Kendi ülkesinin çok yönlü kriziyle başa çıkamayan Erdoğan’ın sosyal, ekonomik ve siyasal illete yakalanmış Suriye’nin yükünü yüklenmesinin ağır bir bedeli olacağı açıktır. Kaldı ki on binlerce radikal cihatçıyı topraklarında barındıran Suriye’nin her an Taliban’ın cirit attığı Afganistan ve Pakistan’a dönme ihtimali bulunmaktadır.

Yazı: Faik Bulut

Suriye Devlet Başkanı Beşar Esad, kendini devirmeye azmeden silahlı muhalif temsilcileriyle yaptığı pazarlık sonucunda, “Geçiş hükümeti kurulması, devlet kurumlarının tahrip edilmemesi ve yurt dışına çıkılmasına izin verilmesi” şartıyla anlaştı. Rusya kendisine siyasi iltica hakkı tanıyınca da ailesiyle birlikte Moskova’ya gitti.

Başkent Şam, bel kemiğini HTŞ (yaklaşık 11 radikal cihatçı örgütü çatısı altında barındıran Hey'etu Tahrîri'ş-Şâm) militanlarının oluşturduğu silahlı cihatçıların eline geçti. Esad hükümetinin başbakanı Muhammed Gazi Celali, bir otele götürüldü; geçici hükümetin kurulması ve icraatları hususunda halka açık bir konuşma yaptı.

9 Aralık 2024 tarihinde HTŞ lideri Ebu Muhammed Golani (Golan asıllı bir aileden geldiği için Arapça soyadı El Colani olarak biliniyor), eski başbakan M. G. Celali’yi ziyaret etti. Yanında İdlib’de faaliyet gösteren Selamet Hükümeti baş sorumlusu Muhammed El Beşir de vardı. Orada devir teslim yapıldı.

Devir teslim olayı, İran'da 11 Şubat 1979’da devrimcilerin başkent Tahran’da yönetimi ele geçirmelerinin ardından, Mehdi Bezirgân’ın geçici hükümet başkanı olarak görevlendirilmesine benziyor. Mollaların yönetimi tekeline alıp iktidarını sağlamlaştırılmasını izleyen süreçte Bezirgân da görevinden ayrılmak zorunda bırakılmıştı.

Adı ve kadrosu ne olursa olsun yeni hükümetin asıl efendisi sayılan Golani, devir teslim sırasında “Geçiş sürecinde Suriye’deki ahalimize hizmet sunabilecek tarzda bir eşgüdümün olması” temennisini dile getirirdi. Bu arada yıllarca hükmettiği İdlib ilinde kurdurduğu “sivil hükümet” başkanı mühendis Muhammed El Beşir’i, Şam’da daha kapsamlı bir hükümet kurmakla görevlendirdi.

Peki kimdir bu M. El Beşir?

1983 İdlib doğumlu olup 2007’de Halep Üniversitesi Elektrik Mühendisliği bölümünden diploma aldı. Aynı zamanda İdlib Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Şeriat ve Hukuk bölümünden (2021) mezun oldu. Daha önce cemiyetlerden sorumlu müdür olarak görev yaptı. 2022’de HTŞ denetimindeki Selamet Hükümetinde Kalkınma ve İnsani İşler Başkanı olarak görevlendirildi.

M. El Beşir’in Şam’daki yeni hükümete başkan tayin edilmesi sonucunda HTŞ’nin “Azınlıklara iyi muamele edeceği, ayrım yapmayacağı, herkese eşit davranıp kapsamlı bir hukuk devleti kuracağı ve demokrasiye saygılı olacağı” yönündeki beklenti, gerek Batılı ülkeler gerekse Türkiye açısından boşa çıkacak gibi görünüyor.

• Okuma önerisi: Bu yazıda eski Suriye yönetiminin nasıl düştüğünün ayrıntılarına değinmeyeceğim. Merak edenler, isabetli değerlendirmeleriyle tanınan tecrübeli gazeteci Fehim Taştekin’in 9 Aralık 2024 tarihli makalesini okuyabilirler.

Ben burada iki ana tespit yapmakla yetineceğim. Devrik Başkan Esad, başta Rusya ve İran olmak üzere bazı dostlarının tavsiyelerine uymadı. Ordusunu yenilemedi. Ekonomisini düzeltemedi. 1 dolar, 14 bin 700 Suriye lirasına kadar yükseldi. Enflasyon %90 oranına ulaştı. Yozlaşmış ve kokuşmuş siyasi-toplumsal sistemle başa çıkamadı. Yaklaşık 2 milyar 500 milyon dolarlık yolsuzluğa bulaşan savaş vurguncularını etrafından temizleyemedi. Kardeşi General Mahir Esad komutasındaki 4. Tümen ile buna paralel kurulan uyuşturucu şebekelerine göz yumdu.

YAZININ DEVAMI