Ayasofya'nın yeniden cami oluşu

Danıştay 10. Dairesi, Sürekli Vakıflar Tarihi Eserlere ve Çevreye Hizmet Derneği’nin açtığı dava üzerine Ayasofya’nın camiden müzeye dönüştürülmesini öngören 24 Kasım 1934 tarihli Bakanlar Kurulu kararını iptal etti. Karara gerekçe olarak Ayasofya'nın Fatih Sultan Mehmet Han Vakfı mülkiyetinde olduğu, cami olarak toplumun hizmetine sunulduğu ve "vakıf senedindeki cami vasfı dışında kullanımının ve başka bir amaca özgülenmesinin hukuken mümkün olmadığı” gerekçe gösterildi. Bu kararla birlikte cami olarak kullanılmasının önünde engel kalmayan Ayasofya’nın Cumhurbaşkanlığı kararıyla Diyanet İşleri Başkanlığı'na devredileceği ve ilk namazın 24 Temmuz Cuma günü kılınacağı açıklandı.

• Ayasofya’nın tarihi: Bizans İmparatoru I. Justinianus tarafından, 532-537 yılları arasında 10 bin işçinin emeğiyle İstanbul'un tarihî yarımadasındaki eski şehir merkezine inşa ettirilmiş bazilika planlı bir patrik katedrali olan Ayasofya, 1453’te İstanbul’un Osmanlı ordusu tarafından fethi sonrasında, fethin sembolü olarak Fatih Sultan Mehmet tarafından camiye dönüştürülmüştü. 1935 yılında ise müze olarak faaliyet vermeye başlamıştı.
   
• UNESCO tartışması: UNESCO, kurumun Dünya Kültür Mirası listesinde yer alan Ayasofya’nın sınırları aşan değerinin Dünya Kültür Mirası olarak kabul edilmesinde önemli olduğunu, son kararın Ayasofya'nın bu evrensel değerine yapacağı etkinin soru işaretleri yarattığını, Dünya Kültür Mirası Komitesi'nin bir sonraki toplantıda Ayasofya'nın korunma statüsünün gözden geçireceğini açıkladı. Buna, Kültür ve Turizm Bakan Yardımcısı Özgül Özkan Yavuz, "UNESCO Sözleşmesinde listeye kayıtlı bir varlığın işlevinin değiştirilmesine engel herhangi bir hüküm bulunmamaktadır. Ayasofya'nın cami olarak kullanılması kesinlikle anılan sözleşmenin ihlali değildir. Bu durum Ayasofya’nın üstün evrensel değerini asla etkilememektedir." ifadeleriyle cevap verdi.
   
• Mozaikler ne olacak? Kimi kaynaklarda duvarlardaki binlerce yıllık mozaik ve fresklerin istendiğinde kaldırılabilecek bir perdeyle kapatılacağı söylense de Hürriyet gazetesinden Gizem Karakış'ın haberine göre namaz esnasında mozaik ve fresklerin yüz kısımları lazer ışıkla karartılacak.
   
• Anketler ne diyor? MetroPOLL Araştırma’nın Türkiye’nin Nabzı Haziran 2020 Raporu’na göre toplumun %46’sı Ayasofya’nın camiye dönüştürülmesini isterken %44’ü müze olarak kalmasını istiyor. Öte yandan, toplumun %44’ü bu kararı “mevcut ekonomik krizin konuşulmaması için gündem değiştirme çabası”, %30’u “müze hâline getirilen caminin yeniden cami yapılması”, %12’si ise “seçim argümanı” olarak yorumluyor.
   
• Yorumlar: Ayasofya’nın simgesel anlamı sebebiyle muhafazakâr kesimde bunun "uzun yıllardır beklenen bir bayram" olarak algılandığı ifade edilirken kararın “Cumhuriyet ve onun kurucularıyla hesaplaşma amacı güden, rövanşist bir siyasal adım” olduğuna dair yorumlar da yapıldı.