Şimdi Nereye Gidiyoruz?

Her yıl olduğu gibi Reuters Institute tarafından hazırlanan Digital News Report’un yenisinin gelmesiyle birlikte dijital haberciliğin ve genel olarak gazeteciliğin durumu üzerine geniş bir gözlem yapma ve gidişatı tartışma fırsatına eriştik.

Her ne kadar bazı temel noktalarda geçtiğimiz birkaç yılın trendlerinin devamı gibi görünse de, çok kritik başlıklardaki veriler bize önemli bir kırılma noktasında olduğumuzu gösteriyor. Bunların başında, rapora dair birçok yazıda ve raporun kendisinde de öne çıkarılan platformların zirveye oturması geliyor. İlk kez sosyal medya ve video platformları habere ulaşmak için en çok tercih edilen alan hâline geldi ve kurumların sitelerini ve uygulamalarını da geride bıraktı. Bu bir yandan platformların artan gücünü, diğer yandan da pasif haber tüketimi alışkanlıklarının giderek daha da yaygınlaştığını bize gösteriyor.

Konu yapay zekâ olduğunda ise kullanımdaki artış çok net bir şekilde karşımıza çıkıyor. Genel ortalamada haber tüketiminde YZ kullanımı %10 seviyesine ulaşmış durumda ve bu trendin yavaşlaması için önümüzde hiçbir sebep yok — Türkiye ise %14 ile küresel ortalamanın da net bir şekilde üzerinde. Daha arka planda kalan ama benim önemli olduğunu düşündüğüm veri ise kimin haber tüketiminde YZ kullandığı. Burada üç grup özellikle öne çıkıyor: gençler, toplumsal güvenin düşük olduğu ülkeler ve daha aktif haber okuyucuları. Üstelik linklere tıklama konusunda da durum korkulduğu kadar kötü değil, YZ kullananların haber linklerine tıklama oranı sosyal medyanın net bir şekilde üzerinde.

Pasif haber tüketimi ve platformların yükselişi aynı zamanda haber odaklı içerik üreticilerinin de yükselişini destekliyor. İnsanların aktif haber tüketiminden uzaklaşması ve gündemi daha “keyifli” bir formatta takip etmek istemesi bu kitlenin yükselişini destekliyor ve onları giderek daha önemli bir aktör hâline getiriyor.

Bütün bunlar aslında bize daha ciddi sorular sormanın ve bazı alışkanlıkları bırakıp yeni bakış açıları geliştirme zamanının çoktan geldiğini gösteriyor. Geldiğimiz bu noktada hâlâ kimin gazeteci olduğunu belirlemeye ve eşik bekçiliği yapmaya çalışmanın, 2010’larda öğrenilen modellerde ısrar ederek veya kendi şartlarını korumaya çalışarak ilerlemenin giderek anlamsızlaştığı bir noktadayız. Çünkü karşımızdaki bütün veriler ve gelişmeler bize geri dönüşü olmayan bir dönüşüm sürecinde olduğumuzu söylüyor.

Böyle bir ortamda savunmacı bir pozisyon almaya çalışmak veya korumacı ve muhafazakar bir tutum sergilemek yalnızca kontrolü yitirmeye sebep olacaktır. Kontrol yitirildiği anda da başkalarının yazdığı kurallar ve sınırlar içerisinde oynamak zorunda kalırsınız. Oysa bu dönüşüm sürecinin getirdiği belirsizlik daha aktif bir rol oynamaya ve izleyeceğimiz rotayı şekillendirecek bir güç elde etmeye de imkan tanıyor. Ama bu imkanı değerlendirebilmek için cesur hareket etmek ve yeni şeyler öğrenmek şart.

Tam da bu yüzden başlıktaki soruya nasıl cevap verdiğiniz çok önemli. Eğer sorunun cevabını başkalarının ne yaptığında arıyor ve kendinizi pasif bir yerde konumlandırıyorsanız, ilk iş bunu değiştirmeye odaklanmanız lazım.