Türkiye, İstanbul Silivri açıklarında 23 Nisan günü meydana gelen en büyüğü 6,2 olan depremlerle yeniden&nbsp;gerçek gündemine döndü. Uzmanlar, bu depremin beklenen "Büyük İstanbul Depremi" olup olmadığı konusunda birbirinden çok farklı görüşler açıklarken geçmiş deprem acılarının travması da bir kez daha ortaya çıktı.&nbsp;<ul fr-original-style="padding-inline-start: 20px;" style="padding-inline-start: 20px; margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; box-sizing: border-box;"><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Uzmanların uyarılarının nasıl kulak arkası edildiğini tekrar hatırlarken, deprem gerçeğine karşı nasıl hazırlıklı olmamız gerektiğini, tahribatı ve elbette en önemlisi ölümleri nasıl en aza indirebileceğimizi yine konuşmaya başladık.&nbsp;</li></ul>Depremin doğası gereği yaşayabileceğimiz büyük olumsuzlukları en az indirebilmenin yolu, kamu finansmanının en doğru ve en etkin biçimde kullanılabilmesinden geçiyor. Yapılması gerekenler ve hedeflenenler belli ancak kamu finansmanının kullanımı hedeflenen amaca uygun mu, işte bu soru çok daha büyük soru işaretleri yaratıyor.&nbsp;Haklı olarak kamuoyundaki en büyük tartışma konusu ise şu: Yıllardır toplanan deprem vergileri nerede?Bir adım geriden:&nbsp;17 Ağustos ve 12 Kasım 1999 depremlerin ardından önce bir yıllığına geçici olarak alınan, daha sonra kalıcı hâle getirilen Özel İletişim Vergisi, 26 yıldır toplanıyor.6 Şubat 2023’te başta Kahramanmaraş, Malatya, Adıyaman, Hatay olmak üzere 10 ili vuran depremlerin ardından ek Kurumlar Vergisi ve ek Motorlu Taşıtlar Vergisi adı altında yeni vergiler de alındı.Ondokuz Mayıs Üniversitesi Hukuk Fakültesi Mali Hukuk Ana Bilim Dalı Başkanı ve vergi hukuku uzmanı Prof. Dr. Murat Batı’nın yaptığı hesaplamalara göre, Mart 2025 itibarıyla toplamda 145 milyar lira Özel İletişim Vergisi tahsil edildi. Bu miktar, yıllık ortalama dolar kuruyla hesaplandığında 26 yılda tahsil edilen tutarın yaklaşık 40 milyar 165 milyon dolar olduğu ortaya çıktı.<img src="https://images.aposto.com/2025/3/4/1745498346378.png" style="display: block; float: none; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px; border-style: none; position: relative; cursor: pointer; padding: 0px 1px; box-sizing: border-box;" ratio="1.85" width="550" fr-original-style="display: block; float: none; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px;" fr-original-class="fr-draggable">Murat Batı'nın hesaplamasına göre yıllara göre toplanan deprem vergileriDiğer yandan, 6 Şubat depremlerinin ardından 21 Mart 2023’te kamuoyunda Deprem Fonu&nbsp;olarak bilinen Afet Yeniden İmar Fonunun Kurulması Hakkında Kanun yürürlüğe girdi. Türkiye'de yüzlerce televizyon ve radyo kanalında yedi saat boyunca yayımlanan “Türkiye Tek Yürek” bağış kampanyasında, deprem sonrasında hayatta kalanlar için yardım olarak 115,1 milyar lira, yani o günün kuruyla 6 milyar dolar toplandı.&nbsp;Hatta dönemin Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (TCMB) Şahap Kavcıoğlu, yayına telefonla bağlanarak Merkez Bankası'nın 30 milyar lira bağışta bulunduğunu söyledi.Ancak ne toplanan paraların akıbetini ne de Deprem Fonu’nun durumunu bilen var. Toplanan vergiler deprem için harcandı mı, harcanmadı mı? Bu soruyu ve deprem vergilerine ilişkin son durumu Prof. Dr. Murat Batı ile değerlendirdik:<blockquote fr-original-style="color: rgb(9, 9, 9);" style="color: rgb(9, 9, 9); margin: 0px 0px 1em; border-left: 2px solid rgb(94, 53, 177); padding-left: 5px; box-sizing: border-box;">“Merkez Bankası tarafından yapılmış yıllık ortalama kur tablosu var, bu hesaplamayı her yılın ortalama kur verisiyle yaptık. 2005 yılında elde edilen tutarla doğal olarak şimdi elde edilen tutar aynı değil. Her yılın yıllık dolar kurunu baz alarak hesapladık. Ortaya 40 milyar dolar 165 milyon dolarlık bir rakam çıktı.17 Ağustos ve 12 Kasım 1999 depremlerinin yarattığı tahribatı finanse etmek için 26 Kasım 1999 tarihli mükerrer sayılı Resmî Gazete’de <a fr-original-style="" href="https://www.resmigazete.gov.tr/arsiv/23888_1.pdf" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">yayımlanarak</a> yürürlüğe giren 4481 sayılı Kanun ile yeni vergiler getirildi. Bu getirilen vergilerden bir tanesi adı kamuoyunda 'deprem vergisi' olarak bilinen Özel İletişim Vergisi, önce kısıtlı bir süre için getirildi, 31 Aralık 2000’de sona ermesi planlanan Özel İletişim Vergisi, önce 31 Aralık 2002’ye sonra 31 Aralık 2003’e kadar tekrar uzatıldı. Ardından 31 Temmuz 2004’te Gider Vergileri Kanunu’nun 39. maddesine eklenerek kalıcı ve sürekli hâle getirildi.&nbsp;Aslında bir yıl için getirilmiş olan Özel İletişim Vergisi, 26 yıldır yurttaşlardan sürekli alınıyor. Cep telefonlarından ve sabit telefon faturalarından, dijital ve kablolu tv yayınlarından, internet hizmeti faturalarından halen yüzde 10 oranında Özel İletişim Vergisi kesiliyor.&nbsp;Buradan temel mesele şu: Vergiler alınır ve Hazine’ye aktarılır. Bu vergi, depremin yaralarını sarmak amacıyla getirildiği için bunun da Hazine’ye aktarılması gerekiyordu. 5018 sayılı Kanun’da madde hükmü çok açık: Belirli gelirleri belirli giderlere tahsis edemezsin. Deprem için topladığın vergiyi doğrudan deprem için harcayamazsın. Bunu Hazine’ye koyarsın, ihtiyaç varsa kullanırsın.”</blockquote>Bu noktada hemen bir hatırlatma yapalım: Deprem vergilerinin nereye gittiği konusunda o dönem Maliye Bakanı olan şimdiki Hazine ve Maliye Bakanı Mehmet Şimşek, 2011 Van depreminden sonra yaptığı açıklamada toplanan paraların duble yollar, havalimanları ve sağlık harcamalarında kullanıldığını <a fr-original-style="" href="https://x.com/ArsivUnutmaz/status/1915176785018249710" rel="noopener noreferrer" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">söylemiş</a>, bu sözleri çok tepki çekmişti.Şimşek, açıklamasında şu ifadeleri kullanmıştı:&nbsp;<blockquote fr-original-style="" style="margin: 0px 0px 1em; border-left: 2px solid rgb(94, 53, 177); padding-left: 5px; box-sizing: border-box;">“Sonuçta bunlar 74 milyonun servetidir. Deprem vergisi adı altındaki vergiden çok, sürekli hâle gelmiş ÖTV vs. var. Bu vergiler bizim sağlığımıza gidiyor. Diyorsunuz ki, bu çerçevede 44 milyar liralık vergi topladınız, nereye gitti. Sadece bir yıllık vatandaşın sağlığı için yaptığımız harcama 44 milyar lira. Bu, duble yollara gidiyor, demiryollarına, havayollarına, çiftçimize, eğitime gidiyor.”</blockquote>"Nerede bu deprem vergileri?" diye sorulduğu zaman böyle cevap veriliyor. Vergi olarak toplandığı için doğrudan Hazine’ye aktarılıyor, teknik olarak ve hukuken doğru ancak yıllardır ahlaken sorunlu bir uygulamaya imza atılıyor.Murat Batı, değerlendirmelerine şöyle devam ediyor:<blockquote fr-original-style="" style="margin: 0px 0px 1em; border-left: 2px solid rgb(94, 53, 177); padding-left: 5px; box-sizing: border-box;">“6 Şubat depreminin ardından ek Kurumlar Vergisi ve ek Motorlu Taşıtlar Vergisi geldi. Bu alınan vergilerin de kaderi aynı oldu. Bu vergiler de alındı ve Hazine’ye konuldu. Bu alınan ek vergiler belki Diyanet’e aktarıldı, belki yollara harcandı ama deprem için doğrudan harcandı mı? İşte bu 5018 sayılı Kanun’un 13. maddesi zaten buna engeldi. Bu madde gereği, “ademi tahsis” olarak da bilinen 'Belirli gelirlerin belirli giderlere tahsis edilmemesi esastır' ilkesi uyarınca toplanan vergiler doğrudan deprem için harcanmıyor.”&nbsp;</blockquote>Dolayısıyla 6 Şubat’ın ardından deprem için alınan vergiler de yine Hazine’ye aktarılarak, büyük ihtimalle farklı amaçlar için harcandı. Çünkü şeffaflık, denetleme ve hesap verilebilirlik mekanizmaları işletilmiyor.&nbsp;İşin kritik noktasında ise doğrudan deprem için harcandı mı harcanmadı mı sorusunun cevabının halen belirsizliğini koruması var.&nbsp;<h2 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">6 Şubat depremleri sonrası kurulan Deprem Fonu kayıp</h2>“Ademi tahsis” denen kuralın toplanan deprem vergilerinin doğrudan depreme harcanmasına engel olduğuna dikkat çekerek, bu soruların hep sorulacağını belirten Batı, bunun çözümünün Deprem Fonu olduğuna işaret ediyor:<blockquote fr-original-style="" style="margin: 0px 0px 1em; border-left: 2px solid rgb(94, 53, 177); padding-left: 5px; box-sizing: border-box;">“Deprem Fonu 20 Mart 2023’te kuruldu. Bu fonda elde edilen bağışlar, bütçeden aktarılan paylar gibi onlarca kalem var. Ancak fonun kendisi ortada yok. Ne internet sayfası var ne atanan yöneticilerin kimler olduğu biliniyor ne de bütçesinin ne kadar olduğu...&nbsp;2024 yılına ait Hazine ve Maliye Bakanlığı’nın faaliyet raporunda da Deprem Fonu’na dair bir açıklama yok. Ne kadar para harcandı, genel bütçeden buraya ne kadar para aktarıldı gibi bilgilerin hiçbiri yok. Aslında bunun çözümü Özel İletişim Vergisi gibi deprem vergilerini doğrudan bu fona aktarmaktır ve kamuoyu tarafından şeffaf bir şekilde bu paraların deprem için harcandığının görülmesidir. Ancak ortada fon yok, toplanan para nereye harcanıyor, hiçbir şey bilmiyoruz. Bu vergilerden toplanan paraların nereye harcandığını bilebilmek imkansız gibi bir şey.&nbsp;Buradan gelen paraları Hazine ile karıştırmadan ayrı tutmak gerekiyor. Bunu bir de fona aktarıyorlar. Fon ise şu anda başlı başına şaibeli. Canlı yayınlarda deprem için toplanan paralar da bu fona gitti mi gitmedi mi bunu da bilmiyoruz. Bu bütçe dışı bir fon olduğu için hiçbir şeye bakamıyoruz, muhasebe kayıtlarını göremiyoruz. Aynısı Kızılay için de geçerli. Kızılay hâlâ faaliyet raporunu yayımlamadı.”</blockquote>6 Şubat depreminin ardından TBMM’ye sevk edilen düzenlemeyle Afet Yeniden İmar Fonu yasalaştırıldı. 21 Mart 2023’te Resmî Gazete'de yayımlanan kanunla faaliyete geçen fon, aradan geçen yaklaşık iki yıla rağmen ortada yok. Yasaya göre "deprem sonrası yaraları sarmak" üzere kurulan fon Hazine ve Maliye Bakanlığı’na bağlı tüzel kişi statüsünde. Ancak Bakanlığın resmî web sitesindeki “Bağlı Kuruluşlar” arasında Afet Yeniden İmar Fonu yok.&nbsp;Deprem Fonu, 6 Şubat’ın ikinci dönümünde sır olmuş durumda. Fonun yönetimi, yapısı, işleyişi, kaynaklarına ilişkin yönetmelik, geçen yıl 2 Şubat’ta yürürlüğe girdi. Yönetmeliğe göre fonun yönetim kurulu Hazine ve Maliye Bakanı Mehmet Şimşek’in başkanlığında; Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanı, Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanı, Tarım ve Orman Bakanı, İçişleri Bakanı, Ulaştırma ve Altyapı Bakanı, Cumhurbaşkanlığı Strateji ve Bütçe Başkanı'ndan oluşuyor.Murat Batı, bu işlerin hepsinin “yamalamak” olduğunu ifade ederek haklı olarak soruyor:&nbsp;<blockquote fr-original-style="" style="margin: 0px 0px 1em; border-left: 2px solid rgb(94, 53, 177); padding-left: 5px; box-sizing: border-box;">“Biz bir şeyleri yamalayarak düzeltmeye çalışıyoruz. Örneğin, bu toplanan paralar yatay mimari için kullanılabilir ama biz bunları istemiyoruz. Çünkü her deprem yeni inşaatlar için fırsat olarak görülüyor. Biz bunları gerçekten kalıcı olarak düzeltmek istiyor muyuz?”</blockquote>

Aposto Gündem

1999 depremi sonrası 26 yılda deprem vergisi olarak farklı vergi kalemlerinden toplanan paranın bugünkü kurla 40 milyar 165 milyon dolar olduğu hesaplandı. Kanun gereği toplanan vergiler Hazine’ye aktarıldığı için, deprem vergilerinin ne kadarının gerçekten depreme harcandığı bilinmiyor. Üstelik, 6 Şubat depremleri sonrası kurulan Deprem Fonu ve "Türkiye Tek Yürek" kampanyasında toplanan 6 milyar doların akıbeti de belirsiz.

Aradığınız Deprem Fonu’na ulaşılamıyor: 26 yılda toplanan 40,1 milyar dolar nereye gitti?

Fotoğraf: Bilal Seçkin/Adıyaman<hr fr-original-style="" style="height: 0px; overflow: visible; border-bottom: none; clear: both; user-select: none; break-after: page; box-sizing: border-box;">Birçok yardımsever kurum [charity], sivil toplum kuruluşu [ngo] ve kamuya hizmet etmesi için kurulan kamu kurumları yıkıntıların arasından sivilleri kurtarmaya çalıştı. Bu süreçte koordinasyon kurumlarının başarısız olması birçok cana mâl oldu. Bu kısımda ise deprem sonrası yapılan bağış programında yaşanan gariplikleri konu alıyoruz.Tüm bunlar yaşanırken bazı tuhaf gelişmeler de oldu. Nitekim, depremden 9 gün sonra 15 Şubat günü Radyo Televizyon Üst Kurulu’nun (RTÜK) ve Cumhurbaşkanlığı İletişim Başkanlığının organizasyonuyla “Türkiye Tek &nbsp;Yürek” ismiyle bir bağış programı yapıldı. Programda 115 milyar Türk Lirası yani 6 milyar dolar bağış toplandı. Bu bağışların deprem gibi anlarda koordinasyon kurulu olarak çalışan Afet ve Acil Durum Başkanlığı (AFAD) ve Türk Kızılay’ına yönlendirileceği söylendi. Böyle büyük afetler sonrasında bağış programları yapılması oldukça önemlidir. İnsanların bir arada yaşama reflekslerinden birisidir bu tarz programlar. Zaten böyle olduğu için de genellikle bireyler bu programlara güçleri nispetince bağışlarda bulunurlar. “Türkiye Tek Yürek” yayınında ise biraz farklı ve ekonomik açıdan kafa karıştırıcı şeyler yaşandı. Bağış programına yapılan bağışların sıralı büyüklüklerine baktığımızda sorunun ne olduğunu rahatça anlayabiliriz.Bu programda;<ul fr-original-style="" style="margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; list-style-position: inside; box-sizing: border-box;"><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (TCMB) 30 Milyar TL yani 1,6 milyar dolar</li><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Ziraat Bankası 20 milyar TL yani 1,05 milyar dolar</li><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Vakıfbank 12 milyar TL yani 635 milyon dolar</li><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Halkbank 7 milyar TL yani 370 milyon dolar</li><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Tasarruf Mevduatı Sigorta Fonu (TMSF) 2 milyar TL yani 106 milyon dolar</li><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Borsa İstanbul 2 milyar dolar yani 106 milyon dolar</li><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Türkiye Sigorta ve Türkiye Hayat Emeklilik 2 milyar TL yani 106 milyon dolar</li><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Emlak Katılım (İslami bankacılık yapan bir devlet bankası) 2 milyar TL yani 106 milyon dolar</li><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Ziraat Katılım (Ziraat Bankasının İslami bankacılık yapan iştiraki) 1 milyar TL yani 53 milyon dolar</li></ul>tutarlarında bağışta bulundular. Bu yukarıdaki listede yer alanların hepsi birer anonim şirket olsa da devletin kontrolünde olan finans ve sigorta kurumlarıdır. Ayrıca, Turkcell, Türk Telekom, Türk Hava Yolları gibi kamuya açık olsa da doğrudan hükümetin kontrolünde olan kurumlar da 7,5 milyar TL yani 400 milyon dolar bağış yaptılar. Hatta Diyanet İşleri Başkanlığı, RTÜK, İstanbul Emniyet Müdürlüğü, Savunma Sanayii Başkanlığı, ASELSAN gibi yine doğrudan kamu kurumu olan ve hükümetin kontrolü altında bulunan kurumlar da yüklü bağışlar açıkladılar. Böylece bağış kampanyasında toplanan toplam miktarın yaklaşık yüzde 80’i doğrudan kamu kurumlarından ya da hükümetin kontrol ettiği kurumlardan gelmiş oldu.Burada dikkati çeken nokta şu: Bu kurumların neredeyse hepsi merkezî bütçe ile bağlantılı kurumlar; kâr ettiklerinde Hazine’ye [Turkish Treasury] aktarıyorlar, zarar ettiklerinde ise Hazineden destek alıyorlar. Zaten yukarıdaki üç kamu bankasına (Ziraat, Vakıfbank, Halkbank) sene başında merkezî bütçeden toplam 60 milyar TL kaynak aktarımı yapılmıştı. Şimdi bu bankalar bu miktarın yarısından fazlasını AFAD ve Kızılay’a geri aktardılar. Merkez Bankası’nın yaptığı bağışın niteliğini ise ancak bilançoya işlediğinde öğreneceğiz. Merkez Bankaları bilindiği üzere sıkıntılı ekonomik dönemlerde yaptıkları para tabanı artırma, kamuya borç verme gibi işlemlerden dolayı (daha birçok işlem de var kâr yaratan ama ayrıntısına girmeyeceğiz) yüksek kârlar açıklarlar ve bu istenmeyen bir durumdur. Tüm bu olanlar düzenlenen yardım programını tartışmaya açtı. Merkezî bütçeye bağımlı bu kurumların bağış açıklamaları aslında merkezî bütçeden yapılan katkılara eşdeğer. Oysa, merkezî bütçede yapılan değişikliklerin Türkiye Büyük Millet Meclisi’nde alınan kararlarla yapılması ve denetlenmesi gerektiğinden, hükümetin bu bağış programını denetimden kurtulma amacıyla düzenlediği yolunda kuşkular doğmaktadır. <hr fr-original-style="" style="height: 0px; overflow: visible; border-bottom: none; clear: both; user-select: none; break-after: page; box-sizing: border-box;"> 1 <a fr-original-style="" href="https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2023/02/20230208-1.pdf" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2023/02/20230208-1.pdf</a>2 <a fr-original-style="" href="https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2023/02/20230210-1.pdf" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2023/02/20230210-1.pdf</a>3 <a fr-original-style="" href="https://www.youtube.com/watch?v=dPvX1KF3tXk" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">https://www.youtube.com/watch?v=dPvX1KF3tXk</a>4&nbsp;<a fr-original-style="" href="https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2023/02/20230211M1-1.pdf" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2023/02/20230211M1-1.pdf</a> 5&nbsp;<a fr-original-style="" href="https://www.aksam.com.tr/trend/universiteler-online-mi-olacak-universiteler-2-donem-yuz-yuze-olmayacak-cumhurbaskani-acikladi/haber-1342948" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">https://www.aksam.com.tr/trend/universiteler-online-mi-olacak-universiteler-2-donem-yuz-yuze-olmayacak-cumhurbaskani-acikladi/haber-1342948</a>

Özgürlük Gündemi

Türkiye 6 Şubat sabaha karşı büyük bir depremle sarsıldı. Daha bu depremin ne olduğunu anlamadan aynı gün öğle saatlerinde ikinci bir depremle büyük bir kez daha sarsıldı. Tüm bu sarsıntıların yarattığı sonuçlardan insanların dayanışması sayesinde kurtulmaya çalışıyoruz. 

Deprem ve Kamu Bağışları(!) 

Kahramanmaraş merkezli ve 11 ili etkileyen deprem felaketinin ardından depremzedelere yardım toplanması amacıyla TRT1, ATV, FOX, Kanal D, Kanal 7, Show TV, Star TV ve TV8 başta olmak üzere yurt içi ve yurt dışından toplam 213 televizyon kanalı ve 562 radyonun ortak yayınıyla “Türkiye Tek Yürek” kampanyası düzenlendi.&nbsp;Toplamda 115,1 milyar TL tutarında bağışın toplandığı kampanyada iş ve sanat dünyasından pek çok isim yer aldı. Kampanyaya bağışta bulunmak isteyen bir şirketin 50 bin TL yerine eski parayla 50 milyar TL bağış yaptığını açıklaması ise sosyal medyada gündem oldu.&nbsp;İşin magazinel yanı bir yana, kampanyaya kamu kurumları tarafından yapılan bağışlar günün ana tartışma konusu oldu. Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (TCMB) kampanyaya 30 milyar TL bağışta bulunacağını açıklarken Ziraat Bankası 20 milyar TL, Vakıfbank 12 milyar TL, Halkbank 7 milyar TL, Borsa İstanbul Grubu ve Tasarruf Mevduatı Sigorta Fonu ise 2’şer milyar TL bağışta bulundu.&nbsp;Peki bu mümkün mü? Hâlihazırda kamu kuruluşları olan TCMB, kamu bankaları, Borsa İstanbul ve TMSF, başka kamu kuruluşlarına, dernek statüsündeki Kızılay ile İçişleri Bakanlığı bünyesindeki bir daire başkanlığı olan AFAD’a bağışta bulunabilirler mi?&nbsp;<h2 dir="ltr" fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">TCMB para mı basacak?</h2>Öncelikle bunun tarihten birtakım örneklerinin mevcut olduğunu ifade etmek gerekiyor. Örneğin TCMB’nin resmi internet sitesinde yer alan 20 Ağustos 1999 tarihli bir <a fr-original-style="" href="https://www.tcmb.gov.tr/wps/wcm/connect/8476816a-a427-438e-a760-f68538c87180/duy9922.pdf?MOD=AJPERES&CACHEID=ROOTWORKSPACE-8476816a-a427-438e-a760-f68538c87180-m3fC9Co" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">basın duyurusunda</a> kurumun 17 Ağustos Gölcük depreminden etkilenen vatandaşlar için (eski parayla) 500 milyar TL tutarında bir yardım yaptığı ifade ediliyor. Yine Avrupa Merkez Bankası’nın (ECB) 2011 yılında seçili hayır kuruluşlarına 110 bin 500 EUR bağış yapmış olduğu görülüyor.&nbsp;TCMB’nin yaptığı 30 milyar TL tutarındaki bağışı da bu çerçevede değerlendirmek mümkün. Fakat kamuoyu yine de bu bağışın kaynağını merak ederek “acaba para mı basılacak?” sorusunu soruyor. Konu hakkında Reuters’a konuşan bir TCMB yetkilisi ise bu sorulara yanıt vererek yapılan bağışın bankanın bilanço kârından karşılanacağını ifade etmiş durumda.Öncelikle TCMB’nin kârının önemli bir bölümünün iki ana kalemden oluştuğunu ifade etmek gerekiyor. İlk olarak TCMB, bankaları fonladığı tutar üzerinden faiz geliri elde ederken, yanında senyoraj geliri de elde eder. Senyoraj geliri, merkez bankalarının ayrıcalıklı olarak elde ettiği ve paranın üzerindeki değer ile basım maliyeti arasındaki farktır. Bunu bir örnekle açıklamak gerekirse, 200 TL’lik banknot basıldığı ve bu banknotun maliyetinin de 5 TL olduğu varsayımı altında arada kalan 195 TL’lik fark TCMB’nin senyoraj geliri olarak kaydediliyor ve kurumun karına dahil ediliyor diyebiliriz.&nbsp;Bu durum da kamuoyunda bağış tutarı ile para basılması sürecinin ilişkilendirilmesine yol açıyor. Buna karşın, TCMB, elde ettiği kârı her yıl Hazine’ye aktarıyor. Dönem dönem avans olarak da aktarılan tutar yine kamuoyunda gündem olmakla birlikte teknik açıdan bir sorun bulunmuyor.&nbsp;TCMB’nin kurumlar vergisi sonrası elde edeceği kârın söz konusu bağış tutarının altında olması ise ilgili paranın "basılması" sürecine yol açacaktır. Yani TCMB, bağış tutarını kâr bilançosundan karşılayamazsa, bunu para basarak karşılama yoluna gidebilir. Bu noktada, ihtiyaç duyulması halinde basılması gereken tutarın toplam para arzı büyümesi içinde çok küçük bir yer tutacağını da belirtmek gerekiyor.&nbsp;Kısaca bu durum ideal olmamakla birlikte teknik olarak fazla yan etki yaratmadan uygulanabilir görünüyor. Sonuç olarak, TCMB, her halükarda Hazine’ye aktaracağı tutarı daha erken transfer etmiş olacak.&nbsp;Konuya ilişkin açıklama yapan ekonomist Hakan Kara bunu, “TCMB kamuya bağış yaptığında gider yazar, kârı azalır, Hazineye sonraki sene daha az kâr aktarır. Yani işlevsel anlamda bu bir hibeden çok TCMB'nin gelecekte Hazine'ye aktaracağı kârın bugüne çekilmesidir” şeklinde anlatıyor.&nbsp;<h2 dir="ltr" fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Kamu bankalarının bağışları</h2>Kamu bankaları, kuruluş amaçları farklı olan, uygulama esasları kanunla belirlenen ve kamu kaynaklarının hedef alanlara aktarımını hedefleyen tüzel kişilerdir. Ziraat Bankası hisselerinin tamamı, Halkbank hisselerinin %87,7’si, Vakıfbank hisselerinin ise (doğrudan) %64,8’i Türkiye Varlık Fonu’na aittir. Yani bu bankalar yalın bir ifadeyle kamunun ta kendisidir.&nbsp;Bu kurumların yaptıkları bağışları da teknik olarak mümkün ama alışılmadık olarak değerlendirebiliriz. Bu kurumların dönem sonu kârları zaten Hazine’ye aktarılacak ve Hazine ilgili tutarları uygun gördüğü alanlara tahsis edecek. Sonuç olarak kamu bankalarının bağışlarının Hazine’nin nakit akışı üzerindeki etkisi TCMB'nin bağışı ile paralel olacak.&nbsp;Bu noktada, bankaların sermaye pozisyonlarının güçlendirilmesi adına sermayelerinin Varlık Fonu tarafından zaman zaman desteklendiğini anımsatmakta da fayda var. Varlık Fonu, kamu bankalarının sermayelerini şubat ayında 48,6; mayıs ayında 21; aralık ayında ise 60 milyar TL artırmıştı.&nbsp;<h2 dir="ltr" fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Sonuç olarak</h2>Yaşadığımız büyük felaketin ardından toplumsal farkındalığı artırmak ve güçlü bir işbirliği ortamı yaratmak adına düzenlenen kampanyada yapılan kamu bağışlarının alışıldık olmadığı ortada. Normal şartlarda Hazine’nin bölgeye belirli bir tutar tahsis etmesi ve bu tahsisatın kaynaklarını (banka kârları dahil) oluşturması beklenirdi. Her ne olursa olsun, bu bağışların yapılabilirlikleri teorik olarak mümkün görünüyor.&nbsp;Bu noktada akıllara “madem bu tutarlar sonuçta Hazine’ye aktarılacak bu bağışlar neden yapıldı?” sorusu gelecektir. Bunun cevabı ise farkındalığı artırmak ve diğer kurumların yapacakları bağışları teşvik etmek olarak verilebilir.&nbsp;

Türkiye Tek Yürek ile ilgili hikayeler