Zengezur Koridoru: Son durum ne, taraflar ne diyor?

Ermenistan'a "Türkiye ile Azerbaycan arasında coğrafi bariyer oluşturmama ve Zengezur Koridoru'nu açma" çağrısı yapan Azerbaycan Devlet Başkanı İlham Aliyev, "Dört yıldan uzun bir süredir Zengezur Koridoru’nun müzakereler yoluyla çözülmesini istiyoruz. Daha ne kadar ve neden beklememiz gerekecek?" şeklinde konuştu.

Aliyev'in açıklamalarına tepki gösteren Ermenistan Başbakanı Nikol Paşinyan ise "Bakü'ye resmî olarak bölgedeki ulaşım bağlantılarını açmayı hedefleyen Barış Kavşağı adlı bir proje sunduklarını, gündemlerinde bunun dışında başka bir proje bulunmadığını" söyledi.

Zengezur Koridoru projesi: Sünik (ya da Syunik) adını taşıyan eyalet, Ermenistan'ın güneyinde bulunuyor. Azerbaycan'da ise bu bölgeye Zengezur deniliyor. Bölgenin doğusunda Azerbaycan, güneyinde İran, batısında ise Azerbaycan'a bağlı Nahçıvan Özerk Cumhuriyeti yer alıyor.

• Zengezur Koridoru ise bu bölgeden açılacak kara ve demiryolu ulaşımıyla Azerbaycan'ı doğrudan Nahçıvan Özerk Cumhuriyeti'ne bağlamayı hedefleyen projenin adı. Proje, daha geniş anlamda ise Azerbaycan'ı doğrudan Türkiye'ye bağlamayı amaçlıyor.
• Proje, Hazar Denizi'ni Akdeniz'e ve Basra Körfezi'ne bağlayarak Ermenistan, Türkiye, Azerbaycan, İran ve Gürcistan arasında ticaret, enerji ve insan akışını kolaylaştırmak için önemli ulaşım ve iletişim altyapısı yatırımları yapılmasını da öngörüyor.

Bir adım geriden: 2020’deki 2. Dağlık Karabağ Savaşı, Rusya'nın arabuluculuğunda imzalanan bir ateşkes antlaşmasıyla sona ermişti. Anlaşmanın 9. maddesinde Nahçıvan Özerk Cumhuriyeti ile Azerbaycan arasında ulaşım yollarının açılması öngörülmüştü. 

• Metinde ayrıca, "Tarafların mutabakatı ile Nahçıvan Özerk Cumhuriyeti'ni Azerbaycan'ın Batı bölgelerine bağlayan yeni ulaşım bağlantılarının inşası gerçekleştirilecektir" cümlesi yer aldı.
• Azerbaycan bu madde ile iki ülkenin Zengezur Koridoru konusunda anlaşmış olduğunu öne sürdü. Ermenistan ise ulaşım yollarının açılmasını desteklediğini ancak bu maddede Zengezur adının kullanılmadığı gibi Bakü'nün talep ettiği şekliyle bir koridor projesinden de bahsedilmediğini belirtti.

Açıklamalar

Ulaştırma ve Altyapı Bakanı Abdulkadir Uraloğlu 26 Aralık'ta yaptığı açıklamada projeyle bağlantılı olarak Türkiye'deki ulaşım yolu inşaatının başlangıcıyla ilgili, "Bizim tarafa geldiğimizde 224 kilometre ihalesini yaptık. Mevsim şartlarına göre baharda başlarız. Şöyle bir 4 sene sonra bu koridorun tamamını inşallah hayata geçirmiş oluruz diye düşünüyorum” ifadelerini kullanmıştı.

• Proje kapsamında Azerbaycan tarafında inşaatların bir kısmının bittiğini, bir kısmının devam ettiğini belirten Uraloğlu, "Nahçıvan tarafında yaklaşık 178-180 kilometre var. Bir kısım iyileştirilecek, az bir kısmı yeniden yapılacak. Bunu Azerbaycan tarafı çalışıyor. 43 kilometrelik Zengezur Koridoru için Ermenistan tarafından geçişi ve yaklaşık 61 kilometrelik İran tarafından geçişle ilgili görüşmeleri Azerbaycan yürütüyor. Onlar netleştirdiğinde yolumuza devam edeceğiz” demişti.

Azerbaycan Devlet Başkanı Aliyev, konuyla ilgili 7 Ocak'ta yaptığı açıklamada "Ermenistan'a Türkiye ile Azerbaycan arasında coğrafi bariyer oluşturmama ve Zengezur Koridoru'nu açma" çağrısında bulundu. 10 Kasım 2020'deki Dağlık Karabağ ateşkes anlaşmasını hatırlatan Aliyev, "Sadece 10 Kasım deklarasyonunun hükümlerini yerine getirmeleri gerekiyor. Orada her şey açıkça belirtilmiştir" dedi.

Ermenistan Başbakanı Nikol Paşinyan ise Aliyev'in açıklamalarını eleştirdi. Haber ajansı Armenpress'e röportaj veren Paşinyan, "Barış Kavşağı, Ermenistan toprakları üzerinden Azerbaycan-Azerbaycan bağlantısı ve Azerbaycan toprakları üzerinden Ermenistan-Ermenistan bağlantısı da dahil olmak üzere bölgedeki tüm ulaşım bağlantılarının açılması anlamına geliyor" dedi.

• Paşinyan, "Bu bir tekliften öte somut sorunlara karşı somut bir çözümdür ve Azerbaycan'ın olumlu tepkisini bekliyoruz. Ardından anlaşma kağıt üzerinde belgelenecek ve demiryolunun bizim bölümlerinin inşasına başlayacağız” diye de ekledi.

Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan ise 13 Temmuz'da yaptığı konuşmada, "Zengezur Koridoru özellikle Azerbaycan, Ermenistan ve İran başta olmak üzere herkesin çıkarına olacak stratejik bir koridordur ve bu koridor devreye girdiği anda İran da rahatlayacak, Azerbaycan da rahatlayacak. Azerbaycan Cumhurbaşkanı İlham Aliyev için o koridor çok önemli" demişti.

İran projeye neden karşı çıkıyor?

Projeyle ilgili kaygılarını sürekli gündeme getiren İranlı yetkililer ise yaptıkları açıklamalarla projeye karşı çıkıyor. Tahran başından beri Kafkaslar'da "jeopolitik değişiklikler" istemediğini belirterek projeyi reddediyor.

İran Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi, projeyle ilgili Eylül ayındaki açıklamasında İran'ın komşu ülkelerinin sınırlarında herhangi bir değişikliğin ülkesi için kırmızı çizgi anlamına geldiğini ve "tümüyle kabul edilemez" olduğunu söylemişti. 

Arakçi'nin tepkisi, Rusya'nın Azerbaycan ve Ermenistan arasında bir barış anlaşması üzerinde mutabakatın sağlanması ve karadan bir koridor açılmasına yönelik çalışmalar konusunda "iletişimin açık tutulmasından" yana olduğunu bildirmesinden sonra geldi.

Rusya, Azerbaycan ve Nahçıvan arasında yeni ulaşım yolları açılmasını genel hatlarıyla destekliyor. İran ise Rus yetkililerinin son dönemdeki açıklamalarını Moskova'nın Zengezur koridoru için Azerbaycan'a destek verdiği yönünde yorumluyor.