik ilk günden itibaren aslında kadının kendi içinde de yaşadığı bir çatışma. Kimi bunun farkındadır kimi değil. Farkında olan bir nebze sıkıntısını nasıl çözeceğini düşünür, farkında olmayan yani toplumun ona yüklemiş olduğu rolü sevgiyle ve sabırla kabul eden kişi ise iç sıkıntısının adresini bulmakta zorlanır.&nbsp;Şimdi hiç vakit kaybetmeden konuyla ilgili dönüp Melanie Klein’a&nbsp;bakalım. Klein çocuğun doğduğu anda anneyi bir nesne olarak gördüğünü söyler ve bu nesne çocuk için hem iyi hem kötü olabilir. Bu teoriye göre annelik yükünü ise şöyle açıklayabiliriz: Anne çocuğun içinde her zaman idealize edilen, ama saldırılan ve suçluluk üreten bir figürdür. Annelikte suçluluk duygusu hem çok erken başlar hem de gitgide derinleşir. Kadın çocuğun iç dünyasında adeta bir savaş alanıdır.&nbsp;Çocuk onu sürekli bilinçdışı düzeyde idealize ettiği ama aynı zamanda öfkesini de ona yönlendirdiği için anne kendini yetersiz hisseder. Ona karşı olan saldırının farkındadır, ama düşünün ki bir insan olarak buna cevap verememektedir. Açıkçası benim gördüğüm kadınların anne oldukları andan itibaren onlardan insan olduklarını, herhangi biri, etten kemikten biri olduklarını unutmalarının beklendiği. Çok tuhaf değil mi?&nbsp;<ul fr-original-style="padding-inline-start: 20px;" style="padding-inline-start: 20px; margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; box-sizing: border-box;"><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Artık hata yapamazsınız, gözünüz her an açık olmak zorundadır. Size karşı çocuğunuz tarafından yönlendirilen, zaman zaman zorbalamaya kadar varan davranışlara sabırla baş eğmelisinizdir. Kabul edelim, bu kimse için kaldırılabilir olamaz.</li></ul>Üstelik bu noktada şikayet etmeye de hakkınız yok. Toplumda kutsal görevini yapmak istemeyen pozisyonuna düşmeniz an meselesi. Ben en başından beri şunu açıkça söylüyorum: Ben çocuğumu seviyorum ama annelik müessesesi çok zor ve sevilesi bir şey değil.&nbsp;Klein’a göre çocuğun bilinçdışı dünyasında sürekli “iyi nesne” olmak zorunda kalmak yorucudur. Belki de annelerden beklenen şey, hiçbir zaman “kötü anne” olmamalarıdır. Oysa çocuğun ruhunda bile anne iki parçalıdır. Yani bir anne kendisine atfedilen her görevi harfiyen yerine getirmiş olsa bile çocuk onun bazı anlarını kötü annelik olarak görebilir.&nbsp;Hâl böyleyken bizden beklenen aslında bir mucize. Yani çocuk da dahil her şey size karşı olacak, yükünüz ağır olacak ama siz buna hiç isyan etmeyeceksiniz, etmemekle kalmayıp bu işi çok seveceksiniz. Mümkün değil. Bu fikirle barıştığımız anda işlerin değişeceğini düşünüyorum sevgili D.Ç. Eğer ölümsüz değilseniz hissettiklerinizin çok doğal olduğunu, yükün ağır gelebileceğini, bunun iç dünyanızda sarsıntılara sebebiyet vereceğini kabul etmeniz doğal.&nbsp;Naçizane kendi deneyimimden bir parça da paylaşmak isterim. Ben çocuğuma bu konuda şeffaf davranıyorum. Yani onu çok sevdiğimi ancak onun kadar insan olduğumu, duygularım, kafa karışıklıklarım, insani ihtiyaçlarım olduğunu anlatıyorum ve gözlerinin içine bakıp (belki de nafile) anlamasını bekliyorum.<h2 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Oya Baydar'dan 'Hiçbiryer'e Dönüş'</h2>Gelelim bize hangi kitaplar şifa olur? Hiç düşünmeden Oya Baydar’ın hemen hemen bütün romanlarını önerebilirim. Bilemiyorum kendisinin edebiyatına ne kadar hâkimsiniz ancak benim onda bulduğum en önemli tesellilerden biri bir anne olarak anlaşılma hissi.&nbsp;<ul fr-original-style="padding-inline-start: 20px;" style="padding-inline-start: 20px; margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; box-sizing: border-box;"><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Oya Baydar kutsal anne formundan uzak durur, onun kadınları anne oldukları kadar etten kemikten insanlardır ve hatta direnişçilerdir. Doğru bulunsun bulunmasın kendi hayatlarını ön plana koyabilirler.&nbsp;</li></ul>Baydar deneyiminize (eğer okumadıysanız) Hiçbiryer’e Dönüş&nbsp;ile başlayabilirsiniz. Yıllardır sürgünde yaşayan devrimci baş karakterin Eylül adında bir oğlu vardır ve o devrim için savaşmanın doğurmaktan daha önemli olduğu yıllarda çocuğunu dünyaya getirmiştir.&nbsp;“Çocuk hayatımızın odağı, amacı değil, ekiydi. Tarihe, geleceğe, bütün insanlara, bütün çocuklara adanmış yaşamımızdan aslan payı istemeye hakkı yoktu. Peki neden doğurdum onu?” diye sorar ama kesin bir cevap veremez. Tek hatırladığı devrimcilerin düşüncelerine inat siyasi bir yaşam ve duruşla anneliğin bir arada götürülebileceğini göstermek için doğurduğudur. Ancak ikisini birlikte yürütememiş ve aslında oğlundan uzaklaşmıştır.&nbsp;Bana Baydar bu konuya biraz şüpheci bakar, okur kadar kendini de sorgular gibi geliyor, yani&nbsp;bu kadın kendi hayatını önceleyerek iyi mi yapmıştır kötü mü? Bu bir soru ama bence daha önemli soru şu, sürekli kendimize bunu sormak yani kendimizi iki seçim arasında bırakmak zorunda mıyız? Bu çelişkiyle yaşamak hiç kolay değil zira.<h2 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Elena Ferrante'den 'Sen Gittin Gideli'</h2>İkinci romancımız Elena Ferrante. Ferrante, Napoli Romanları'nda da kesinlikle annelik meselesine eğiliyor ama benim burada tavsiye edeceğim kitabı Sen Gittin Gideli.&nbsp;Kurgusu fazlasıyla&nbsp;Sylvia Plath’in hayat hikayesini anımsatıyor. Olga adında bir kadın kocası tarafından terk edilince iki çocuğuyla kalır ve psikolojisi gitgide bozulurken hayatın zorluklarıyla da mücadele etmek mecburiyetinde kalır. Hayatın en büyük zorluğu da aslında bu debelenme hâlinde iki çocuğuna hâlâ annelik yapmaya çalışması ama bunun ona fazla gelmesidir.&nbsp;<ul fr-original-style="padding-inline-start: 20px;" style="padding-inline-start: 20px; margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; box-sizing: border-box;"><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Burada anne kendi ihtiyaçlarına ve arzularına odaklanmak için çocuklarını geçici olarak terk etmiştir diyebiliriz. Fiziksel olarak oradadır ama ruhsal olarak kendi dünyası içinde büyük bir savaş vermektedir. Annenin &nbsp;“mükemmel” insana dönüştüğü, kendini feda eden anne efsanesinin hâlâ çok yaygın olduğu düşünüldüğünde, bu anlatının reddedilmesini görmek güzel.&nbsp;</li></ul>Şöyle bir etrafınıza bakarsanız bunu zaten boşanmış çiftlerde kolaylıkla gözlemleyebilirsiniz. Erkek kolaylıkla çekip gider ve hayatına devam ederken kadın gidemez, çocuklarını terk edemez, hayat mücadelesine hiçbir şey olmamış gibi devam eder ama akıl sağlığını yitirebilir. En azından şunu düşünün, birinden ayrılmak, bir ilişkiden kopmak zaten zorken bunu bir de çocuğunuzun ruh sağlığını korumaya çalışırken yapmak daha da yıpratıcıdır.&nbsp;<h2 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Adrienne Rich’den 'Kadından Doğma'</h2>Gelelim üçüncü şifa kaynağımıza: Adrienne Rich’den Kadından Doğma.&nbsp;Rich’e göre kurumsallaşmış annelik, kadınlardan zeka yerine annelik "içgüdüsü",&nbsp;kendini gerçekleştirme yerine özverili olma, kendini yaratma yerine başkalarıyla ilişki kurmayı talep eder. Ve tahmin edin aslında bu düzeni kim kurmuştur? Tabii ki ataerkil toplum.&nbsp;İşin kötüsü bu düzenin yürümesi için de diğer kadınları polisliğe özendirmiş ve herkesten önce kadınları birbirlerini eleştirmeye teşvik etmiştir. Üstelik o ataerkil kontrolün nereden çıkacağı da hiçbir zaman belli değil. Kontrolcü sizin çok medeni görünen eşiniz de olabilir, profesör doktor babanız da. Kitaptan paylaşacağım alıntı sanırım konunun da özü.&nbsp;<blockquote fr-original-style="" style="margin: 0px 0px 1em; border-left: 2px solid rgb(94, 53, 177); padding-left: 5px; box-sizing: border-box;">“Anneler: çocuklarını okuldan alıyor; veli toplantısında sıralar halinde oturuyor; süpermarkette bebek arabalarında huysuz bebeklerini sakinleştiriyor; işten sonra eve dönüp akşam yemeği hazırlıyor, çamaşır yıkıyor ve çocuklarla ilgileniyor; çocuklarına iyi bakım verebilmek ve uygun okullar bulabilmek için mücadele ediyor; ev sahibi tahliye tehdidinde bulunurken çocuk yardımı çeklerini bekliyor; zevk ve rahatlamanın tek yolu seks olduğu için yine hamile kalıyor; hassas iç organlarına uzun iğneler batırtıyor; dışsal olarak tamamlanmamış rüyalarından bir çocuğun ağlamasıyla uyanıyor—annelerin fantezilerine, gündüz rüyalarına ve hayali deneyimlerine bakabilseydik, öfkenin, trajedinin, aşırı yüklü aşk enerjisinin, yaratıcı çaresizliğin somutlaşmış halini görürdük, annelik deneyimini parçalayan kurumsal şiddet mekanizmasını görürdük.”</blockquote>Bu üç önerinin size yalnız olmadığınızı hatırlatacağını düşünüyorum. Ne annelikten ilk yorulan sizsiniz ne de bunu itiraf etmekten ilk korkan. Bizden çok önemli duygularımızın bastırılması isteniyor, paylaşılmaması, yok sayılması. Oysa biliyoruz ki “anne sabırlıdır,” “anne yorulmaz,” “anne sıkılmaz,” “anne şikayet etmez,” ve “anne her koşulda çocuğunu sevmekten haz duyar” iç sesi kolektif süperegonun sesidir ve bastırılan duygular öfke, sıkılma, kaçma isteği, yetersizlik duygusu ve belki de en kötüsü çocuğa karşı ambivalans (sevgi nefret döngüsü) davranış olarak kendini gösterir.&nbsp;Şimdi bu kitapların ışığında bir kez daha fark etmenizi umuyorum: Siz de herkes kadar etten kemikten bir insansınız. Reçete aşağıda, sevgilerimle.&nbsp;<ul fr-original-style="padding-inline-start: 20px;" style="padding-inline-start: 20px; margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; box-sizing: border-box;"><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Oya Baydar, Hiçbiryer’e Dönüş, Can Yayınları, 223 syf.&nbsp;</li><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Elena Ferrante, Sen Gittin Gideli,&nbsp;Everest Yayınları, 232 syf.</li><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Adrienne Rich, Kadından Doğma,&nbsp;Otonom Yayıncılık, 368 syf. &nbsp;</li></ul>

Annelik ilk günden itibaren her kadının kendi içinde yaşadığı bir çatışma. Bu süreçte kadınlardan çok önemli duygularını bastırmaları bekleniyor, paylaşmamaları, yok saymaları... Anneliğin ağır sorumluluğu altında yolunu bulmaya çalışanlara eşlik edecek, onlara yalnız olmadıklarını hissettirecek kitaplardan bir seçki...

Bibliyoterapi'de bu hafta: Annelik çıkmazlarına kitap reçetesi

İki hafta önceki <a fr-original-style="" href="https://aposto.com/s/bibliyoterapide-bu-hafta-hayallerini-kaybedenlere-kitap?a=customButton&utm_source=aposto" rel="noopener noreferrer" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">Bibliyoterapi</a>'de 52 yaşında artık hayal kuramadığını söyleyen bir hanımefendinin derdine derman bulmaya çalışmıştık. Bu yazıya pek çok yanıt geldi, meğer 50’li yaşların dertlerinden biriymiş. Ancak R.N. hanımefendi gönderdiği mesajda çok daha düşündürücü bir soru sormuştu:<blockquote fr-original-style="color: rgb(9, 9, 9);" style="color: rgb(9, 9, 9); margin: 0px 0px 1em; border-left: 2px solid rgb(94, 53, 177); padding-left: 5px; box-sizing: border-box;">&nbsp;"Yaşım 46, hiç hayal kurduğumu hatırlamıyorum. Belki çocukken kurdum ama ondan bile emin değilim. Sanırım beceremiyorum. Takılıp tıkanıyorum sanki. Tam olarak ne istediğimi dahi bilmediğim şeyler var. ‘Var bir hayalimiz’ diye post atanlara çok imreniyorum ya da çocukluk hayalimdi gerçekleşti çok mutluyum diyenlere. Ya hayallerini gerçekleştirmek için adım adım, ilmek ilmek ilerleyenlere ne demeli? Peki ben nereden başlamalıyım? Ne okumalıyım?"</blockquote>Soruyu iki haftadır aralıksız düşünüyorum ve işin doğrusu ne kadar önemli bir mesele olduğunu da düşündükçe daha iyi anlıyorum. Her zaman olduğu gibi önce R.N.’nin ve onun gibi hiç hayal kurmamışların muhtemel psikolojik altyapısına&nbsp;bakalım.&nbsp;Hayal kuramamak ne demektir bir düşünün. Hayal kuramamak aslında isteyememektir. Biraz daha ileri gidelim. İstemeyi güvenli bulmamaktır. Bazı insanlar hayal kuramaz evet ama bu hayalsiz oldukları için değil, hayal kurmanın erken dönemde güvenli bulunmadığı bir psikolojik iklimde büyüdükleri içindir.Açayım: Hayal, çocuk zihni için masum bir oyun değil. Hayal beklenti üretir, umutlandırır ve kaçınılmaz olarak hayal kırıklığı ihtimali taşır. İşte bazı çocuklar için bu risk, çok erken yaşta ve çok ağır hissedilir. Bu çocuklar henüz gelişimsel olarak hayal kırıklığını tolere edecek bir iç kapasiteye sahip değilken, çevresel gerçeklik onlara şunları öğretir: İstemek risklidir, beklemek inciticidir ve umut kaybedilebilen bir şeydir. Bu bilgi bilinçli olarak kazanılmaz elbette, çocuk zihniyle tamamen hayatta kalmaya yönelik bir kararla birlikte gelir.&nbsp;<ul fr-original-style="padding-inline-start: 20px;" style="padding-inline-start: 20px; margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; box-sizing: border-box;"><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Elbette R.N.’nin aile yapısını, kendi ev ortamında isteklerine ne kadar ket vurulup vurulmadığını bilemiyoruz, ancak şunu yapabiliriz: Bugün 46 yaşında olan bir kadının çocukluğunun geçtiği dönemden ve coğrafyadan ipuçları edinebiliriz.&nbsp;</li></ul>Hanımefendi 1980 doğumlu. Toplumsal zemini bir düşünelim: Zaten hayalin lüks sayıldığı bir kültürün&nbsp;içindeyiz. Zira belirsizlikle şekillenmiş bir toplumsal zeminde hayal, özel bir alan olmaktan çıkıyor, ayıp, gülünç ya da tehlikeli bir faaliyet olarak kodlanıyor. Politik istikrarsızlık, ekonomik kırılganlık ve kuşaklararası aktarılmış kaygılar şu cümlelerle gündelik hayata sızıyor ki bunları benim gibi o dönemde büyüyenler hatırlayacaktır: “Ayağını yorganına göre uzat”, “Gerçekçi ol”, “Önce ekmeğini eline al”, “Hayaller karın doyurmuyor.”&nbsp;Bizler ister istemez hayallerimiz, yani aslında isteklerimizi askıya almak zorunda kalmış çocuklarız. Hayal kurmanın bile isyan sayılabileceği bir ortamda büyüdüğümüz yadsınamaz bir gerçek. O iklimde ödüllendirilen şey hayal değil,&nbsp;uyumdu. Kişisel yönelimlerimizden ziyade durumu idare edebilme becerisi önemliydi. Hayal kuran değil, uyumlanan, sessiz kalan, yük almayan çocuk takdir görüyordu. Bu aile içinde de, siyasi ortamda da böyleydi.Bu çocuklar uyum, erken sorumluluk alma, durumu idare etme, erken olgunluk becerilerini geliştirdi. Ve bakın bugünlerde çok konuşulan ve dalgası geçilen X kuşağı ortaya çıktı. Yani yetişkinliklerinde çok iş başaran, “ne iş olsa” yapan ve hâlâ da yapmaya gönüllü bir nesil. Ama bir şey eksikti: İçten gelen yön duygusu. Yani mesele bastırılmış bir arzudan çok hiç şekillenememiş bir arzu alanı.Uzun zamandır didiklediğim bir başka fikrimi de paylaşmak isterim. 1968 kuşağı Türk yazarlarının hayal kurmayı bir kenara bırakıp gerçeklerle yüzleşmeye davet eden romancılığının o dönem genç Türk insanı üzerindeki psikolojik etkileri. Bunu çok düşünmüş, çok da kızmışımdır yalan yok. Büyüklerim lütfen bunu açık bir yürekle okusunlar.&nbsp;1968 kuşağı Türk romancılığı&nbsp;yalnızca estetik ya da ideolojik bir kırılma değildi, kolektif bir psikolojik iklim kurma girişimiydi. Hayali askıya almaya bir davetti. O dönemin yazarlarının önemli bir kısmı, romanı&nbsp;hayal kurdurmak için değil, uyanık tutmak için&nbsp;yazmıştı. Bu da okuru “Başka bir hayat mümkün” düşüncesine yönlendirmiyordu, tam tersi bizi “İçinde bulunduğun gerçeklikten kaçamazsın” fikriyle yüzleştiriyordu. (Beni kurtaranın 11 yaşında İngilizcesiyle tanıştığım Mark Twain olduğunu düşünüyorum.)&nbsp;Bu estetik bir tercih olmanın ötesine geçmişti, tarihsel ve ahlaki bir zorunluluktu. En nihayetinde onlar da sert gerçeklerle büyümüş bir kuşaktı ve okura bunu anlatmayı görev edinmişlerdi. O yüzdendir ki bugün hâlâ Türkiye’de içinde siyasi fikir bulunmayan romanlar biraz daha “önemsiz” ve “işlevsiz” addedilir. O kuşağın okuru da bu fikre alışmıştır ve hayalî kurguyu; burjuva kaçışı, lüks, zayıflık olarak değerlendirir.&nbsp;Bütün bunları neden anlatıyorum sevgili R.N.? Geriye dönüp baktığımızda anlıyoruz ki böyle bir ortamda hayal kurmak neredeyse direnmek demekmiş. Belki de hayal kuranların azınlıkta olduğu bir dönemden bahsediyoruz. Bunu bizim üniversite yıllarımızdan on kişiden dokuzunun işletme okumasından da pek âlâ çıkarabilirdik, lafı uzatmış oldum.&nbsp;<h2 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Oğuz Atay'dan Tutunamayanlar</h2>Peki bizim derdimize deva olacak romanlar nelerdir? Öncelikle şunu söyleyelim: Hayal, psikolojik gelişimin en üst basamağıdır. Alt basamaklar kurulmadan sizi hayal kurmaya zorlamak doğru olmaz. Önce kendinize şu soruyu sormanızı tavsiye ederim:<blockquote fr-original-style="" style="margin: 0px 0px 1em; border-left: 2px solid rgb(94, 53, 177); padding-left: 5px; box-sizing: border-box;">"Ben ne istemiyorum? Zira istememek, istemenin kapısı."</blockquote>İlk romanımız Oğuz Atay’dan&nbsp;Tutunamayanlar.&nbsp;Yıllarca sevmekte zorlandığım ama 40’lı yaşlarımda okuduğumda birdenbire benim için önemli bir kılavuz hâline gelen bu romanın adı zaten konuyu bütünüyle anlatmıyor mu?&nbsp;Ne demektir tutunmak? Topluma uyum sağlamaktır. Bunun için ne gerekmektedir? Normal olmak, işe yaramak, ayıp etmemek, elâleme göre yaşamak ve para kazanmak. Böyle bir dünyada hayal kurmak tabii ki gülünçtür. Bütün bir roman boyunca bir kurgunun peşinden gitmekten çok birini tanımaya çalışırız. Selim Işık. Ve sevgili R.N. Selim’in sizin yolunuza da ışık tutacağına inanıyorum. Kaldı ki belki de yazar bu seçimi bilinçli yapmıştır.&nbsp;Romanın hayalî kahramanı Olric’in görevi ise aslında tamamen psikolojik analizdir. Onların istediği gibi yaşamak istememektedir. Hatırlayın, ne demiştik, önce neyi istemediğinizi kendinize sorun. Bu "Bir sonraki yılbaşını ailemle kutlamak istemiyorum" olabileceği gibi "Başkaları gibi olmak istemiyorum" da olabilir.<h2 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Ayşe Kulin'den Füreya</h2>İkinci romanımız Türk edebiyatının çok satan yazarlarından Ayşe Kulin’den&nbsp;Füreya.&nbsp;Kulin’in eserlerini bir görev bilinci ile okuyan biri olarak bu romanın sizin durumunuzla birebir örtüştüğünü ve okudukça bugüne kadar sizdekinin bir eksiklik değil, bilhassa sizde&nbsp;eksik bırakılmış bir şey olduğunu anlayacağınızı düşünüyorum.&nbsp;Zira Füreya’nın kadın oluşu, hayalin askıya alınması durumunu iki kat güçlendirir. Çünkü kadınlardan beklenen “fazla istememek”tir. Kendin için yaşamak bencillik gibi algılanır. Üstelik Füreya’nın bu kalıbın dışına çıkmaya çalışması bile yine bir tür uyumluluk çerçevesinde olur. Seçtiği meslek fantastik ya da romantik değildir, yine işlevseldir. Seramik nihayetinde maddiyata da dönüştürülebilen kadim bir sanattır.&nbsp;<ul fr-original-style="padding-inline-start: 20px;" style="padding-inline-start: 20px; margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; box-sizing: border-box;"><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Peki Füreya bunu ancak ne zaman yapabilir? &nbsp;Hayal kurmasına izin verilen bir yaşa geldiğinde. Füreya hayal kurmayı değil, yön bulmayı öğrenir. Doğru başlangıç noktası neden bu olmasın ki?</li></ul><h2 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Gail Honeyman'den Eleanor Oliphant Gayet İyi</h2>Üçüncü romanımız okumaktan çok zevk alacağınızı düşündüğüm Eleanor Oliphant Gayet İyi. Hayatı boyunca değil hayal kurmak bir hayali olabileceğini bile bilmemiş bir kadının hikayesi. Eleanor tuhaf, kimselere benzemeyen, antisosyal bir kadın ama kendini arayışı devam ediyor, hatta belki de bir hayali olabileceğini, üstelik bunun gerçeğe dönüşebileceğini yavaş yavaş anlıyor.&nbsp;Yıllarca annesinin manipülasyonları altında ezilmiş, nefes almaya çalışmış, boğulmuş, başına gelen talihsizliklere rağmen hayatta kalmayı çok iyi öğrenmiş ama istemeyi hiç öğrenememiştir. Sık sık ettiği “Gayet iyiyim” lafı&nbsp;bir savunmadır aslında. Şunu demektedir: Bu kadarı bana iyi, daha fazlasını istemiyorum ve hayal kırıklığı riskini almıyorum.&nbsp;Şimdi bu noktaya kadar biraz toplumu, biraz tarihsel gerçekleri ve belki aileyi sorumlu tuttuk ama tabii kendimize şu soruyu da sormamız gerekecek:<blockquote fr-original-style="" style="margin: 0px 0px 1em; border-left: 2px solid rgb(94, 53, 177); padding-left: 5px; box-sizing: border-box;">"Ben hayal kırıklığına uğrama riskini alabiliyor muyum?"</blockquote>Son düşünce olarak da bunu ortaya koymuş olayım ve reçetemize geçeyim:<ul fr-original-style="padding-inline-start: 20px;" style="padding-inline-start: 20px; margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; box-sizing: border-box;"><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Gail Honeyman, Eleanor Oliphant Gayet İyi&nbsp;Pegasus Yayınları, 376 syf.</li><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Oğuz Atay, Tutunamayanlar&nbsp;İletişim Yayınları, 724 syf.&nbsp;</li><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Ayşe Kulin, Füreya&nbsp;Everest Yayınları, 424 syf.&nbsp;</li></ul>

Geriye dönüp baktığımızda anlıyoruz ki X kuşağının büyüdüğü ortamda hayal kurmak neredeyse direnmek demekmiş. Hayal kuranların azınlıkta olduğu bir dönemden bahsediyoruz. Peki hayal kuramama derdimize deva olacak romanlar hangileri?

Bibliyoterapi'de bu hafta: Hayal kuramayanların ufkunu açacak kitaplar

2020'de yazıyla başlayan, ardından podcast'le devam eden "Bibliyoterapi" artık Aposto çatısı altında! Bu hafta hayal kurma yetisini kaybetme şikayetiyle gelen B.İ. için üç kitaplık bir reçetemiz var.