Yazan: <a fr-original-style="" href="https://www.instagram.com/ender.okur/" rel="noopener noreferrer" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; -webkit-user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">Hüseyin Ender Okur</a>, Düzenleyen: <a fr-original-style="" href="https://www.linkedin.com/in/ceyda-ayhan-3248a42/" rel="noopener noreferrer" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; -webkit-user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">Prof. Ceyda Açılan Ayhan</a>İklim krizi gezegenimizdeki birçok döngüyü zincirleme şekilde tetikleyerek, bizleri beklenmedik tehlikelerle dolu bir gelecekle karşı karşıya getiriyor, karmaşık ve tehlikeli etkilerle yaşamlarımızı tehdit ediyor. Sıcaklık artışları hastalıkların yayılması ve salgınların ortaya çıkması üzerinde doğrudan ve dolaylı etkilere sahip. Afrika ve Orta Doğu gibi bölgeler özellikle bu durumdan olumsuz etkileniyor. Dünya Sağlık Örgütü’nün yaptığı bir <a fr-original-style="" href="https://www.afro.who.int/sites/default/files/2017-06/9789241507691_eng.pdf" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; -webkit-user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">analize</a> göre, 2030 ve 2050 yılları arasında sıtmaya bağlı ölümlerin yüzde 15 oranında artması bekleniyor. Bu, senede 60,000 fazladan, önlenebilir ölüm demek. Bu durum, doğal afetler ve mülteci krizleri ile birleştiğinde, dünya genelinde sağlık hizmetlerinin zorlanmasına ve ölümcül enfeksiyonlarla baş etmemiz gereken bir geleceğe yol açıyor.Peki, sıcaklık artışları enfeksiyon hastalıkları oranlarını nasıl artırıyor?Bu duruma neden olan iki sebep var: daha fazla vektör (sivrisinekler, böcekler, keneler vb.)&nbsp;ve daha güçlü mikroplar (virüsler, bakteriler, parazitler). Sıcak hava böceklerin daha hızlı çoğalmasına ve hastalıkların daha kolay yayılmasına neden oluyor. Bu yüzden sıtma, dang humması, Kırım Kongo kanamalı ateşi, Zika, Ebola, Batı Nil Ateşi ve sarıhumma gibi hastalıklar daha sık görülüyor. Ayrıca sıcak ve nemli hava, mikropların daha uzun süre havada kalmasına ve böylece hastalıkların daha kolay bulaşmasına neden oluyor. Dolayısıyla bir sivrisinek tarafından ısırılmadan bile bu mikroplara maruz kalma ihtimali artıyor. Bunun dışında, su ve yiyeceklerle bulaşan hastalıklar (kolera, tifo ve salmonella) da sıcak havada daha sık görülüyor. Çevreyi kirleten sanayi bölgelerinde ise solunum yolu enfeksiyonları artıyor.2004 ile 2018 arasında Amerika'da sivrisinek, kene ve pire ısırıklarından kaynaklanan hastalıklar iki katına çıkarak senede <a fr-original-style="" href="https://www.cdc.gov/ncezid/what-we-do/climate-change-and-infectious-diseases/index.html" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; -webkit-user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">760,000</a>’e ulaştı ve 9 yeni mikrop keşfedildi. Lyme hastalığı, anaplazmosis, ehrlikiozis ve riketsiyal enfeksiyonlarının görüldüğü yerler de genişledi. Isınan dünya yüzünden göç eden hayvanlar da kuduz, maymun gribi, ebola gibi hastalıkları yayabilir. Özellikle kuduz çok tehlikeli, çünkü belirtileri ortaya çıktıktan sonra neredeyse her zaman öldürüyor. Soğukkanlı hayvanların vücut sıcaklığı da yükseliyor, onların da hastalık yayan vektör olma ihtimali artıyor.Unutulan, ancak oldukça önemli olan bir başka faktör: fosilleşmiş patojenler.&nbsp;Buzullarda kalmış çok eski mikroplar var. Buzlar eriyince bu mikroplar da ortaya çıkıyor. Doktorlar genellikle bu mikropları bilmiyor, bu yüzden ortaya çıkabilecek hastalıkları tedavi etmek zor oluyor. Buzlardan çıkan mikroplar yüzünden her sene yeni hastalık salgınları olabileceği tahmin ediliyor. İklim krizinin etkileri yüzünden, şu anda kullandığımız hastalık modelleri ve hastalık önleme sistemleri işlevsiz kalabilir. Yeni salgınlar için hazırlıklı olmak için yöntemleri yeniden düşünmemiz gerekiyor.Konuya başka bir açıdan baktığımızda ise durum şöyle: İklim krizi yüzünden, Afrika ve Orta Doğu'da yaşanan su kıtlığı ve açlık, insanların bağışıklık sistemini zayıflatıyor ve hastalıklara daha çabuk yakalanmalarına neden oluyor. Ayrıca, su sıkıntısı hijyen koşullarını kötüleştiriyor ve hastalıklar daha kolay yayılıyor.İklim krizi nedeniyle doğal afetler, 2050'ye kadar 1.2 milyar insanı evsiz bırakabilir.&nbsp;Bu insanların mülteci kamplarında yaşamak zorunda kalacakları ve bu söz konusu kamplarda yaşanacak kötü hijyen koşulları ve su sıkıntısı nedeniyle ise daha fazla hastalık kapabilecekleri tahmin ediliyor. Bu da, dünya genelinde sağlık hizmetlerini zorlayabilir ve daha önce karşılaşmadığımız enfeksiyon hastalıklarıyla mücadele etmemizi gerektirebilir.Kısacası, iklim krizi sadece buzulların erimesi ve deniz seviyelerinin yükselmesi ile sınırlı değil; çok derin, kapsamlı ve beklenmedik etkileri olan bir tablo ortaya koyuyor. Bu durumu, sadece bir kelebek etkisi olarak değil, yaşamlarımızı ve dünyamızı köklü şekilde etkileyen ve gelecekte daha da büyük sorunlara yol açabilecek bir meydan okuma olarak görmeliyiz.&nbsp;

Dünyahali

Buzdağının Görünmeyen Yüzündeki Yabancılar

İklim Krizi Bizi Nasıl Hasta Ediyor?

<h2>Ekolojik kriz günlerinde koronavirüs</h2><a target="_blank" rel="noopener noreferrer" href="https://twitter.com/BillurBektas?s=09">Billur Bektaş</a>Covid-19 salgını dünyayı sınır politikaları, sağlık ve eğitim tedbirleri gibi konularda bir noktaya kadar birlik içinde hareket etmeye zorlamadan önce yine tüm dünyayı derinden ilgilendiren başka bir krize karşı birleşebilir miyiz diye düşünüyorduk. Salgına kadar sosyo-ekonomik politikalardaki yeni düzenlemelerin gündemine oturan iklim krizi, salgının ardından alınan tedbirlerle birçok düzlemde yeni tartışmalara da yol açtı. Özellikle yaban hayvan ticaretinin salgının başlaması üzerine olan etkileri, iklim diyaloglarında genelde göz ardı edilen biyoçeşitlilik krizini de ön plana aldı.&nbsp;<ul><li>Bir adım geriden: Covid-19 virüsünün DNA diziliminin <a target="_blank" rel="noopener noreferrer" href="https://onlinelibrary.wiley.com/doi/full/10.1002/jmv.25682">yılan,</a> <a target="_blank" rel="noopener noreferrer" href="https://onlinelibrary.wiley.com/doi/full/10.1002/jmv.25682">yarasa</a> ve <a target="_blank" rel="noopener noreferrer" href="https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC6893680/">pangolin</a> gibi yaban hayvanlarında görülen koronavirüslerle bulunan ilişkisi, Covid-19 virüsünün hayvanlardan insanlara (zoonotik) geçtiği <a target="_blank" rel="noopener noreferrer" href="https://www.nature.com/articles/s41591-020-0820-9">tezini</a> güçlendiriyor. 2008 yılında yayımlanan bir <a target="_blank" rel="noopener noreferrer" href="https://www.nature.com/articles/nature06536">makalede</a> ebola ve SARS gibi zoonotik hastalıkların yaklaşık % 72’sinin yaban hayvan kaynaklı olduğu zaten ortaya konmuştu. Covid-19 özelinde ise 2019 yılının başında yayımlanan bir <a target="_blank" rel="noopener noreferrer" href="https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/30791586">makalede</a> koronavirüsün yarasalardan insana geçme ihtimaline karşı bilim insanları yarasa ticaretinin durdurulması için uyarılarını da yapmışlardı. Yaban hayvanların doğrudan ticaretiyle artan zoonotik hastalıkların, iklim değişikliği ve ekosistem tahribatıyla da farklı boyutlar kazanacağı öngörülüyor. Yaşam alanları tahrip olan canlıların göç etmesiyle, patojenlerin de yayılım alanlarının değişmesi <a target="_blank" rel="noopener noreferrer" href="https://www.iklimhaber.org/salgin-hastaliklar-ekosistem-tahribatlari-ve-iklim-degisikligi-ile-iliskili-mi/">bekleniyor</a>.&nbsp; &nbsp;</li><li>Neler oluyor? Covid-19 sebebiyle alınan önlemler kapsamında Çin, Şubat ayında yaban hayvan ticaretini yasaklamış ve denetimlerini artırmıştı. Yaban Hayatı Koruma Topluluğu’nun Çin’deki temsilcilerine göre yaban hayvan ticaretinin Çin’de tamamen <a target="_blank" rel="noopener noreferrer" href="https://www.newscientist.com/article/2239559-coronavirus-china-wildlife-trade-ban-could-become-law-within-months/">yasaklanması bekleniyor.</a> Ancak bölgedeki diğer ülkelerin de benzer bir karar almasının önemine de dikkat çekiliyor. Diğer yandan Çin’de olağanüstü hâl ilanının ardından sosyal ve ekonomik yaşamın büyük ölçekte durmasıyla karbondioksit salımı dörtte bir kadar düştü. Ancak iklim değişikliğinin temel sebeplerinden salımların iklim krizini yavaşlatacak kadar azalması elbette bu azalmanın sebebi tutumların sürekli olmasına bağlı. Birleşmiş Milletler Genel Sekreteri António Guterres de bu noktaya dikkat çekerek karbon salımlarının geçici olarak azalmasının iklim kriziyle mücadelede yeterli olmayacağını hatırlatıyor ve Covid-19 için verilen mücadelenin bizi iklim kriziyle savaşmaktan alıkoymaması gerektiğini <a target="_blank" rel="noopener noreferrer" href="https://www.france24.com/en/20200310-un-chief-says-drop-in-emissions-from-virus-will-not-solve-climate-crisis">vurguluyor.</a> &nbsp;</li><li>Bir adım ileri: İklim aktivistleri, çevreciler ve bilim insanları Covid-19 kapsamında alınan önlemlerin ekonomik etkilerinin farkında olmakla beraber hükümetlerin ortak bir kriz karşısında radikal önlemler alabilme kapasitesine <a target="_blank" rel="noopener noreferrer" href="https://www.iklimhaber.org/bilim-insanlarindan-cagri-iklim-krizinde-koronavirus-mucadelesinden-ornek-alinmali/">dikkat çekiyorlar</a>. Bu noktada yüzler COP26 iklim zirvesine çevrilmişken zirvenin Covid-19 sebebiyle iptali iklim krizi mücadelesiyle ilgili endişeleri artırıyor. Diğer yandan Avrupa Birliği’nin koronavirüs ekonomik toparlanma planıyla ilgili açıklamasında salgından önce çalışmaları başlayan yeşil dönüşüm planının da gözetileceğinin <a target="_blank" rel="noopener noreferrer" href="https://www.iklimhaber.org/ab-koronavirus-planinda-iklim-krizini-dikkate-alacak/">belirtilmesi</a> olumlu bir gelişme olarak verilebilir.</li></ul>

Aposto Gündem

• Dünya Bankası, yeni bir "pandemi tahvili" ihracı fikrini <a target="_blank" rel="noopener noreferrer" href="https://www.ft.com/content/949adc20-5303-494b-9cf1-4eb4c8b6aa6b">rafa kaldırdı</a>. Kurum, 2014'te Batı Afrika'daki ebola salgınından sonra 2017'de Pandemic Emergency Financing Facility (PEF) adlı bir program başlatarak olası salgınlar durumunda özel sektör kaynaklarını geniş çapta etkilenen yoksul ülkelere aktarmayı hedeflemiş ve ilk tahvil ihracında hedefinin üç katı kadar talep toplayarak swap'larla birlikte yaklaşık 425 milyon dolarlık bir kaynak yaratmıştı.<ul><li>Güncel durum: Koronavirüs salgını dünyanın birçok ülkesine yayıldıktan sonra nisan ayı sonunda Dünya Bankası, PEF programından yaklaşık 200 milyon dolarlık bir kaynağın serbest bırakıldığını <a target="_blank" rel="noopener noreferrer" href="https://www.euromoney.com/article/b1ld7jd2y7w2rd/poorest-countries-finally-set-to-get-world-bank-pandemic-bond-funds">açıkladı</a>. Ne var ki kurum, fonları çok geç serbest bıraktığı ve miktarın yetersiz olduğu gerekçeleriyle pek çok <a target="_blank" rel="noopener noreferrer" href="https://www.brettonwoodsproject.org/2020/04/world-bank-pandemic-bond-instrument-fails-in-covid-19-response/">eleştiri aldı</a>. Geçtiğimiz yıl nisan ayında bu yıl içerisinde PEF programını güncellemeyi gündemine alan banka, koronavirüs döneminde programın başarısız olması sonrasında planlarından vazgeçti.</li></ul>

ebola ile ilgili hikayeler