2021 Demokrasi Endeksi: Demokrasi geriliyor

Birleşik Krallık merkezli araştırma ve analiz şirketi Economist Intelligence Unit'in (EIU) 2021 Demokrasi Endeksi'ne göre dünya genelinde demokraside gerileme yaşandı. 

• Sınıflandırmalar: Raporda ülkeler "tam demokrasiler", "kusurlu demokrasiler", "melez rejimler" ve "otoriter rejimler" olarak sınıflandırıldı. Değerlendirme yapılırken "seçim süreçleri ve çoğulculuk", "hükümetin işleyişi", "siyasi katılım", "demokratik siyasi kültür" ve "sivil özgürlükler" olmak üzere beş ölçüt kullanıldı. Endekse göre dünya nüfusunun üçte birinden fazlasının otoriter rejimlerde yaşadığı, tam demokrasilerde yaşayanların oranının da %6,4 olduğu belirtildi. 

İlk sıra Norveç'in 

Dünyanın en demokratik ülkesi, 10 puan üzerinden 9,75'le Norveç oldu. Raporda Norveç'in ilk sırayı almasında etkili olan ana kriterlerin seçim süreci ve çoğulculuk olduğu vurgulandı. 

Norveç'in ardından 9,37'lik puanla Yeni Zelanda ikinci, 9,27'lik puanla Finlandiya üçüncü oldu. Sıralamada İsveç ve İzlanda da ilk beşte yer aldı. Raporda İskandinav ülkelerinin üst sıralarda yer almasına ilişkin "Bu ülkeler, tüm kategorilerde ancak özellikle hükümet ve sivil özgürlüklerin işleyişinde yüksek puanlara sahip." değerlendirmesi yapıldı. Birleşik Krallık sıralamada 18'inci, ABD de kusurlu demokrasiler sınıfında yer alarak 26'ncı oldu. 

Afganistan'da değişim

Listede en son sırada 0,32 puanla Afganistan yer aldı. En büyük düşüşlerden birini kaydeden ülkenin, 28 sıra gerilediği ve Kuzey Kore'nin yerini aldığı belirtildi. 

Afganistan'ın ardından demokrasi açısından en kötü durumdaki ülkeler 1,02'lik puanla Myanmar ve 1,08'le Kuzey Kore oldu. Bu ülkeler de otoriter rejimler sınıfında yer aldı.

• Neden? Afganistan'da Taliban'ın yönetime gelmesi ve Myanmar'da gerçekleşen darbe "2021'in en önemli iki demokratik gerileme olayı" olarak kaydedildi. Afganistan'da Taliban öncesi hükümetin kadınlara ve azınlıklara daha fazla özgürlük tanıdığı, Taliban'ın yönetime gelmesinin ardından seçimlerin yasaklandığı, cinsiyet ayrımcılığının katı şekilde uygulandığı ve sivil hakların ciddi şekilde kısıtlandığı vurgulandı. Raporda Myanmar'daki darbe için "Myanmar'daki askerî darbe, güçlü demokratik kurumların ve istikrarlı sosyal koşulların yokluğunda demokratik olarak seçilmiş ve yaygın halk desteğine sahip bir hükümetin düşman siyasi güçlere ve ani dönüşlere karşı savunmasız kalabileceğini gösteriyor." ifadeleri kullanıldı.

Peki ya Türkiye? 

Bu yıl 4,35 puanla 167 ülke arasında 103'üncü sırada yer alan Türkiye, melez rejimler kategorisinde değerlendirildi. Raporda Türkiye'nin geçtiğimiz 10 yılda büyük bir düşüş kaydettiği 2012 yılında 5,76 olan puanın bu yıl 4,35 puan olmasıyla 1,41 puan gerilediği belirtildi. Rapordaki değerlendirmede şu ifadeler kullanıldı: 

"Artan fiyatlar, politika hataları ve yerel para biriminin değer kaybetmesi sonucunda makroekonomik istikrarda zor kazanılan gelişmeler baltalandı."

• Tepki: CHP Sözcüsü Faik Öztrak, Twitter hesabından yaptığı paylaşımda "Türkiye, ucube tek kişilik rejimin düğmesine basıldığından bu yana, demokrasi sıralamasında 10 sıra birden geriledi. 2013 yılında Demokrasi Endeksi'nde 167 ülke içinde 93'üncü sıradaydık, 2021 itibarıyla 103'üncü sıradayız. Otoriter rejimler ligine düşmeye 5 ülke kaldı." dedi.

Değerlendirmeler

Raporda yapılan genel değerlendirmede demokrasinin dünyada gerilemesindeki temel nedenin pandemi olduğuna dikkat çekildi. Raporda hem demokratik hem de otoriter rejimlerin bulunduğu ülkelerde pandemi döneminde hükümetlerin uyguladığı önlemler ve kısıtlamaların sivil hakların askıya alınmasına yol açtığı vurgulandı. 

Ayrıca raporda; gelişmiş demokrasilerde halkın mevcut sistemden hoşnutsuzluk duyduğuna, bu yıl ve gelecek yıllarda Batı modeli demokrasilere karşı en önemli meydan okumanın Çin'den geleceğine dikkat çekildi. Çin'in dünyanın en büyük ikinci ekonomisi hâline geldiği işaret edilirken on yıl içinde ABD'yi geçerek birinci sıraya yerleşeceği tahmin edildi.