Bibliyoterapi'de bu hafta: Yardıma ihtiyacı olup alamayanlara kitap reçetesi

Okurumuz "Çevremde beni yalnız bırakanlara çok kırgınım" diyor. Gerçekten de özellikle günümüzde, ne yardım eli uzatmak ne de yardım kabul etmek o kadar kolay. Görülmediğini, dikkate alınmadığını hissetmek ise değersizlik hissimizi besleyebiliyor. Peki kitaplar bize bu konuda ne söylüyor? Üç romanlık bir reçete.
Bibliyoterapi'de bu hafta: Yardıma ihtiyacı olup alamayanlara kitap reçetesi

Duende

Duende

Her hafta müzik, sinema, eğlence ve sanat dünyasından söyleşiler, incelemeler, öneriler, podcast’ler ve keşif notları e-posta kutunda.

"45 yaşındayım, ergen bir erkek çocuk sahibiyim. Oğlum LGS sınavına girecek ve ben de iki yıl aradan sonra iş hayatına geri dönüyorum. Her gün içen ve sürekli depresyonda olan eşimi evden gönderdim. Artık çok huzurluyum, sürekli şükrediyorum ama hayat bir yandan beni çok yoruyor, çevremde beni yalnız bırakan insanlara çok kırgınım. Artık iyiyim derken aslında iyi olmadığımı ve yardıma ihtiyacı olduğumu açık açık söylediğimi düşünüyorum. 

Esra E."

Sevgili Esra Hanım, açık yüreklilikle derdinizi anlattığınız için teşekkürler, ancak sormak istediğim şey şu: Etrafınızdakilere de bana yazdığınız kadar net olduğunuzdan emin misiniz? Zira geçen yıl kendimle ilgili şöyle bir durumu fark ettim. Aynı arkadaş grubunda iki boşanmış (şen dul) kadınız ve ikimizin de aynı yaşlarda çocuğu var. Bir gün o arkadaşımla yolda karşılaştık, ben de çocukları buluşturmakla ilgili bir şey sordum ve arkadaşım bana “Kızım ben bekar anneyim, vaktim mi var?” diye cevap verdi. Halbuki ben ondan önce boşanmıştım, bütün sürece şahitti ve üstelik şehirde ben hariç çocuğumla ilgilenebilecek bir akrabam olmadığını da (kendi ailesi İstanbul’da, üstelik kendisine çok yakın bir adreste yaşıyor) biliyordu. Cevap vermediğimi, güldüğümü fark ettim. 

Sonra eve gelince birden dank etti: Ben de onunla aynı durumdaydım, ama kimseye bu konuyla ilgili serzenişte bulunmuyor, yardım da istemiyordum. Bu farkındalık benim insanlardan yavaş yavaş yardım istemeye başlamama sebep oldu, meğerse istememek alamamaya sebepmiş. 

Şimdi gelin bunun altında yatan psikolojik sebeplere bakalım. İnsanlar hayatı tamamen tek başına sürdürmek üzere yaratılmış varlıklar değil. Psikoloji bilimi ortaya çıkmadan çok önce de hayatta kalmak karşılıklı yardımlaşmaya bağlıydı. Bir hastalığınız varsa, yastaysanız, bitkinseniz, hamile, yaşlı ya da çocuk bakıyorsanız birileri size yardım ederdi. 

  • Antropologlar sık sık türümüzün belirleyici özelliklerinden birinin sadece zeka değil, işbirliği olduğunu savunurlar. Dolayısıyla insan zor anında birinin elini uzatmasını umduğunda bu mutlaka muhtaç ya da bağımlı olduğu anlamına gelmez, bu hepimizin öyle ya da böyle geçmişimizden hatırladığı bir beklentiyi dile getirmek olabilir. 

Tabii bu arkaik yaklaşımın yanında, beklentimizin şekli ve miktarı aynı zamanda bağlanma şeklimizle ilgili de olabilir. Destek gördüğünü hissederek büyüyen biri zorlandığında birinin bunu fark edeceğini düşünür. Bu yüzden yardım gelmediğinde hayal kırıklığına uğrayabilir, terk edilmiş ya da görünmez hissedebilir. Ama bunun tersine çok az destekle büyüyen biri hiç yardım beklemeyebilir. Kendi kendine yetebilmek konusunda gurur duyabilir ancak içten içe yine de birinin yardımına gelmesini arzulayabilir. 

Her iki durumda da beklenen mutlaka pratik bir yardım değildir halbuki. Çoğu zaman konu birileri tarafından görülmektir. Aslında birçok insan kendi sorunlarını çözebilir. Bu kapasiteye sahibiz. Sizin durumunuzda da olduğu gibi. Bize acı veren şey kimsenin bu yükü fark etmediği hissi. Aslında istediğimiz sorunumuzun bir başkası tarafından mucizevi bir şekilde çözülmesi değil, sadece bize ilgi gösterilmesi. 

Burada tabii ki bir özgüvensizlik, kendi değerini başkalarının varlığı ve ilgisi üzerinden tartma da söz konusu olabilir ki aslında elbette çoğu zaman onların varlığının ya da yokluğunun bizim ne kadar değerli olduğumuzla bir ilgisi yok. Kendiliklerinden yardıma ihtiyacımız olduğunu anlar ve yardım eli uzatırlarsa o zaman sevildiğimizi hissetmemiz normal, ama öyle olmadığında tam tersine inanmamız gereksiz bir vesvese. 

Bu noktada yaşadığımız çağın koşulları devreye giriyor. İnsanlık tarihinin büyük bir bölümünde sosyologların “yoğun ilişkiler” olarak adlandırdığı ortamlarda yaşadık. Geniş aileler, mahalleler, dinî topluluklar, ömür boyu süren dostluklar… İnsanlar birbirlerini sürekli görüyordu. Zorlandığını söylemene zaten gerek yoktu. Biri fark ediyordu; yüzünü, bir etkinliğe gelmediğini, evinin karanlık olduğunu, ağladığını görüyorlardı. Yani gözlem denen bir şey vardı. 

Günümüzde ise genellikle “planlanmış ilişkiler” yaşıyoruz. Onlarca ya da yüzlerce bağlantımız var ancak bunların çoğu mesajlar, akışlar, takvimler ve bildirimler aracılığıyla sürdürülüyor. Demek istediğim eski topluluklarda konu komşu tarafından algılanan şeyleri şimdi biz açıkça ifade etmek zorunda kalıyoruz. 

İnsanlar birbirlerini umursamıyor değil, sadece umursayacak kadar birbirlerinin radarına giremiyorlar. Eğer fark edilmemeyi sevilmemek olarak algılamazsak tehlike yok. Az çok herkes aynı zorlukta bir hayatın içinde mücadele veriyor, bunu unutmamak lazım. Bir arkadaşınız sizi çok seviyor belki ama yaşlanan annesine bakıyor olabilir, para konusunda endişeleri olabilir, çalışmaktan yorgun düşmüş olabilir, kendi kaygıları altında ezilmiş olabilir. Aslında bu gitgide hızlanan dünyada herkes fark ettiğimizden daha fazla yük taşıyor. 

  • Tamam, fark edilme arzusundan vazgeçelim demiyorum, çünkü bu son derece insani bir arzu, ancak bunu başka bir gerçekle birlikte değerlendirelim: Beni seven insanlar her zaman beni anlayamayabilirler. 

Iowa Üniversitesi'nde yaratıcı yazarlık kampında ders verirken şahsen tanışmış olduğum romancı Marilynne Robinson, insanın en derin ihtiyaçlarından birinin dikkate alınmak olduğunu söylüyor. Bu minvalde konumuzla çok alakası olmasa bile onun Gilead adlı eserini buraya bonus olarak koymak isterim. Bu noktada belki son zamanlarda ben de kimi fark etmedim diye sormak size de iyi gelebilir. Böylelikle başkalarının da aynı durumda olduğunu görerek empati kurabilirsiniz, kendi yalnızlığınız azalabilir. Şimdi de gelin hangi kitaplar bize faydalı olabilir bakalım. 

Fredrik Backman’ın Hayata Röveşata Çeken Adam'ı

İlki, Hayata Röveşata Çeken Adam. Fredrik Backman’ın romanındaki baş karakter Ove huysuz, tek başına yaşayan, kimseyle arkadaşlık kuramayan ama bu hayatta belki de en çok yardıma ihtiyacı duyan ve bunu içten içe bekleyen adamdır. Nasıl yapacağını bilemediği gibi ilk insanı teması gördüğü anda da alışmadığı için kaçmak ister. 

Oysa arkadaşlık, toplum içinde hem yardım edilen hem de yardım eden insan olmak, onun bütün yaşantısını değiştirir ve o asık suratlı adam camianın sevilen bir karakteri hâline gelir. Çok insani bir hikaye olduğunu, fakat aslında kendimize fazlasıyla yettiğimizi zannettiğimiz zamanlarda ne kadar yorgun düştüğümüzü, bazen değişmesi gerekenin kendi bakış açımız olduğunu anlatan harika bir roman. 

Virginia Woolf’dan Mrs. Dalloway

İkinci romanımız bir klasik, Virginia Woolf’dan Mrs. Dalloway. Bana göre edebiyatın en güzel, sakin ama etkili eserlerinden biri. Hatırlatayım Mrs. Dalloway son derece sosyal, dostlarını, çevresini biraraya getiren, hatta neredeyse herkesin kesişim noktası olan hayat dolu bir kadındır. 

Ona baktığımızda yalnız bir insan görmeyiz, ancak roman boyunca tekrar tekrar karşılaşacağımız sorulardan biri, bir insanın etrafının kalabalık olmasının gerçekten o insanlar tarafından görülüp tanınması anlamına gelip gelmediğidir. Görünür olabilirsiniz, ancak kendinizi gerçekten göstermiyor olabilirsiniz. 

Charlotte Brontë’den Jane Eyre

Üçüncü romanımız da bir klasik: Charlotte Brontë’den Jane Eyre. Edebiyat tarihinde kendi özgürlüğünü her şeyin önüne koyan, birisiyle ona ihtiyacı olduğu için değil gerçekten sevdiği için beraber olan, modern kadının belki de ilk örneklerinden biri. 

Jane bir yetimdir, fakirdir, sokaklarda beş kuruşsuzdur ama kendi ayakları üzerinde durmayı bilen, kendi değerini kendisi biçen ve bu yüzden de hayatı boyunca kimseden bir yardım beklemeyeceği gibi bunu önemsemeyen de bir kadındır. Jane kendi gücünün farkındadır ve bundan korkmaz, bunu sahiplenir, kendisiyle gurur duyar. 

Kabul edelim bu hayatta, özellikle günümüzde, ne yardım eli uzatmak ne de yardım kabul etmek o kadar kolay. O zaman en azından kendi gücümüzle gurur duymak da bize iyi gelmez mi?

Hikâyeyi paylaşmak için:

Kaydet

Okuma listesine ekle

Paylaş

Duende

Duende

Her hafta müzik, sinema, eğlence ve sanat dünyasından söyleşiler, incelemeler, öneriler, podcast’ler ve keşif notları e-posta kutunda.

İLGİLİ BAŞLIKLAR

YAZARLAR

Aslı Perker

Aslı Perker

Lisansını Edebiyat, Yüksek Lisansını Psikoloji alanında tamamladı. Başkalarının Kokusu, Cellat Mezarlığı, Sufle, Eylülde Dört Yıl, Bana Yardım Et, Ayrılığın İlk Günü, Flamingolar Pembedir ve Kaybedilen Bütün Savaşlar isimli romanları bulunmaktadır. Sufle başta olmak üzere eserleri 33 dile çevrilmiştir. Çocuk edebiyatı eserlerinden Annepot 17 dilde yayımlanmış, diğerleri pek çok baskı yaparak binlerce çocuğa ulaşmıştır. Kısa öyküleriyle pek çok antolojide yer almış, makaleleri 1998 yılından beri Radikal, Yeni Binyıl, Sabah, Vatan, Milliyet, Oksijen gazetelerinde ve Milliyet Sanat, Roman Kahramanları ve Aktüel dergilerinde yayımlanmıştır. Perker, 2020 yılında yazmaya başladığı Bibliyoterapi yazılarından daha sonra aynı isimle bir podcast yaratmıştır. Aslı Perker Türkiye’nin en prestijli tiyatro ödülleri olan Yapı Kredi Afife Tiyatro Ödülleri’nde jürilik yapmaktadır.

Duende

Duende

Her hafta müzik, sinema, eğlence ve sanat dünyasından söyleşiler, incelemeler, öneriler, podcast’ler ve keşif notları e-posta kutunda.

İLGİLİ OKUMALAR

DuendeDuende
∙

HİKAYE

Manuel Çıtak’ın ardından: 'Yaşamayı bu denli seven bir adam, hayatı vizöründen bakarak yaşadı'

İstanbul Modern, fotoğrafçı Manuel Çıtak’ın (1962-2023) ilk retrospektif sergisi “Kendine Ait Bir Ada”ya ev sahipliği yapıyor. Ermeni fotoğrafçıların en önemli modern temsilcilerinden, 1990’lı yıllardan itibaren Türkiye’de belgesel fotoğrafa yeni bir soluk getiren ve zamansız ayrılığına kadar mesleki faaliyetlerini sürdüren Çıtak’ın mirasını anıyoruz.

Gökhan Tan

·

16 Kas 2026

Manuel Çıtak’ın ardından: 'Yaşamayı bu denli seven bir adam, hayatı vizöründen bakarak yaşadı'
DuendeDuende
∙

HİKAYE

'Germinal'den 'Asi Şehirler'e, 'Sefiller'den 'Başkaldıran İnsan'a: İsyan günlerinde edebiyat

Avrupa’da bu sonbahar öğrenciler, çalışanlar ve kiracılar farklı taleplerle sokağa çıkıyor. Haberlerde gördüğümüz kalabalıkların ardında geçim derdi, ertelenen hayatlar, seslerinin duyulmadığını düşünen insanlar var. "Germinal"den "Asi Şehirler"e, "Sefiller"den "Başkaldıran İnsan"a uzanan kitaplar bu itirazın nasıl büyüdüğünü ve geride ne bıraktığını anlatıyor.

'Germinal'den 'Asi Şehirler'e, 'Sefiller'den 'Başkaldıran İnsan'a: İsyan günlerinde edebiyat
DuendeDuende
∙

HİKAYE

'Belki Bir Gün Özlersin': 2000’lerin aşk acısı geri döndü

Zeynep Bastık ve Emre Aydın, 2006’da çıkan “Belki Bir Gün Özlersin”i yeniden yorumladı. Aydın’ın söz ile müziğini yazdığı şarkı, kısa sürede viral oldu ve dinleyicisini geçmişteki aşk acılarına götürdü. İkili ile biraraya geldik; şarkının röntgenini çekip 2000’li yıllara geri döndük.

Eda Solmaz

·

16 Kas 2026

'Belki Bir Gün Özlersin': 2000’lerin aşk acısı geri döndü
DuendeDuende
∙

HİKAYE

'Yaşayan Otobiyografi' üçlemesinin düşündürdükleri: Geleceğe dair hayal kurarken bugünün ihtimallerine açık kalmak mümkün mü?

Deborah Levy’nin "Yaşayan Otobiyografi" üçlemesi, bir kadının kendine ait bir hayat kurma çabasını anlatıyor. Bu kitapların eşliğinde, eski düzenin artık bize uymadığı ama yenisinin henüz şekillenmediği dönemleri, geleceğe dair hayallerimizi korurken bugünkü hayatımızı ertelememenin yollarını düşünüyoruz.

Elvan Omay

·

15 Kas 2026

'Yaşayan Otobiyografi' üçlemesinin düşündürdükleri: Geleceğe dair hayal kurarken bugünün ihtimallerine açık kalmak mümkün mü?
DuendeDuende
∙

HİKAYE

Sinema yazarlarına sorduk: Hangi filmi hafızanızdan silip yeniden ilk kez izlemek isterdiniz?

Hollanda merkezli sinema zinciri Pathé ve Amsterdam merkezli kreatif ajans ACE, "Pathé REWIND" adlı bir deneye imza attı. Amaç, insanların sevdikleri bir filmi hipnozun etkisiyle ilk kez izliyormuş gibi hissedip hissedemeyeceğini görmekti. Biz de bu deneyden yola çıkarak Sinema Yazarları Derneği (SİYAD) üyelerine hangi filmi hafızalarından silip yeniden ilk kez izlemek isteyeceklerini sorduk.

Deniz Aytekin

·

13 Kas 2026

Sinema yazarlarına sorduk: Hangi filmi hafızanızdan silip yeniden ilk kez izlemek isterdiniz?