Azerbaycan - Ermenistan çatışması

12 Temmuz’da Ermenistan ile Azerbaycan arasında sınır bölgesinde başlayan ve iki taraftan da kayıplara yol açan sınır çatışmaları, daha önce savaşan ve hâlâ ciddi anlaşmazlıkları bulunan iki ülkenin yeniden sıcak savaşa çekilme ihtimalini gündeme getirdi. 

• Arka plan: Sovyet Sosyalist Cumhuriyetler Birliği’nin dağılmasıyla SSCB’nin parçası olan ülkelerden Ermenistan Eylül 1991’de, Azerbaycan da Ekim 1991’de bağımsızlıklarını kazandı. SSCB’nin dağılması, tarihsel olarak Azerbaycan ve Ermenistan arasında gerginlik yaratan Dağlık Karabağ sorununu yeniden gündeme getirdi. Ermenistan’ın bölgeyi sınırlarına katmak istemesi, bölge halkının bir kısmının buna destek vermesi sonrası Ermenistan’ın bölgeyi işgal etmesi bölgedeki etnik çatışmaları iki ülke arasında bir savaşa dönüştürdü, Hocalı Katliamı ve benzeri birçok olay yaşandı. Dağlık Karabağ’ın etrafı Azerbaycan topraklarıyla çevrelense de Ermenistan'daki ayrılıkçılar Rusya’dan silah tedarik edip tampon bölge oluşturarak bölge ile Ermenistan arasında bağlantı sağladı. 1991 yılında kurulan Dağlık Karabağ Cumhuriyeti hiçbir ülke tarafından tanınmıyor ve bölge resmî olarak Ermenistan işgali altında sayılıyor. 1994’te imzalanan Bişkek Protokolü ile ateşkes sağlanmış ve sorun askıya alınmıştı.
   
• Ne oldu? 12 Temmuz’da Azerbaycan Savunma Bakanlığı, “Ermenistan Silahlı Kuvvetleri birimleri Azerbaycan-Ermenistan devlet sınırının Tovuz bölgesi yönünde ateşkesi ağır bir şekilde ihlal ederek topçu ateşi ile mevzilerimizi ateş altına aldılar." açıklamasıyla çatışmaların başladığını bildirdi. Çatışmalar neticesinde devletlerin açıklamalarına göre Ermenistan ordusu 4 kayıp verirken Azerbaycan tarafında biri general, biri sivil, toplam 12 kişi yaşamını yitirdi. Öte yandan, Azerbaycan en az 100 Ermenistan askerinin öldürüldüğünü açıkladı.
   
• Tepkiler: Bakü’de binlerce gösterici Ermenistan işgali altındaki Dağlık Karabağ’ın geri alınması için eylem yaptı. Türkiye Azerbaycan’a açıktan destek verirken ABD ve Birleşmiş Milletler gerginliği düşürme çağrısında bulundu. Rusya ve İran ise iki ülke arasında ara buluculuk rolüne hazır olduklarını ifade etti.
   
• Sebepler: Azerbaycan’ın BM Sözleşmesi’nin 51. maddesine dayanarak meşru müdafaa hakkı çerçevesinde işgal altında olan topraklarını Ermenistan işgalinden kurtarma hakkına sahip olması ve Ermenistan’ın Azerbaycan’ın artan askerî kapasitesinden endişe etmesi dolayısıyla Rusya’nın kendi yanında yer alacağı bir savaşla Azerbaycan’ı sınırlandırmak istediği, bu nedenle sınırda provokasyonlarda bulunduğu yorumları yapılıyor. İşgalden vazgeçmeyeceğini gösteren Ermenistan, Rusya’yı kendi yanında çatışmaya çekerek Azerbaycan’ı caydırmayı amaçlıyor. İki ülkenin silahlı kuvvetleri arasındaki iletişimin sıfıra yakın olmasının ve hükümetlerin iç politikaya yönelik endişelerinin de çatışmaların artmasına ortam sağlayabileceği söyleniyor.