Açgözlü Haber Sitelerinden Çektiklerimiz

Geçtiğimiz haftalarda yayınlanan bir blog postu birçok kişi gibi benim de oldukça ilgimi çekti. Shubham Bose, manşetlere bakmak için New York Times’ın websitesini ziyaret ettiğinde sayfanın yüklenmeyi tamamlamasının 2 dakika sürdüğünü ve toplamda 49 MB veri transferi yaptığını fark ediyor. Bunun üzerine kapsamlı bir analiz yaparak haber sitelerinin nasıl reklam teknolojileri yüzünden aşırı ağır ve kullanılmaz hâle geldiğini anlatıyor.

Analiz sadece eleştiriden ibaret değil. Bose bu teknolojilerin daha verimli ve kontrollü bir şekilde kullanılmasının mümkün olduğunu söylüyor ve hatta bununla ilgili tavsiyeler de veriyor. Fakat çoğu yayının bunu umursamadığını aynı günlerde yayınlanan bir başka blog postunda PC Gamer sitesinin yarım saatte 500 MB veri kullandığını göstermesinden anlıyoruz.

Bunları okuduktan sonra ben de merakıma yenilip ülkemizde en çok ziyaret edilen ve o sırada aklıma gelen beş haber sitesinin durumunu test etmek istedim. Hiçbir reklam engelleyici veya gizlilik ayarı olmayan bir Google Chrome profilinden bu sitelere girip geliştirici araçlarını açtım ve izlemeye başladım. Elde ettiğim sonuçlar şöyle:

Hürriyet: 3 dakikada 50 MB veri indirdikten sonra site tamamen yenilendi ve her şeyi baştan indirmeye başladı. Tab ortalama 1.5 GB RAM kullandı.

Haberler.com: 3 dakikada 44 MB veri indirdikten sonra site tamamen yenilendi ve her şeyi baştan indirmeye başladı. Tab ortalama 1.5 GB RAM kullandı.

Sözcü: 3 dakikada 24 MB veri indirdikten sonra site tamamen yenilendi ve her şeyi baştan indirmeye başladı. Tab ortalama 800 MB RAM kullandı.

CNN Türk: 3 dakikada 10 MB veri indirdikten sonra site tamamen yenilendi ve her şeyi baştan indirmeye başladı. Tab ortalama 1.6 GB RAM kullandı.

Halk TV: 4 dakikada 34 MB veri indirdikten sonra site tamamen yenilendi ve her şeyi baştan indirmeye başladı. Tab ortalama 2 GB RAM kullandı.

Tek başına bu veriler çok anlamlı görünmeyebilir ancak Türkiye’de son verilere göre 100Mbps üzeri hız ile hizmet alanların sadece %10,5 seviyesinde olduğunu, mobilde hâlâ insanların neredeyse yarısının 8 GB’dan daha az veri kullandığını ve ekonomik sebeplerden dolayı çoğu insanın yeni cihazlara erişmesinin mümkün olmadığını düşünecek olursak bu verilerin neden sıkıntılı olduğu daha iyi anlaşılacaktır.

İşin daha sorunlu yanı ise insanlar daha iyi teknolojilere eriştikçe bu durum iyileşmek yerine daha da kötüye gidiyor. Özellikle dijital reklam teknolojilerini geliştirenler ve bunu sitelerine açgözlü bir şekilde kuranlar insanların sahip olduğu işlem gücünün tamamı onlara ait olmalıymış gibi davranıyor. Bu yüzden eminim ki 1 Nisan sonrasında birçok mobil sitede çok daha agresif örneklerle karşılaşacağız.

Peki bütün bu gelişmeler beni neden bu kadar rahatsız ediyor? 2018’den bu yana bu bülteni yazarken dijital gazetecilik sektörünün birçok farklı yönünü eleştirdim ve sorunlarını yazdım çünkü bunların gazeteciliğin kendisine zarar verdiğini ve daha iyisinin mümkün olduğunu düşünüyorum. Eğer gazetecinin amacı insanları bilgilendirmek ve onlara haber ulaştırmaksa teknolojiyi bu amaçla kullanması, gelir modellerini de bu eksende geliştirmesi gerektiğini düşünüyorum.

Bugün bilinir bir haber sitesinden bir haber okumak istediğinizde karşılaştığınız tablo şu şekilde: daha fazla tıklanma ve reklam geliri için tasarlanan, elinde olsa cihazınızın bütün kaynaklarını kullanacak kadar kötü kurulmuş, her yerden fırlayan reklam ve bildirimlerden ibaret sitelere girip insanları bilgilendirmek veya onlara haber vermek yerine tamamen arama motorlarını ve sosyal medya algoritmalarını mutlu etmek için yazılmış metinlerin iki satırını görmek için verilen bir mücadele.

Durum böyleyken yapılan işin gazeteciliğin amaçlarına veya niyetine uygun olduğuna inanmak bana oldukça güç geliyor. Belki kulağa abartılı gelecek ama haber almak için size güvenip de sitenizi ziyaret etmeyi tercih eden insanlara okunabilir —en azından tahammül edilebilir— bir site sunmamayı tercih etmek onlara ne kadar saygı duyduğunuzun da bir işareti. Ortada bir saygı ilişkisi olmayınca da insanların bu sitelerle uğraşmak yerine artık Claude ve Gemini gibi botları aracı olarak kullanmasına da kimsenin ne kızmaya ne de bozulmaya hakkı var.