Avrupa ordusu: Hayal mi, gerçek mi?

Avrupa Komisyonu Başkan Yardımcısı Josep Borrell'in, "Avrupa tehlike altında" mesajıyla acil müdahale ekibi de dâhil olmak üzere birliğin yurt dışında ortak askerî harekât yürütmesine olanak tanıyacak askerî bir doktrin hazırladığı ve Komisyon'a sunacağı öğrenildi.Avrupa Birliği (AB) dışişleri ve savunma bakanlarının nihai belge üzerinde anlaşma sağlamak için mart ayında bir araya geleceği açıklandı.

Neden önemli? Borrell'in hamlesi, "Avrupa ordusu" kurulmasına yönelik tartışmaları yeniden alevlendirdi. ABD'nin Afganistan'dan ani bir şekilde çekilmesinden sonra başlayan tartışmalar, Avrupa'nın NATO dışında özerk bir savunma gücüne ihtiyacı olduğuna ilişkin söylemleri de güçlendirdi.

Arka plan: Borrell, geçtiğimiz aylarda da Avrupa ülkelerini "müdahale gücü" kurmaya davet etmişti. Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron, Avrupa'nın stratejik özerkliğinin savunucusu olmuş; birliği "ABD'nin gölgesinden çıkmaya" çağırmıştı. Avrupa Konseyi Başkanı Charles Michel birliğin askerî savunmasını geliştirmenin Avrupa'nın geleceği için önemli olduğunu söylemişti. Avrupa Komisyonu Başkanı Ursula von der Leyen da AB'nin NATO'dan bağımsız hareket edecek bir ordu kurmasının zamanının geldiğini ifade etmiş ve birliğin bu konuda adım atmak için "ortak bir siyasi bir iradeye" sahip olması gerektiğini dile getirmişti. 

Dönüm noktası: Afganistan'ın bölünmesi ve kontrolün Taliban'ın eline geçmesinden sonra Avrupa ülkeleri NATO'nun yönlendirmesi doğrultusunda ülkeden çekildiklerini; kendilerine söz hakkı tanınmadığını iddia etti. Bu iddia aynı zamanda ülkeden kaçan Afgan göçmenlerin sığınma aramak için Avrupa'ya gelebileceği ve birliğin yeni bir insani krizle karşı karşıya kalabileceğine yönelik beklentileri de pekiştirdi. 

Neden ihtiyaç duyuluyor?

Rusya tehdidi: Macron'un bir Avrupa ordusu kurulmasına ilişkin arzusu yeni değil. Fransa Cumhurbaşkanı daha önce de Rusya'nın Avrupa için bir tehdit olabileceğini ve birliğin kendini savunabilmesinin şart olduğunu ileri sürmüştü. Son günlerde Polonya ve Belarus arasında yaşanan gerginlik de Macron'un söylemlerini tekrar akıllara getirdi. İki ülke sınırında bekleyen göçmen topluluğu, bölgedeki sıcak atmosferi artırdı. Polonya sınırdaki asker sayısını dün 17 bine çıkardığını açıkladı. Rusya, Belarus hava sahasına iki bombardıman uçağı yolladı. Polonya Başbakanı Mateusz Morawiecki, sınırda yaşanan krizden Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin'i sorumlu tuttu. 

Dünya gücü: AB’nin askerî gücünü ABD'den alması da birliğin bir orduya ihtiyacı olduğuna ilişkin görüşleri yeniledi. Armin Laschet, Avrupa'yı güçlendirme işini "Amerikalılara" bırakmak istemediğini söyledi. Almanya Savunma Bakanı Annegret Kramp-Karrenbauer ise, ABD'yle eş değer olabilecek bir güvenlik stratejisi oluşturabileceklerini; ancak bunun ayrı bir ordu kurmayı gerektirmediğini belirtti. 

Gerçekçi değil mi? 

Bütçe meselesi: Ordunun kurulması ihtimali, bütçelendirilmesi konusunu da gündeme getiriyor. Birlik, Avrupa Savunma Fonu için 2027 yılına kadar 9 milyar dolardan fazla para harcamayı kabul etse de ülkelerin bu alandaki harcamalarını da artırmaları gerektiği söyleniyor. AB ülkelerinin savunmaya yönelik harcamaları 2019'da %1,2, ABD'nin ise %3,4 olarak kaydedilmişti; bu sebeple orduyu finanse etmek için gerekli miktarın siyasi gerçeklikle bağdaşmadığı da belirtiliyor. Gazeteci Ceyda Karan da bütçenin önemli bir sıkıntı olduğu görüşünü savunuyor. Karan, AB'nin NATO'yla ilgili bütçelerini de sınırlandırmaya çalıştığını; ordu için en büyük engellerden birinin finansman olduğunu düşünüyor. 

Birlik içindeki çatışma: Başta Polonya olmak üzere birçok Avrupa ülkesinin ordu kurulması fikrine sıcak bakmadığı ifade ediliyor. Avrupa ordusunun NATO'nun varlığını tehlikeye atacağı endişesinin de yaygın olduğu görüşü hâkimiyetini koruyor. AB'nin kendi arasındaki anlaşmazlıkları da ordu kurulması için gerekli siyasi zeminin hazırlanmasının önünde engel teşkil ediyor. Belarus'a yönelik yaptırımlar, Polonya sınırındaki göçmen krizi, birliğin Polonya ve Macaristan gibi ülkelerle insan hakları temelli konularda anlaşmazlığa düşmesi, Avrupa'da Angela Merkel sonrası yaşanan lider boşluğu da von der Leyen'ın "ortak akılla" hareket etme çabasını baltalıyor.