Emekli amirallerin bildirisi

104 emekli amiralin “son zamanlarda gerek Kanal İstanbul, gerekse uluslararası antlaşmaların iptali yetkisi kapsamında Montrö Sözleşmesi'nin tartışmaya açılması endişe ile karşılanmaktadır. Montrö, Türkiye'nin herhangi bir savaşta, savaşan taraflardan birinin yanında istemeden savaşa girmesini önleyen bir sözleşmedir”, “TSK ve Deniz Kuvvetlerimizi Atatürk'ün çizdiği çağdaş rotadan uzaklaşmış gösterme çabalarını kınıyor ve tüm varlığımızla karşı çıkıyoruz” gibi ifadelere yer verilen bir bildiri yayımlaması siyasetin gündemine oturdu.

• Bir adım geriden: Geçtiğimiz haftalarda TBMM Başkanı Mustafa Şentop'un “Cumhurbaşkanı’nın teknik olarak Montrö’yü feshedebileceğini” söylemesinin yanı sıra üniformalı ve sarıklı bir amiralin namaz kıldığı görüntüler yayımlanmıştı.
  
  
• Soruşturma: Ankara Cumhuriyet Başsavcılığı, bildiri hakkında "devletin egemenliğine, birliğine ve Anayasa düzenine karşı suçları” düzenleyen TCK’nın 316. maddesi kapsamında soruşturma başlattı. Aralarında hükümetin Doğu Akdeniz politikasının temelini oluşturan “Mavi Vatan” doktrininin önde gelenlerinden, FETÖ kumpası Balyoz davasında hapis yatan emekli Amiral Cem Gürdeniz’in de olduğu 10 imzacı gözaltına alındı ve evleri arandı. Yaşları daha ileri 4 kişi ifadeye çağrıldı. Soruşturmada bildirinin hazırlanma sürecinden, yayımlanan son içeriğinden, yayımlanacağı tarih ve saatten haberdar olup olmadıklarının sorulacağı, muvazzaf subaylarla bağlantıların araştırılacağı ve yeni gözaltılar olabileceği öğrenildi. Bildiriye imza atan emekli askerlerin lojman ve koruma hakları iptal edildi.
  
  
• Diğer bildiriler: Daha önce 126 emekli büyükelçi “Kanal İstanbul’un Montrö’yü tartışmaya açacağını” ifade eden bir bildiri yayımlamıştı. Dün, bildiride ismi yer alan eski MHP milletvekili Ertuğrul Kumcuoğlu partisinden kesin ihraç talebiyle disipline sevk edildi. Ayrıca 1976-1984 yılları arasında Deniz Lisesi ve Deniz Harp Okulu’nda eğitim almış "Deniz Aslanları” adlı bir grup da “çeşitli tarikat ve cemaat faaliyetlerine alenen ve resmi üniforma ile katılma cüreti gösteren Silahlı Kuvvetler personelinin görüntüleri kaygı verici gelişmelerdir” cümlelerinin kullanıldığı bir bildiri yayımlamıştı. Bildiride imzacı olarak gösterilen 10'dan fazla isim ise imzacı olmadığını açıkladı. Öte yandan, dün de 96 eski milletvekili “Kişi ya da kurumların ülke çıkarları söz konusu olduğunda, görüş açıklamalarından daha doğal ne olabilir? Darbecilik suçlamalarını kınıyoruz. Montrö Sözleşmesi’nin tartışılmaya açılmasını doğru bulmuyoruz.” ifadelerine yer verilen bir bildiri paylaştı.
  
  
• Erdoğan’ın açıklaması: Bildiriyi “art niyetli, ifade özgürlüğü kapsamının dışında ve darbe imalı” olarak tanımlayan Cumhurbaşkanı Erdoğan, “milletin seçtiği yönetimi tehdit etme cüretini gösterenlere hadlerinin yine milletimizle gösterileceğini”, “sarıklı amiralin münferit bir olay olduğunu ve sıcak bakmadıklarını”, “Montrö’den çıkmak gibi bir niyet olmadığını, Kanal İstanbul’un Türkiye’yi Montrö'deki sınırlamaların dışında tamamen kendi egemenliğinde bir alternatife kavuşturacağını” söyledi. “İhtiyaç ortaya çıkarsa, ülkemizi daha iyisine kavuşturmak üzere her sözleşmenin gözden geçirilebileceğini” ifade eden Cumhurbaşkanı Erdoğan, “işin merkezinde olan” CHP’yi “demokrasiden yana tavır almaya” çağırdı ve tartışmanın “sivil anayasaya geçişin ispatı” olduğunu vurguladı.
  
  
• Tepkiler: Millî Savunma Bakanı Hulusi Akar “bildirinin demokrasiye zarar vereceğini, askerî personelin motivasyonunu olumsuz etkileyeceğini, düşmanları sevindireceğini” söyledi. Bildirinin darbe çağrıştırdığını söyleyen pek çok hükümet üyesi çok sert tepki gösterirken 910 dernek, 408 vakıf, 27 üniversite, 114 oda, 550 sendika ve 46 federasyon bildiriye ilişkin suç duyurusunda bulundu. MHP lideri Devlet Bahçeli de “muhtıra tarzındaki bildiriye imza atan vesayetçi amirallerin rütbelerinin sökülmesi” çağrısı yaptı. Öte yandan, Bahçeli’nin 2004’te 313 generale "siyasi iktidarı uyarmaları" için mektup yazdığı haberi yeniden gündem oldu.
  
  
• Muhalefetten tepkiler: CHP lideri Kemal Kılıçdaroğlu "Bu sahte gündemler tutmaz. Halkımızın tek gerçek gündemi sofrasıdır" açıklamasında bulunmuş, İYİ Parti lideri Meral Akşener, pazar günü bildiriyi “zevzeklik” olarak tanımlarken ekonomik sorunların konuşulması gerektiğini, iktidara bildirinin “üzerinde tepinme” şansı doğduğunu söylemişti. Akşener dün ise “şekil olarak yanlış bulduğu” bildiriye imza atanlar hakkında verilen gözaltı kararlarını eleştirdi ve “muhalefete hakaret eden kamu görevlilerinin zevzekliklerinin de gözaltına alınarak soruşturulmasının takipçisi olacaklarını” belirtti. “Askerlerin siyasete yönelik hadsiz müdahaleleriyle dolu acı hafızanın depreştirilmemesi” çağrısı yapan DEVA Partisi lideri Ali Babacan hükümetin Kanal İstanbul tartışmasını lehine çevirmek için bu bildiriyi kullanabileceğini söyledi. Bildiriyi “kötü niyetli bir sorumsuzluk” olarak tanımlayan Gelecek Partisi lideri Ahmet Davutoğlu ise “Montrö konusunda Türkiye’nin ve Boğazların geleceğini riske edecek hiçbir adım atmama” çağrısı yaptı. Saadet Partisi lideri Temel Karamollaoğlu da bildiri yöntemini eleştirirken ifade özgürlüğü hatırlatması yaptı.
  
  
• İddia: Gazeteci Rasim Ozan Kütahyalı, “6 Şubat’ta yayımlanan ve askeriyedeki tayin ve terfilerde Milli Savunma Bakanlığı’nı yetkili kılan kararnamenin ulusalcı subaylarda tasfiye paniği yarattığını, emekli amirallerin muvazzaf askerler tarafından dolduruşa getirildiğini”, konunun Montrö’yle ilgisi olmadığını iddia etti.
  
  
• NATO’culuk tartışması: Her ne kadar Vatan Partisi lideri Doğu Perinçek “bildirinin Atlantik kaynaklı olduğunu” söylese ve Sabah gazetesi yazarı Hilal Kaplan “NATO'culara geçit verilmeyeceğini” ifade etse de Birgün gazetesi hükümetin Montrö’ye yönelik tutumunu “Biden’a selam çakmak” olarak yorumladı. Cumhuriyet gazetesi de son haftalarda Rusya ile savaşın eşiğine gelen Ukrayna’ya açık ABD desteğini ve Montrö’nün ABD donanmasının boğazdan geçmesine engel olduğunu hatırlattı.
   
• Ne olacak? Gazete Duvar yazarı Ümit Kıvanç, “bildirinin iktidara verebileceği esas zararın koalisyon ortakları arasında yaratacağı şüphe, tedirginlik ve güvensizlik ortamı” olabileceğini söylerken gazeteci Murat Yetkin, “Erdoğan’ın bildiriden çıkan mağdur söyleminin rüzgârıyla erken seçime gidebileceğini ya da muhalefeti susturacak yeni önlemlere başvurabileceğini” belirtti. Sabah yazarı Hasan Basri Yalçın ise “her türlü muhtıra denemesinin darbeci zihniyetin ve dış bağlantının göstergesi olduğunu, dış bağlantıyı yakında göreceğimizi” savundu.