Döngüsel Ekonomi

Ayşe Erenel Margossian

Döngüsel ekonomi, üretim ve tüketimde var olan ürün ve malzemelerin mümkün olduğunca paylaşılmasını, kiralanmasını, tekrar kullanılmasını, tamir edilip yenilenmesini ve geri dönüştürülmesini esas alan bir modeldir.

Döngüsel ekonomi tasarıma dayanan 3 temel ilkeyi esas alır:

• Atık ve kirliliği ortadan kaldırmak.
• Ürün ve malzemelerin kullanımında tutum ve devamlılık.
• Doğal sistemler oluşturmak. 

Bu model, doğrusal, lineer ya da diğer bir adıyla klasik ekonomide atık olarak adlandırılan materyallerin yeniden tasarlanarak sınırlı kaynakların tüketiminden sıyrılmayı hedefler. Aynı zamanda yenilenebilir enerji kaynaklarına geçiş sağlar ve dijital yeniliklerle desteklenerek, ekonomik, doğal ve sosyal sermaye oluşturur. 

Döngüsel ekonomide atık bir tasarım hatasıdır.

Döngüsel ekonomi ile doğrusal ekonomi arasındaki farkı anlamak için bir çizgi ve daire hayal edebilirsiniz. Doğrusal ekonomide düz bir çizgi üzerinde girdi ve çıktı vardır. Girdilere yani kullanılan kaynaklara, harcanan enerjiye sonrasında ne olduğu ve elde edilen ürünün yaşam döngüsüyle ilgili bir kaygı yoktur. Kısıtlı kaynakların maksimum üretimini ve dağıtımını esas alır. 

Döngüsel ekonomi doğayı örnek alır.

Döngüsel ekonomi ise bir daire üzerinde girdi, çıktı ve çıktının tekrar girdi olarak döndüğü bir süreçtir. Çıktı bir atık olmaktansa başka bir üretim sürecinde girdi olarak kullanılır. Döngüsel ekonomi doğayı örnek alır. Doğaya baktığımızda hiçbir atık bulamayız. Ömrünün sonuna gelen bitki ya da hayvanlar yaşam döngülerine, toprağa karışarak ve diğer canlılara besin olarak yani başka yaşamlara kaynak olarak devam ederler.

“Gezegen B” yok!

Endüstri Devriminden beri hakim olan al, yap ve at ilkelerine dayanan lineer ekonomiyle kısıtlı kaynaklardan kullanıyoruz ve toksik atıklar üretiyoruz. Son yıllarda ekolojik kaygılarla atıkların azaltılması, yenilenebilir kaynaklar kullanılması yoluna gidilse de lineer ekonomiyle sürdürülebilir bir gelecek mümkün değil. Şu an mevcut sistemde kaynakları yerine koyabildiğimizden yüzde 50 daha hızlı tüketiyoruz.. Bu tüketim hızıyla devam edersek doğal kaynak ihtiyacımızı karşılamak için 2030’da 2 gezegene, 2050 ise en az 3 gezegene daha ihtiyacımız var. Bugün seslerini duyurmaya çalışan genç aktivitelerimizin ‘GEZEGEN B YOK’ sloganlarıyla bunun pek de mümkün olmadığını defalarca vurguladıklarını görüyoruz.

Sürdürülebilir bir gelecek için döngüsel ekonomiye ihtiyacımız var. 

Döngüsel ekonomiye geçişle Dünya Ekonomik Formu’nun tahminine göre 2030 yılına kadar 4,5 trilyon dolarlık ekonomik fayda sağlayabiliriz.. Üreticiler de aslında döngüsel ekonomiye geçişle daha fazla kar edebileceklerini görebilmeliler. Yeniden değerlendirecekleri enerji, su, kimyasal malzeme gibi kaynaklara daha az maliyet ödeyerek ve en önemlisi atığın, israfın oluşmayacağı daha verimli bir üretim modeline geçerek hem karlılık hem ekolojik kaygılarını ortadan kaldırabilirler. 

Döngüsel ekonomiye geçiş yeni tasarımları, yeni davranış biçimlerini de beraberinde getirecek. Organik ve biyolojik atıkları geri kazanım çözümleri nispeten daha kolay iken makinelerin tekrar kazanımı için mühendislik tasarımları daha çok gelişecek.. Örneğin, ömrünün sonuna gelen çamaşır makinanızı üreticiye geri verdiğinizde, üretici aynı makinayı bir saç kurutma makinesi üretmek için kullanabilecek. Bu durumda tüketicinin  kullandığı ürününün raf ömrü tamamlandıktan sonra üreticisine geri vermesi de teşvik edilecek. 

• Ellen MacArthur Foundation (EMF) döngüsel ekonomiyi, değerle ve tasarımlarla desteklenecek onarıcı endüstriyel ekonomi olarak tanımlıyor.

Döngüsel ekonomi mühendislikten sosyolojiye, ekonomiden siyaset bilimine kadar birçok alanı kapsıyor. Üreticiden tüketiciye hepimizin sorumluluk hissetmesi gerekiyor. Yuvamız Dünya dışında  başka bir ‘Gezegen B’ olmadığı için  tek çaremiz olarak görünüyor.