Casa Navàs, Tarragona

Bu haftanın ilk haberinde, Gaudi’den bahsetmeden Katalan Modernizmi’ni anlatmaya çalışıp, sizi belki de daha önce görmediğiniz, Barselona’ya 1.5 saat uzaklıkta gizli bir hazine ile tanıştırmak istiyorum. Herşeye başlamadan önce dip not: Katalonya İspanya’da Barselona, Girona, Lleida ve Tarragona şehirlerini içine alan bölgenin adı ve burada yaşayan halka Katalan deniyor.

Katalan modernizmi veya Katalonya’da denildiği gibi “Modernisme”, 19. yüzyılın sonunda, Sanayi Devrimi sırasında ortaya çıkan kültürel bir hareket. Benzer dönemlerde Avrupa’yı kasıp kavuran Art Nouveau (Yeni Sanat) hareketine çok benzese de, Katalonya’nın İspanya’dan ayrılıp özerlik elde etme çabasında olduğu bir politik düzlemde geçtiği için farklılıkları da var.

Tarihsel olarak, Katalonya, İspanya'nın her zaman endüstriyel güç merkezi olmuş. 20. yüzyılda bolluk ve refaha ulaşmak isteyen Katalanlar, yeni açılan fabrikalarda iş bulma umuduyla kırsal kesimden şehre akın akın gelirken, şehir de hızlı bir dönüşüm içine girmiş. O dönemde şehirde o kadar kişinin yaşayabileceği sayıda ev yok. Halk yerel yetkilileri harekete geçmeye çağırımış ve şehre ek bir mahalle yapılmış. İsmi Eixample. Barselona’yı gezmeye gittiysen Eixample’de birkaç restoran veya gece kulubüne mutlaka gitmişsindir, benim de orada okurken yaşadığım mahalleydi aynı zamanda.

Eixample Katalanca’da “genişlemek” anlamına geliyor. Şehrin geri kalanına örnek olacak, kuş bakışı baktığında büyük, ızgara desenini andıran, mükemmel bir mimarlık harikası diyebileceğin, bir yaşam alanı oluşturulmuş. Bu gelecek vaat eden mahalle, kısa sürede Katalan toplumu için geliştirilen bu yeni vizyonda bir pay sahibi olmak isteyen mimarlar için de bir kanvas gibi olmuş. Modernisme’nin en güzel örnekleri Eixample’de.

Peki Modernisme nedir? Günümüzde Katalan kimliğinin kültürel olarak yeniden ortaya çıkarılmasına dayanan bir hareket olarak tanımlanıyor. 1888 yılında Birinci Barselona Dünya Fuarı esnasında ortaya çıkıyor ve 1911’e kadar devam ediyor. Hareketin özünde, Sanayi Devrimi’nin getirdiği makineleşmeye tepki olarak; sanatta ve özellikle de mimaride asimetrik şekiller ve genellikle doğada görülen kıvrımlı çizgiler tercih ediliyor. Duvar resimleri, pencerler, balkonlar yapıların ilham noktaları; yapraklar, ağaçlar, çiçekler ve hayvanlarla süsleniyor. Aynı zamanda Katalan milliyetçiliğinden, sembollerinden besleniyor; Katalan kültürünün diğer bölgelere göre üstünlüğünü gösterme çabası var.

Hareketin ana ilkelerinden biri burjuvaziyi reddetmek olsa da bu noktada ilginç bir ironi var; çünkü ağırlıkla Eixample mahallesinde gördüğün o şahane mimari yapılar aslında zengin sanayi patronlarının aile evleri. Yani patronlar, komisyon usulü ile Modernisme hareketinin önde gelen mimarlarını işe alıp, evlerinin hem dışarıdan hem de içerden bu yenilikçi hareketin bir parçası haline gelmesi için tonlarca para dökmüşler.

Joaquim Navàs, tekstil tüccarı olarak servet kazanmış patronlardan biri. Tarragona’nın Reus ilçesinde yaşamış. Aile evini ve teksil dükkanını yaratması için mimar Lluís Domènech i Montaner'i işe almış ve ona ne isterse yapabileceğini söylemiş. Limitsiz bütçen var demiş gerçekten ️ Bu sebeple ev Modernisme’nin en iyi örneklerinden, içeri girdiğinde inanılmaz emek harcanan dekorasyonu ve el işçiliği insanı büyülüyor. O cam vitraylar! Rengarenk, masal gibi 🧡 Ev 1908'de bitirilmiş, ancak tüm vitray pencerelerin takılması ile 1911'de final hale getirilmiş. Maalesef Joaquim evinde hiç yaşayamadan 3 yıl sonra vefat etmiş, ve eve eşi taşınmış.

Eve tek büyük hasar İspanya İç Savaşı sırasında verilmiş ve binanın yan tarafındaki kule yok olmuş. Onun dışında evde hiçbir değişiklik yok. 20. yüzyıl boyunca çeşitli kiracılara kiralanmış olmasına rağmen 2018 yılına kadar aynı ailede kalmış. Daha sonra bir işadamı, halka açılmak için mülkü satın almış. Şimdilerde yemek yiyebileceğiniz, içebileceğiniz ve dans edebileceğiniz Modernisme temalı gecelere ev sahipliği yapıyor. Barselona’ya ilk ziyaretimizde, 1.5 saat tren mesafesindeki Casa Navàs’ı ziyarete gitmeyi listeye ekliyorum.

Casa Navas - Manuel CohenCasa Navas - Manuel Cohen

Casa Navas - Manuel Cohen