Çocuklar için sosyal medya yasağı: 15 yaş sihirli bir eşik mi?

Bir çocuk, sosyal medyada karşısına çıkan bir videonun neden özellikle kendisine önerildiğini anlayabilir mi? Bir arkadaşının ısrarıyla özel bir fotoğraf paylaşmak istemediğinde “Hayır” diyebilir mi? Tanımadığı birinin kendisine gösterdiği ilgiden şüphelendiğinde bunu bir yetişkine anlatabilir mi? 

Bu soruların yanıtları, yalnızca çocuğun kaç yaşında olduğuyla ilgili değil. Dürtülerini düzenleyebilmesi, sosyal baskıyla baş edebilmesi, kişisel sınırlarını koruyabilmesi ve bir sorun yaşadığında yardım isteyebilmesi de çocuğun dijital dünyada ne kadar güvende olacağını etkiliyor. 

1 Kasım itibarıyla yürürlüğe giren sosyal medya düzenlemesi ile 15 yaşını doldurmamış çocuklara sosyal medya hizmeti sunulamayacak. 15-18 yaş grubuna ise yaşlarına uygun, özel olarak ayrıştırılmış hizmet verilecek. e-Devlet entegrasyonu ve merkezi teyit mekanizmaları henüz fiilen işletilmeye başlanmadı. Bu durum, bir yandan yasanın pratikte nasıl uygulanacağına ilişkin soru işaretlerini artırırken diğer yandan tartışmayı yeniden en temel noktaya taşıyor: Yaş sınırını kanunlaştırmakla çocukları dijital ortamda korumak aynı şey mi? 

Birincisi, kimin platforma girebileceğini yasal olarak belirlemeye çalışırken ikincisi ise çocukların karşılaşabilecekleri riskleri gerçekten azaltmaya odaklanıyor.

Yaş bir gösterge, dijital hazır olma ise bir beceri meselesi 

Bir çocuğun sosyal medyaya hazır olup olmadığını anlamak için yalnızca yaşına bakmak, gelişimin farklı boyutlarını gözden kaçırabilir. Aynı yaştaki iki çocuk; kendini ifade etme, eleştirel düşünme, kaygıyla baş etme ve sosyal baskıya karşı kendi sınırlarını koruma konusunda birbirinden farklı becerilere sahip olabilir. 

Psikolog ve psikanalist Funda Akkapulu'na göre kişinin biyolojik, zihinsel ve ruhsal gelişimi biricik olsa da her yaştan beklenen belirli bir gelişim düzeyi var. Dolayısıyla 15-16 yaş zihinsel ve ruhsal gelişimde bir dönüm noktası olarak değerlendirilebilir. Ancak bu yaşları tek başına yeterlilik ölçütüne dönüştürmek doğru değil.

Akkapulu, ergenlerin yaşadıkları kırılganlıkla baş edebilmek için zaman zaman “tümgüçlülük” olarak adlandırılan bir savunma mekanizmasına başvurabildiklerini söylüyor. Bu dönemde gençler, her şeyi bildiklerini ve karşılaştıkları sorunlarla kendi başlarına baş edebileceklerini düşünebiliyor. Oysa riskleri değerlendirme, muhakeme, çatışma çözme ve olumsuz deneyimlerle baş etme becerileri bu dönemde hâlâ gelişiyor.

Bu durum, sosyal medyada özellikle önem kazanıyor. Çünkü bir ergenin kendisini koruyabileceğine inanması, karşısındaki kişinin niyetini her zaman doğru değerlendirebileceği veya sosyal baskıyla baş edebileceği anlamına gelmiyor. 

Akkapulu’ya göre bir çocuğun dijital ortamdaki dayanıklılığını belirleyen unsurlar arasında öz düzenleme kapasitesi, mizacı, aile ilişkileri, arkadaş çevresi, daha önceki dijital deneyimleri ve eleştirel düşünme becerileri de bulunuyor. Çocuğun gelişimine eşlik eden yetişkinlerin tutumu bu süreçte önemli bir rol oynuyor. 

• Bu nedenle dijital hazır olma hâli, bir doğum tarihinden hareketle verilebilecek kesin bir karar olmaktan çok, gelişen ve desteklenmesi gereken beceriler bütünü olarak ele alınabilir.

Akkapulu'nun ebeveynlere önerdiği sorular da bu ayrımı görünür kılıyor: Çocuk ekranı bırakması gerektiğinde bunu büyük ölçüde yapabiliyor mu? Sosyal medyada gördüklerini bir yetişkinle eleştirel biçimde tartışabiliyor mu? Bir arkadaşının baskısıyla karşılaştığında kendi sınırını koruyabiliyor mu? Kendisinden istenen kişisel bilgilerin risk oluşturabileceğinin farkında mı? Baskı altındayken susmayı, karşısındakiyle mesafeyi korumayı biliyor mu?

Belki de en önemli soru şu: Bir sorun yaşadığında ailesinin kendisine kızacağından korktuğu için bunu saklıyor mu, yoksa yardım isteyebileceğini biliyor mu? 

“Dijital güvenliğin en önemli boyutlarından birisinin, çocuğun karşılaştığı problemi tek başına çözmeye çalışması değil de doğru zamanda doğru yetişkinden yardım isteyebiliyor olması olduğu kanaatindeyim” diyor Akkapulu. Bu ve benzeri beceriler, yalnızca çocuğa kurallar öğretmekle kazanılmıyor; çocuğun hata yaptığında cezalandırılmaktan veya küçük düşürülmekten korkmadan konuşabileceği bir ilişki zemini yaratmaktan da geçiyor.

Çocuk risk anında ne yapacak? 

Bilişim uzmanı Osman Demircan'ın yanıtlarında öne çıkan ayrım, bilmek ile uygulamak arasındaki mesafe. Demircan’a göre 13-15 yaş aralığındaki bir çocuk, dijital ayak izinin temel anlamını kavrayabilir:

“İnternette paylaştığı fotoğrafların, mesajların, aramaların, beğenilerin ve konum bilgilerinin kendisi hakkında kalıcı bir veri profili oluşturduğunu kavrayabilir. Ancak bilmek ile karar anında bu bilginin gereğini yerine getirmek kesinlikle aynı şey değildir.” 

Demircan, arkadaş grubuna kabul edilme isteği, beğenilme ihtiyacı veya anlık heyecanın, uzun vadeli risklerin önüne geçebildiğini vurguluyor. Dijital ayak izi, yalnızca çocukların bilerek paylaştığı içeriklerden oluşmuyor. İzlediği videolar, etkileşime girdiği hesaplar, cihaz bilgileri ve yaklaşık konum gibi veriler de dijital profilin parçaları olabiliyor.

Demircan’ın dikkat çektiği risklerden bir diğeri de “bağlam birleştirme.” 

“Çocuk; okul formasını, yaşadığı sokağı, gittiği spor salonunu, doğum gününü ve günlük rutinini ayrı ayrı zararsız bilgiler olarak paylaşabilir. Kötü niyetli biri ise bu küçük parçaları birleştirerek çocuğun kimliğini, okulunu, evinin konumunu ve yalnız kaldığı saatleri tahmin edebilir.” 

Benzer biçimde, bir hesabın gizli olması bütün riskleri ortadan kaldırmıyor. Yakın bir arkadaşa gönderilen özel bir görüntü, paylaşan kişinin kontrolünden çıkabiliyor. Kaybolan mesajlar da içeriğin hiçbir yerde kalmadığı anlamına gelmiyor.

Çocukların karşılaşabileceği tehlikeler, yalnızca tanımadıkları kişilerin gönderdiği açıkça tehditkar mesajlarla sınırlı değil. Demircan, çevrimiçi istismara yönelik güven kazanma ve manipülasyon sürecini şöyle anlatıyor: 

“Kötü niyetli kişi önce güven oluşturur; çocuğun sevdiği oyunları, müziği, sorunlarını ve yalnızlıklarını öğrenir. Kendini yaşıt gibi gösterebilir, sürekli iltifat edebilir, oyun içi para veya hediye gönderebilir. Daha sonra iletişimi ebeveyn denetiminin daha az olduğu özel mesajlaşma uygulamalarına taşımaya çalışır.”

Bu nedenle çocukların, karşılarındaki kişinin gerçek kimliğini teknik olarak kesin biçimde doğrulamaları oldukça zor. 

“Profil fotoğrafı çalınabilir, görüntülü görüşmede yapay zeka ile üretilmiş görüntü kullanılabilir, ses taklit edilebilir.” 

Demircan'a göre asıl hedef, çocukların manipülasyon kalıplarını tanımalarını sağlamak olmalı:

“Birinin ‘Bunu ailene söyleme, aramızda kalsın’ demesi, hediye karşılığında fotoğraf istemesi, kişisel bilgileri öğrenmeye çalışması veya çocuğu ailesinin kendisini anlamadığına ikna etmeye çalışması birer alarm işareti olabilir.” 

Böyle bir durumda çocuğun görevi, kendi başına kanıt toplamak veya saldırganı yakalamak değil. İletişimi durdurması, yeni görüntü göndermemesi, para ödememesi ve güvendiği bir yetişkinden yardım istemesi gerekiyor. Olayın niteliğine göre platforma bildirim ve kolluk birimlerine başvuru da gündeme gelebilir.

Algoritma okuryazarlığı neden dijital güvenliğin parçası? 

Bir çocuğun internette gördüğü her içeriğe sorgulayan bir noktadan bakması, kritik derecede önemli. Ancak bugün bu beceri tek başına yeterli değil. Çünkü sosyal medya platformları, kullanıcıların karşısına çıkan içerikleri yalnızca kronolojik sırayla göstermiyor; davranışlardan ve etkileşimlerden elde edilen sinyallerle içerikleri seçip sıralayabiliyor. 

Prof. Dr. Erkan Saka da klasik medya okuryazarlığının artık tek başına yeterli olmadığını düşünüyor. Geleneksel yaklaşımda temel sorular, içeriği kimin ürettiği, kaynağın güvenilirliği ve haberde yanlılık bulunup bulunmadığı üzerine kuruluydu. Saka'ya göre bunlara yeni bir soru eklemek gerekiyor: “Bu içerik neden benim karşıma çıktı?”

“Çünkü artık yalnızca içeriği okumuyoruz; bizim için sürekli olarak içerik seçen, sıralayan ve kişiselleştiren sistemlerin içinde yaşıyoruz” diyen Saka; TikTok, Instagram ve YouTube gibi platformlarda kullanıcıların gördüğü akışın, dünyanın tarafsız bir görüntüsü olmadığını söylüyor: 

“Önceki davranışlardan, kullanıcı hakkında toplanan verilerden ve platformların ticari hedeflerinden etkilenen bir seçki.” 

Demircan da algoritmanın çocuğa her zaman doğru, yararlı veya güvenli içeriği göstermediğini belirtiyor ve siber güvenliği yalnızca hesabın ele geçirilmesini engellemek değil, “çocuğun dikkatinin, davranışlarının, kararlarının ve kişisel verilerinin manipüle edilmesini önlemek” olarak da tanımlıyor. 

“Algoritma, çoğunlukla çocuğun ekranda kalmasını ve etkileşim vermesini sağlayacak içeriği öne çıkarır. Çocuk; bir komplo, aşırı zayıflama, şiddet veya tehlikeli meydan okuma videosunu birkaç kez izlediğinde sistem bunu ilgi sinyali kabul ederek benzer içerikleri çoğaltabilir. Böylece çocuk, ‘Herkes bunu düşünüyor’ veya ‘Bu çok yaygın olduğuna göre doğrudur’ yanılgısına düşebilir.” 

Saka'ya göre çocuklara yalnızca internette gördükleri her şeye inanmamaları söylenmemeli. İçeriği kimin ürettiğini, ilk kaynağın ne olduğunu, paylaşımın neden o anda karşılarına çıktığını ve kimlerin bundan fayda sağladığını da sorgulamaları öğretilmeli. 

Bu yaklaşım, medya okuryazarlığını algoritma, yapay zeka ve veri okuryazarlığıyla genişletiyor. Üretken yapay zekayla oluşturulan görseller, videolar ve sesler de düşünüldüğünde çocukların bir içeriği ilk bakışta gerçek veya sahte olarak sınıflandırabilmeleri her zaman mümkün değil. 

Saka'nın önerdiği pratiklerden biri, viral bir videoyu sınıfta birlikte incelemek, kaynağını bulmak, ilk ne zaman yayımlandığını araştırmak ve başka güvenilir kaynaklarla karşılaştırmak. Böylece çocuklar yalnızca doğrulama kurallarını öğrenmekle kalmıyor; bu kuralları uygulama fırsatı da buluyor. 

Saka'nın “mikro doğrulama alışkanlıkları” dediği bu yaklaşım, paylaşmadan önce kısa bir duraklamaya dayanıyor: Kaynağa bakmak, başka yerde doğrulamak ve emin olunmadığında paylaşmamak.

Koruma, çocukların haklarından vazgeçmeleri anlamına gelmemeli 

Çocuğun korunmasından bahsederken haklarından mahrum bırakılması konusuna da bakmak gerekiyor. Çocukların dijital ortamda korunması kadar, bu ortamda sahip oldukları hakların da dikkate alınması gerekiyor. 

Avukat Gökhan Ahi, çocuğun yalnızca korunması gereken kişi değil, aynı zamanda ifade özgürlüğü, bilgiye erişim ve özel hayat haklarının da sahibi olduğunun altını çiziyor: 

“Çocuğu korumanın yolu, onu dijital dünyadan tamamen çıkarmak olmamalı. Üstelik 15 yaş bana oldukça keskin bir sınır gibi geliyor. 11 yaşındaki bir çocukla 14 yaşındaki bir çocuğun gelişimi ve ihtiyaçları aynı olmadığı gibi, aynı yaştaki iki çocuğun dijital olgunluğu da aynı değil.”

Ahi ayrıca, 14 yaşında bir çocuğun sahte beyan veya VPN ile bir sosyal medya platformuna girip zarar gördüğü varsayımında, hukuki sorumluluğun kime ait olduğuna dair şunları söylüyor: 

“Tek bir sorumlu göstermek doğru bir yaklaşım olmaz. Devletin görevi etkili kuralları koyup denetlemek, platformun görevi bu kurallara uygun güvenli bir hizmet tasarlamak, ailenin görevi de çocuğa rehberlik etmek.” 

Platformun sorumluluğunun yaş doğrulamayla bitmemesi gerektiğini düşünen Ahi, “Tasarım ve kullanıcı deneyimi de çocukları manipülatif mekanizmalardan ve riskli içeriklerden koruyacak şekilde oluşturulmalı” diyor. 

Sosyal medyai çocuklar için yalnızca risklerin bulunduğu bir alan değil; arkadaşlık kurma, ilgi alanlarını keşfetme, kendini ifade etme ve sosyal destek bulma imkanı da sunabiliyor. Akkapulu, bu nedenle sosyal medyayı çocukların hayatındaki kaynaklardan biri olarak değerlendiriyor. Bir çocuğun bu kaynağı hiç kullanmaması da bütün sosyal ihtiyaçlarını yalnızca sosyal medya üzerinden karşılaması da kendi başına dengeli bir yaşamın göstergesi değil. 

Çocuğun gerçek hayatta güçlü arkadaşlıkları, okul topluluğu ve destekleyici yetişkinleri olup olmaması da değerlendirmede önem taşıyor:

“Ben bir çocuğu herhangi bir hayat kaynağından tamamen mahrum etmek yerine, hazır olmasına bağlı olacak şekilde bunu nasıl kullandığını, bu kaynakla nasıl karşılaştığını anlamaktan yana olurum. Söz konusu sosyal medya kullanımıysa çocuğun ruhsal ve zihinsel gelişimine uygun olarak, elbette ki bir eşlikle, zaman ve içerik kontrolü ile sosyal medya kullanılabileceği kanaatindeyim. Ancak akşamları herkesin oturup sosyal medyanın içinde kaybolduğu, birbiriyle hiç sosyalleşmeyen bir ailenin içinde tüm akşam sosyal medyada kaybolmak riskli olacaktır elbette.” 

Saka'nın da vurguladığı gibi çocukları yalnızca korunması gereken pasif tüketiciler olarak değil, dijital vatandaşlar olarak görmek gerekiyor. Dijital vatandaşlık, güvenli parola kullanmanın veya zararlı içerikten uzak durmanın ötesinde; kişisel verilerinin nasıl kullanıldığını bilmek, platform kararlarına itiraz edebilmek, haklarını tanımak, dijital ortamda video yapmak, kod yazmak, podcast üretmek, Wikipedia’ya katkıda bulunmak, dijital arşiv oluşturmak anlamına da geliyor. 

Saka’ya göre bu yaklaşım, çocukların dijital dünyaya katılımını bütünüyle engellemek ile onları herhangi bir koruma olmadan platformlara bırakmak arasında başka bir yol öneriyor: Hakları gözeten düzenleme, güvenli tasarım ve yaşa uygun eğitim.

Dijital ehliyet: Çocuğu elemek değil, beceri kazandırmak 

Yaş sınırının tek başına yeterli olmadığı kabul edildiğinde sıradaki soru, çocuklara dijital yeterlilik kazandırmanın nasıl mümkün olacağı. Ahi, dijital ehliyet fikrinin tartışılabilir olduğunu düşünüyor; ancak bu kavramı çocuğun bir sınavı geçerek sosyal medya kullanma izni aldığı bir ruhsat gibi yorumlamamak gerektiğini vurguluyor: 

“Amaç çocuğu dijital dünyadan dışlamak değil, orada ihtiyaç duyacağı becerileri kazandırmak olmalı.” 

Ahi’ye göre çocukların mahremiyetlerini koruyup koruyamadıkları, manipülatif içerikleri fark edip edemedikleri, dijital zorbalığı tanıyıp tanımadıkları, algoritmaların kendilerini yönlendirebileceğini bilip bilmedikleri ve gerektiğinde yardım isteyip isteyemedikleri, tek başına doğum tarihlerinden daha açıklayıcı sorular sunabilir. Ahi, okullardaki Hayat Bilgisi dersinin bugüne göre yeniden düzenlenerek “Hayatta Kalma Bilgisi” olması gerektiğini söylüyor: 

“Çocuk sokakta karşılaşabileceği tehlikeleri öğreniyorsa dijital dünyada karşılaşacağı manipülasyonu, dolandırıcılığı, zorbalığı, mahremiyet risklerini ve algoritmik yönlendirmeyi de öğrenebilmeli. Müfredatın dijital yeterlilik ve dijital dayanıklılığı temel yaşam becerileri arasına alması gerektiğini düşünüyorum. Çocuğu dijital dünyadan değil, dijital dünyanın içinde korumalıyız.”

Demircan, bu yaklaşımı uygulamalı bir modele dönüştürüyor. Ona göre dijital ehliyet, teorik bilgileri ölçen bir sınavdan ziyade, senaryolar üzerinden ilerlemeli. İlk senaryoda çocuk, örnek bir sosyal medya hesabını güvenli hâle getirmeli. Güçlü ve benzersiz bir parola oluşturmalı, çok faktörlü doğrulamayı açmalı, konum paylaşımını kapatmalı ve uygulama izinlerini kontrol etmeli. 

İkinci senaryoda sahte bir çekiliş, ele geçirilmiş bir arkadaş hesabından gelen bağlantı veya yaşıt gibi davranan yabancı bir kişinin mesajı gösterilmeli. Çocuğun acele ettirme, ödül vadetme, gizlilik isteme ve kişisel bilgi talep etme gibi manipülasyon işaretlerini fark edip edemediğine bakılmalı. 

Üçüncü senaryoda ise özel bir görüntünün ele geçirildiği ve çocuktan para veya yeni görüntüler istendiği bir durum ele alınmalı. Çocuğun iletişimi durdurması, para ödememesi, mevcut mesaj ve görüntüleri silmeden güvendiği bir yetişkinden yardım istemesi beklenmeli. 

Demircan'a göre dijital ehliyetin özü, bütün riskleri ezberlemek değil, “Dur, kontrol et, paylaşma ve yardım iste” refleksini geliştirmek. Üstelik bu eğitimin bir kez verilmesi de yeterli değil; platformlar ve tehdit yöntemleri değiştikçe becerilerin yeniden ele alınması gerekiyor. 

Akkapulu’nun yaklaşımı, bu modele psikolojik bir boyut ekliyor ve bunu bir beceri seti olarak düşünmek gerektiğine işaret ediyor:

“Eleştirel düşünme, kaygıyla baş edebilme, kendini koruyabilme, çatışma çözme, ihtiyaçlarını tanımlama, yardım isteme, ruhsal dayanıklılık ve mahremiyet algısı dijital yeterliliğin parçaları.”

Ancak Akkapulu, “Bu becerilerin kazanılması, çocuğun artık hiçbir yetişkin desteğine ihtiyaç duymadığı anlamına gelmiyor” diyor ve ekliyor: 

“Bu yeterlilikleri olsa bile çocuğun hayatın hiçbir alanında gözetimsiz ve eşliksiz kalmaya hazırlıklı olmadığı gibi, sosyal medyada da gözetimsiz ve eşliksiz kalmaya hazırlıklı olmadığını aklımızda tutmamız şart.”

Finlandiya örneği: Tek ders yerine eğitim kültürü 

Dijital yeterlilik eğitiminin nasıl tasarlanabileceği konusunda Finlandiya'nın medya okuryazarlığı yaklaşımı yol gösterici bir örnek sunuyor. Finlandiya’da medya okuryazarlığı ve çoklu okuryazarlık, Finlandiya Ulusal Eğitim Ajansı öncülüğünde, erken çocukluk eğitiminden yetişkin eğitimine kadar uzanan sistemin bir parçası. 

Yalan haberle mücadele, okul öncesi sınıflarda atılan adımlarla başlıyor. Medya okuryazarlığını, farklı medya türlerini analiz edebilme ve dezenformasyonu tanıyabilme becerisi olarak ele alan ülke, bu yaklaşımı onlarca yıldır ulusal eğitim müfredatına entegre ediyor. Eğitim süreci okul öncesi dönemde, üç yaşından itibaren başlıyor. Medya okuryazarlığı tek bir derse bırakılmıyor; farklı derslere ve öğrenme süreçlerine yayılarak çocukların yaşları ilerledikçe gelişen bir beceri alanı olarak ele alınıyor. 

Saka'nın da öne çıkardığı nokta bu. Küçük yaşlarda mahremiyet, başkalarının fotoğraflarını izinsiz paylaşmama ve reklamı diğer içeriklerden ayırma becerileri öğretilebilir. Yaş ilerledikçe kaynak kontrolü, kişisel veriler, siber zorbalık, algoritmalar, influencer ekonomisi, dezenformasyon ve yapay zekayla üretilen içerikler ele alınabilir. 

Saka, bu konuların tek bir medya okuryazarlığı dersine sıkıştırılmaması gerektiğini, diğer derslere de entegre edilebileceğini düşünüyor: 

“Türkçe dersinde kaynak kontrolü yapılabilir, tarih dersinde farklı anlatılar karşılaştırılabilir, matematikte istatistiklerin nasıl yanıltıcı kullanılabileceği gösterilebilir, görsel sanatlarda yapay zeka ile üretilmiş görseller tartışılabilir.”

Ancak böyle bir yaklaşımın uygulanabilmesi için öğretmenlerin de düzenli ve sistematik biçimde desteklenmesi gerekiyor. Saka, teknolojinin hızla değişmesi nedeniyle dijital yeterlilik eğitiminin bir kez tamamlanıp biten bir süreç olarak düşünülemeyeceğini vurguluyor. 

Burada dijital ehliyet, sosyal medyaya erişim izni veren bir belge olmaktan çıkıyor; çocuğun yaşına ve gelişimine göre ilerleyen, farklı derslerde tekrar edilen, uygulamayla pekiştirilen bir dijital yurttaşlık eğitimine dönüşüyor.

Çocuğu korumak kimin sorumluluğu? 

Dijital yeterlilik eğitimi, çocukların karşılaşabilecekleri riskleri daha iyi anlamalarına yardımcı olabilir. Ancak Saka, “Bu noktada sorumluluğu sadece çocuklara veya ailelere yüklememek de önemli” diyor:

“Platformların burada çok ciddi bir tasarım sorumluluğu var. Sonsuz kaydırma, otomatik oynatma, sürekli bildirim, etkileşimi maksimize eden öneri sistemleri, tesadüfen ortaya çıkmış özellikler değil. Bunlar, kullanıcıyı mümkün olduğu kadar uzun süre platformda tutmak için tasarlanmış mekanizmalar. Yetişkinlerin bile bunlarla baş etmekte zorlandığı bir ortamda bütün sorumluluğu çocuğa yükleyemeyiz.” 

Bu nedenle çocuk hesaplarının varsayılan ayarlarının daha koruyucu olması, iletişim seçeneklerinin sınırlandırılması, kişiselleştirilmiş reklamların kontrol edilmesi ve öneri sistemlerinin çocuklar açısından denetlenmesi gerekiyor. Kamu politikalarının da platformlar için asgari standartlar belirlemesi, denetim yapması ve gerektiğinde yaptırım uygulaması önem taşıyor. 

Avrupa Birliği'nin Dijital Hizmetler Yasası (DSA), platformların yalnızca kullanıcılara yaş sormasına odaklanan bir yaklaşımın ötesine geçiyor. Yasanın 28’inci maddesi, çocukların erişebildiği çevrimiçi platformların onların mahremiyetini, güvenliğini ve korunmasını sağlayacak uygun ve orantılı tedbirler almasını öngörüyor. Aynı madde, çocuk olduğu bilinen kullanıcılara kişisel verilerine dayalı profilleme üzerinden reklam sunulmasını da sınırlandırıyor. Yasanın 27’nci maddesi ise öneri sistemlerinin temel parametreleri hakkında şeffaflık yükümlülüğü getiriyor. 

Ahi de yaş sınırının çocukları korumaya yönelik araçlardan yalnızca biri olduğunu vurguluyor:

“Asıl mesele, çocuğun platforma kaç yaşında girdiğinin yanı sıra, platforma girdikten sonra algoritmanın ve platform tasarımının kişilere ne sunduğu. DSA yaklaşımında, sonsuz kaydırma, otomatik oynatma, bildirimler, profilleme, kişiselleştirilmiş reklamlar ve algoritmik öneriler gibi mekanizmaların çocuklar üzerindeki riskleri de dikkate alınıyor. Yani çocuğu dijital dünyanın kapısında kontrol etmek yetmez; kapının arkasındaki dünyayı da çocuk için güvenli hâle getirmek gerekiyor.”