Gazeteciliğin Pasif Dil Kullanımından Çektikleri

11 Mayıs'ta Filistinli gazeteci Shireen Abu Akleh'in İsrail ordusunun bir operasyonu sırasında öldürülmesi İsrail'in Filistin'de gazetecilere karşı şiddetini ve bölgede gazetecilik yapmanın zorluklarını bir kez daha hatırlattı.

Ancak tekrar gördüğümüz ve tartışmak zorunda kaldığımız bir konu da bu konularda gazetecilerin kullandıkları dil ve seçtikleri kelimeler ile etki yaratma güçleri. New York Times ve AP, Shireen Abu Akleh'in öldürülmesine dair manşetleri ve haber tweetleri ile bu tartışmayı başlatan iki yayın oldu.

Sorunun merkezinde ise iki temel başlık var: kullanılan pasif dil ve belirli resmi kaynakların sorgusuz bir şekilde kullanımı. Bu ikisini bir araya getirdiğimiz zaman bir gazetecinin öldürülmesinin ardından kesin verilere rağmen nasıl öldüğü belirsizmiş izlenimi yaratacak ve Abu Akleh'in ölümünden sorumlu olanların bunu gizlemesine yardım edecek haberlere imza atılabiliyor.

Bunun altında yatan ana sebep ise gazetecilere dayatılan gerçek dışı objektiflik beklentisi ve bunun tanımlanma biçimi. Gazetecilerin tarafsız olmasını ve sadece olanları aktarmasını beklemek ve bunu yaparken "bütün tarafları" habere dahil etmesini istemek, onların kesin bilgiler ve yargılar söz konusu olduğunda bile haberlerini bu şekilde yazmalarına ve aslında gerçeği bozmalarına neden oluyor. Çünkü bahsi geçen taraflar içerisinde güç sahibi olan bir kişi ya da kurum veya bir devlet kurumu olduğunda onların etkisi haberde daha ağır olabiliyor.

Shireen Abu Akleh'in öldürülmesinde durumu daha vahim yapan ise New York Times ve AP'nin geçmişte farklı konularda da bu sebeple yaptıkları hatalardan dolayı eleştirilmeleri ve özür dilemiş olmaları. Hatta AP stil rehberinde gazetecilere bu konuda dikkatli olup bu hatayı yapmamalarını söylerken aynı hatayı yaptıkları için insanlar AP'ye 2020 yılında gönderdikleri tweet ile bunu hatırlatma ihtiyacı duydular.

Maalesef bu sorun dünyanın her yerinde farklı biçimlerde karşımıza çıkıyor, çünkü gazeteciliği tanımlarken objektiflik ısrarından vazgeçemiyoruz. Bu da gazetecilerin gerçeği bulmak ve aktarmak yerine bu ısrarı tatmin etmek için pasif bir dil kullanmak gibi yöntemlere başvurmasına neden oluyor. Sonuç olarak bir gazetecinin öldürülmesinden gizemli bir olay gibi bahseden, resmi açıklamalar yüzünden içerisindeki bilginin değersizleştirildiği haberler okumak zorunda kalıyoruz. Bunun arkasındaki mantık ise genellikle kendisini objektif göstermek için "bir yargıya varıyormuş gibi" görünmemek gerektiğini düşünmeleri. Burada yargı dediğimiz ise gerçekte olanlar.

Bunu aşmanın birçok yolu var. Ama en önemli başlangıç noktası kullanılan dil konusunda gerçekten özenli davranarak muğlaklığa yer bırakmamak ve kim olursa olsun her kaynağı eşit seviyede eleştiri ve sorgulamayla ele alarak bu sürece dayanamayanlara haberde alan ayırmamak olacaktır. Ancak bu şekilde yapılan haberlerin gerçekten asıl amacına uygun bir şekilde üretilmesini sağlayabiliriz.