Depremin Birleştiremediği Ülke

Hediye Levent

Türkiye’de 11 kenti ve 13 milyondan fazla insanı etkileyen Kahramanmaraş depremi Suriye’de de büyük yıkıma sebep oldu.

Türkiye sınırındaki İdlip’ten Suriye’nin içlerine kadar uzanan deprem Halep, Hama, Humus ve sahil kenti Lazkiye’yi etkiledi. Ölü sayısının 5 bine yaklaştığı belirtiliyor ancak kesin rakamlara ulaşmak mümkün değil çünkü Suriye’de depremin etkilediği bölgeler 4 farklı tarafın kontrolünde. İdlip’i kontrol eden cihatçı yapılar, Türkiye’nin desteklediği silahlı grupların kontrolündeki kuzey, yine kuzeyde yer alan Amerika destekli Suriye Demokratik Güçleri ve son olarak Halep kent merkezinden Lazkiye ve güney sınırına kadar uzanan kentlerde Şam Hükümeti bulunuyor. Ülke içindeki bu yapı sebebiyle depreme müdahale edebilecek tek bir arama kurtarma ve yardım koordinasyon mekanizması olmadığı gibi taraflar sadece kendi bölgelerindeki ölü-yaralı ve hasarlı bina sayısını öne çıkarıyor.

Uluslararası yardım kuruluşları ise, tarafların beyan ettiği ölü ve yaralı sayılarını toplayarak yıkımın yol açtığı manzarayı anlamaya çalışıyor.

Depremle gelen ‘fırsat’!

Kahramanmaraş depremi gerçekleştikten hemen sonra uluslararası haber ajanslarına Suriye’nin İdlip kentindeki yıkımın korkunç boyutlarda olduğunu gösteren haberler ve görüntüler düşmeye başladı.

Ancak Türkiye ile Şam yönetimi arasında sıkışmış olan İdlip kentine Türkiye’den ulaşan yollar depremde hasar görmüştü. Şam ile İdlip’teki cihatçı yapılar ise hala savaş halinde. Bu sebeple kente arama-kurtarma ekiplerinin ve insani yardımların ulaştırılabilmesi için Birleşmiş Milletler devreye girdi. 

Kenti kontrol eden silahlı gruplar Türkiye’den yardım gönderilmesini isterken BM Suriye Özel Temsilcisi Şam’ı İdlip’e yardım gönderilmesi konusunda ikna etti. Bu çerçevede yardım ekipleri hazırlandı ve Şam’ın kontrolündeki bölgelerden İdlip’e geçmek üzere belirlenen noktaya ulaştı ancak kente girişleri iki kez cihatçı yapılar tarafından engellendi. Nihayet, BM’nin çabaları ile Türkiye üzerinden yardımların ulaştırılması konusunda yürütülen girişimlerin ardından İdlip’e depremden günler sonra insani yardım ulaşabildi.

Peki İdlip’i kontrol eden gruplar Şam’ın yardımını neden istemedi?

Bir süredir Türkiye’nin Suriye politikasının değişmeye başladığı ve Ankara’nın Şam ile köprüleri yeniden kurma niyetinde olduğu biliniyor. Bu yeni süreç İdlip’i kontrol eden silahlı yapıları öfkelendirirken Türkiye de İdlip’ten Türkiye’ye açılan sınırda sıkı güvenlik tedbirleri almaya başladı. Depremle birlikte BM’nin devreye girmesi bir süredir kapalı olan Türkiye-İdlip hattının kısmen de olsa açılmasını sağlamak için bir ‘fırsat’ olarak görüldü.

Diğer taraftan Suriye genelinde en büyük yıkım İdlip’te meydana geldi. En az 3 bin kişinin enkaz altında kaldığı kentte depremin yanı sıra hava ve kara bombardımanları sebebiyle binaların temellerinin hasarlı olması da ölü sayısını arttırdı.

1 milyondan fazla insanın yaşadığı kentte çadır, ilaç, yiyecek gibi temel ihtiyaçlar hala güçlükle temin edilebiliyor.

Devlet yok, STK’lar var!

Şam’ın kontrolündeki bölgelerde de deprem sebebiyle hayatını kaybedenlerin sayısı bin 500’e yaklaştı. 

Şam’ın kontrolündeki Halep kent merkezi ve Lazkiye’nin Ceble ilçesi depremde en fazla yıkımın gerçekleştiği yerler oldu.

Bu bölgelerde enkaz kaldırma çalışmaları sürerken sadece Halep’te en az 13 bin kişinin evsiz kaldığı belirtiliyor. Çok sayıda ağır hasarlı bina olduğu da belirtiliyor. Hatay Samandağ merkezli son depremde bu hasarlı binaların bir kısmı yıkıldı. Suriye’de depremin vurduğu kentlerde insanların 2 haftadan fazladır evlerine giremediği, sokaklarda yatıp kalktığı biliniyor. Sosyal medyada hızla yayılan ‘deprem olacak’ ya da ‘büyük deprem bekleniyor’ gibi söylentiler durumu daha da kötüleştiriyor.

Bu arada 10 yıldan fazla süren savaşın ardından yaşanan deprem farklı kentler arasındaki dayanışmayı ortaya çıkardı. Farklı kentlerde yaşayan etnik, dini ve mezheplerden grupların birbirlerinin arama-kurtarma çalışmalarına katılmaları ve yardımlar göndermeleri bugünlerde Suriye’deki sosyal medyanın başlıca konularından biri.

Halep Sanayi Odası da depremde evini kaybedenlere 1 yıllık kira bedeli kadar yardım yapacağını duyurdu. Küçük STK’ların çabalarına ek olarak Suriye’nin komşuları olan Irak ve Ürdün’den yakıt, ilaç, yiyecek gibi yardımlar gönderiliyor.

Ayrıca Birleşik Arap Emirlikleri, Suudi Arabistan gibi bölgenin önde gelen ülkeleri de Şam’ın kontrolündeki bölgelere insani yardımlarla dolu uçaklar göndermeye devam ediyor.

Deprem değil yolsuzluk öldürdü!

Depremin ardından Şam yönetimine yönelik eleştiriler iyice arttı. Depremzedeler ‘devletten yardım görmediklerini’ söylerken yine Suriye’de etkili olan sosyal medyada hükümete yönelik sert eleştirilere dair çok sayıda mesaj ve tartışma bulunuyor.

Gazetecilerin de katıldığı bu tartışmalarda hükümet, ABD tarafından uygulanan yaptırımların arkasına sığınmakla suçlanıyor.

Mesela, ülkenin önde gelen ekonomi yazarlarından Ziad Ghusun tarafından kaleme alınan yazıda, “Deprem önceden tahmin edilemez ve yaptırımlar hükümeti doğrudan etkiliyor ama bu durum sivil savunma güçlerini eğitmemeyi, bütün ihtiyaçlarını temin etmemeyi ve hazırlıksız olmayı haklı çıkaramaz” ifadelerine yer veriliyor.

Sosyal medyadaki eleştirilerde öne çıkan sorulardan biri de “Tamam Halep savaş bölgesiydi, binalar zayıftı ve depremde yıkıldılar. Peki savaş görmemiş olan Ceble’deki yıkımın sebebi ne?” sorusu.

Sorularımızı yanıtlayan Gazeteci Sarkis Kassarjian hükümetin bütün eleştirilere karşılık ABD tarafından uygulanan yaptırımların gerekçe olarak gösterildiğini söyledi.

Kassarjian, “Halep’te ve Lazkiye’de sivil savunma ekipleri sahaya indi. Köpekleri yok. Yaptırımlarla köpeğin ne alakası var. Toplum içindeki dayanışma olmasaydı insanların hali perişandı. Devlet, hükümet, belediyeler yok. Ceble’de yıkılan binalar yeni yapılar. 2013-2014’te yapılan bina yıkılırken 1990’larda yapılanlar olduğu gibi duruyor. Düşünün artık yolsuzluğun nerelere ulaştığını. Devletin yaptığı binalar da yıkılmadı ama devlete yakın müteahhitlerin yaptığı binalar yıkıldı. Denetimsizlik, kimseden hesap sorulmaması öfkeye sebep oluyor” dedi.

^{Not: Serbest Kürsü'de yer alan tüm görüşler yazarlara ait olup, Aposto'nun editoryal bakış açısını yansıtmamaktadır.}