Dağlık Karabağ'a operasyonun ardından
SpektrumHer perşembe yerel ve ulusal politikadan en kritik meseleleri ele alarak derinlemesine inceliyor, bağımsız bir tutumla alanında uzman akademisyenlere mikrofon uzatıyoruz.
Azerbaycan geçtiğimiz ay Dağlık Karabağ'a operasyon düzenledi. Azerbaycan'dan konuya ilişkin yapılan açıklamada ülke sınırları içinde "anayasal düzeni yeniden sağlamak amacıyla" Karabağ'da bir "terörle mücadele" operasyonu düzenlediğini ifade edildi.
Bir adım geriden
Azerbaycan ve Ermenistan arasında Dağlık Karabağ nedeniyle gerginlik, aylardır devam ediyordu. 2020'de 44 gün süren Dağlık Karabağ Savaşı'nın ardından iki ülkenin en gergin dönemini geçirdiği vurgulanıyordu. Bunun temel nedeni olarak ise Azerbaycan ve Ermenistan arasında kapsamlı bir barış anlaşmasının hâlâ imzalanamamış olması gösteriliyordu.
- Dağlık Karabağ: 4 bin 400 kilometrekarelik tartışmalı bölgede nüfusun 120 bine yakını etnik Ermenilerden oluşuyor. Ermenistan’ı bölgeye bağlayan tek karayolu, Laçin Koridoru. Burası Rus barış güçlerinin kontrolünde. Laçin Koridoru, 2022 Aralık ayında BM tarafından “insani koridor” olarak tanımlanmış ve Dağlık Karabağ’daki Ermeni nüfusun gerekli gıda, ilaç ve diğer gereksinimlerinin kesintisiz olarak sağlanması amaçlanmıştı.
- 2020 Savaşı: 2020 yılında yaşanan ve 44 gün süren savaşta 6 bin 500'ten fazla insan hayatını kaybetti. Azerbaycan'ın Türkiye'den de askerî destek aldığı savaş, Rusya'nın arabuluculuğunda sağlanan ateşkesle son buldu. Bu ateşkesle Azerbaycan, Dağlık Karabağ'da Ermenistan'ın kontrolündeki toprakların önemli bir bölümünü geri alırken Rusya da bölgeye barış gücü konuşlandırdı. Bölgedeki gerilim ise yükselmeye devam etti.
Tabii bu gerilimin birden fazla nedeni bulunuyor. Ermenistan'ı Dağlık Karabağ'a bağlayan Laçin Koridoru'nun Azerbaycan tarafından kapatılması, kapatılması nedeniyle Dağlık Karabağ’da 30 bine yakın çocuğun yetersiz beslenmesi, "Dağlık Karabağ Cumhuriyeti" isimli siyasi yapının parlamentosunda yapılan seçimlerde, bölgenin yeni cumhurbaşkanınını seçmesi ve hâlâ çatışmaların aralıklarla devam ediyor olması gerilimin nedenleri olarak gösteriliyor.
Rusya'nın Ukrayna'yı işgali nedeniyle bölgedeki hâkimiyetini azaltmış olmasının da yaşanan gerilimi tetiklediği düşünülüyor.
Operasyon kararı
Aylarca süren gerilimin ardından 19 Eylül'de Azerbaycan, bölgeye bir terörle mücadele operasyonu düzenlediğini duyurdu. Azerbaycan yönetimi "müdahalenin" bölgedeki ayrılıkçılar teslim olana dek süreceğini duyurdu. Ermenistan'dan yetkililer, Azerbaycan'ı "etnik temizlik yapmak"la suçladı.
Operasyonun ikinci gününde Karabağ'daki Ermeni silahlı güçlerin silah bırakma kararı aldığı duyuruldu.
Silah bırakma kararının ardından Azerbaycan Savunma Bakanlığı, Azerbaycan ordusunun antiterör operasyonunun durdurulduğunu duyurdu.
Dağlık Karabağ yetkililerine göre, çatışmalarda 25 kişi hayatını kaybetti, 80'den fazla kişi de yaralandı.
Azerbaycan'ın düzenlediği operasyon sonrası ateşkesi kabul eden Dağlık Karabağ'daki ayrılıkçı Ermeni güçlerin; Rus Barış Gücü’nün gözetiminde yürütülen süreçte şu ana kadar 6 zırhlı araç ve 800'den fazla hafif silah, el bombası, havan topu ve çeşitli silahı teslim ettiği duyuruldu.
Feshedildi
Öte yandan 28 Eylül'de Dağlık Karabağ’daki Ermeni ayrılıkçıların lideri Samvel Şahramanyan, bağımsızlık mücadelesine resmen son verdiklerini açıkladı. Şahramanyan, Dağlık Karabağ Cumhuriyeti'nin 1 Ocak 2024'te feshedilmesini öngören kararnameyi de aynı gün imzaladı.
Operasyondan sonra
Azerbaycan'ın Ermeni halkın haklarının garanti altında olduğunu duyurmasına karşın; ayrılıkçı grubun liderleri 120 bin Ermeni'nin Azerbaycan'ın bir parçası olarak yaşamak istemediğini ve "etnik temizlikten korktukları için" Ermenistan'a gideceklerini söyledi. Ermenistan Başbakanı Paşinyan da onları kabul etmeye hazır olduklarını belirtti.
Bunun ardından Dağlık Karabağ bölgesinde yaşayan 120 bin kişilik Ermeni vatandaştan 100 bin 617'si bölgeyi terk etti ve Ermenistan'a sığındı.
- Gözaltı: Dağlık Karabağ Cumhuriyeti'nin eski liderlerinden Ruben Vardanyan ise bu hafta bölgeden ayrılmaya çalışırken Azerbaycan güvenlik güçlerince gözaltına alındı. Milyarder iş insanı Vardanyan, "terörizmi finanse etmekle" suçlanıyor. Kasım 2022'den Şubat ayına kadar Dağlık Karabağ Cumhuriyeti'nin lideri olan Vardanyan, yargılacağı davada suçlu bulunursa 14 yıla kadar hapis cezasına çarptırılabilir.
Görüşler
BBC Türkçe’nin görüştüğü, Ermenistan’ın başkenti Erivan’daki düşünce kuruluşu Bölgesel Çalışmalar Merkezi’nin (RSC) direktörü Richard Giragosian, "2020’den sonra savaşın aslında tam olarak bitmediğini, Azerbaycan’ın son operasyonunun da Azerbaycan açısından Dağlık Karabağ’ı kontrol altına almak amacıyla sürdürdüğü operasyonların bir devamı olduğunu" belirtiyor.
Operasyonun ardından Rusya'nın konumu
BBC Türkçe'de yer alan haberde, operasyonun ardından Ermenistan kamuoyunda Rusya’ya yönelik eleştirilerin arttığı belirtildi. Bazı uzmanlar Rusya’nın yeni dönemde bu bölgedeki ağırlığının azalabileceği görüşünü savunuyor.
Oxford Üniversitesi’nden Dr. Leyla Aliyeva, "Rusya’nın hem Ermenistan hem de Azerbaycan’da, azınlıklar konusunu kendi etki ve genişleme anlayışı için kullanan 'kötücül bir aktör' olarak görüldüğünü" söylüyor.
Richard Giragosian ise Rusya’nın son süreçte etkili bir tavır almamasının sürpriz olmadığını belirtip, bu durumu iki sebeple açıklıyor:
“Birincisi Rusya, Ukrayna’daki başarısız işgali nedeniyle bunalmış ve dikkati dağılmış durumda. İkincisi ise Rusya'nın gücü, 2 bin barış gücüyle bölgedeki 2020'deki barış anlaşmasını korumaya ve şartlarını uygulamaya yetmedi ve bunda isteksizdi. Ermenistan, Rusya’nın meselenin çözümünün değil, sorunun parçası hâline geldiğini fark etti.”
Zengezur Koridoru projesi etkilenecek mi?
Ermenistan ile Azerbaycan arasındaki önemli gündem başlıklarından biri de Azerbaycan’ın batısını Ermenistan’ın topraklarının güneyinden geçerek Nahçıvan’a ve Türkiye’ye bağlayacak ulaşım yolları projesi.
2020'deki 2. Dağlık Karabağ Savaşı sonrası imzalanan anlaşmada Nahçıvan Özerk Cumhuriyeti ile Azerbaycan arasında ulaşım yollarının açılması öngörülmüştü ancak henüz bu konuda bir ilerleme kaydedilmedi. Azerbaycan ve Ermenistan, anlaşmadaki bu maddeye farklı yaklaşıyor.
- Ne deniyor? İlgili maddede, “Bölgedeki tüm ekonomi ve ulaşım bağlantıları açılacaktır. Ermenistan Cumhuriyeti; insanların, araçların ve malların her iki yönde engelsiz hareketini organize etmek için Azerbaycan Cumhuriyeti'nin batı bölgeleri ile Nahçıvan Özerk Cumhuriyeti arasındaki ulaşım bağlantılarının güvenliğini garanti eder” ifadelerine yer veriliyor. Ayrıca, “Tarafların mutabakatı ile Nahçıvan Özerk Cumhuriyeti'ni Azerbaycan'ın Batı bölgelerine bağlayan yeni ulaşım bağlantılarının inşası gerçekleştirilecektir” deniyor.
Azerbaycan bu metin ile iki ülkenin Zengezur koridoru konusunda anlaşmış olduğunu öne sürüyor. Ermenistan ise ulaşım yollarının açılmasını desteklediğini ancak bu maddede Zengezur adının kullanılmadığı gibi Azerbaycan'ın talep ettiği şekliyle bir koridor projesinden de bahsedilmediğini belirtiyor.
Projenin akıbetinin ne olacağı ise meçhul. Zira İran da projeye ilişkin kaygılar taşıyan diğer bir taraf. Bunun nedeni ise Azerbaycan ve Nahçıvan arasındaki ticaretin 30 yıldır İran üzerinden yapılması. Tabii İran'ın Azerbaycan'ın bölgede güçlenmesinden çekindiğini savunanlar da mevcut.
Şimdi ne olacak?
Ermenistan'dan ve Azerbaycan'dan yetkiler geçtiğimiz hafta Brüksel'de bir araya gelmişti. Yarın da Ermenistan Başbakanı Nikol Paşinyan ve Azerbaycan Cumhurbaşkanı İlham Aliyev'in İspanya’nın Granada kentinde bir araya gelmesi bekleniyor.
Kaydet
Okuma listesine ekle
Paylaş
SpektrumHer perşembe yerel ve ulusal politikadan en kritik meseleleri ele alarak derinlemesine inceliyor, bağımsız bir tutumla alanında uzman akademisyenlere mikrofon uzatıyoruz.
İLGİLİ BAŞLIKLAR
NEREDE YAYIMLANDI?
Azerbaycan ve Ermenistan arasında son bulmayan gerilimde son dönemde yaşananlar, Teyit'in hazırladığı Sahte Haber Karnesi ve haftanın öne çıkan gelişmeleri
04 Eki 2023
YAZARLAR
Spektrum
Her perşembe yerel ve ulusal politikadan en kritik meseleleri ele alarak derinlemesine inceliyor, bağımsız bir tutumla alanında uzman akademisyenlere mikrofon uzatıyoruz.
İLGİLİ OKUMALAR
Bir tarafta çocuğunu kaybetmiş aileler, suç makinesine çevrilmiş çocuklar, çocukları bünyesine alan çeteler; diğer tarafta cezaların ağırlaştırılmasının çok daha fazla çocuğun suça karışmasına yol açacağını, sorunları çözmeyeceğini dile getiren uzmanlar. Tüm bu tartışmaların ortasında iktidar, çocuklara verilecek cezaların artırılmasını içeren bir yasa teklifini TBMM’ye sundu. Peki bunun sonuçları ne olabilir?
19 Mart sonrasında Türkiye’de kurulan yeni siyasal düzen, muhalefeti bütünüyle susturmayı hedeflemiyor. Onu ahlaki bakımdan iktidardan farksız, örgütsel olarak parçalanabilir, yerel aktörleri iktidarın saflarına çekilebilir ve seçim kazansa bile iktidara gelemeyecek bir yapı olarak yeniden tanımlamaya çalışıyor.
16 Tem 2026
Kamuoyunda yardım ve bağış kampanyalarıyla adından çokça söz ettiren Ahbap Derneği ve kurucusu Haluk Levent’in deprem bağışlarının kullanımı, şaibeli para transferleri ve usulsüz mali işlemleri hakkında soruşturma başlatılması şu soruyu gündeme getirdi: Türkiye’de dernek ve vakıfları kim denetliyor? Prof. Dr. Murat Batı’ya göre güçlü bir mali denetim yok, ne görev verilen mülki amirler ne de Vergi Denetim Kurulu bu kurumları denetleyebiliyor.
Komedyen Deniz Göktaş'ın Çorlu Karatepe Yüksek Güvenlikli Cezaevi'ne gönderilmesiyle yeniden gündeme gelen "kuyu tipi" cezaevlerine ilişkin İstanbul Barosu raporu, tutukluların maruz kaldığını belirttiği ağır tecrit koşulları ile havalandırma, sağlık hizmetleri ve temel haklara erişimde yaşanan sorunlara dikkat çekiyor.
Ankara'daki NATO zirvesinde İzlanda Başbakanı Kristrún Frostadóttir'in Külliye önündeki şaşkın bakışlarının görüntüleri, sosyal medyada hızla yayıldı. Kısa süre içinde Frostadóttir'in Instagram hesabına on binlerce Türk kullanıcı ulaştı. Öte yandan İzlanda'nın onu başbakan yapmasını sağlayan, bir anlık görüntü değil uzun yıllara yayılan bir güven inşasıydı.
