Ekonomik kriz zamanında, Merkez Bankası Başkanlığı'na atanan ilk kadın: Hafize Gaye Erkan

Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası’nın yeni başkanı, 9 Haziran’da Resmî Gazete’de yayımlanan kararla Hafize Gaye Erkan oldu. Erkan, görevi Şahap Kavcıoğlu’ndan devralırken, Kavcıoğlu ise Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurulu (BDDK) Başkanlığı’na atandı. Başarılı bir eğitim hayatı ve finans kariyeriyle uzun yıllardır ABD’de yaşayan Erkan’ın, geçtiğimiz günlerde net rezervinin tarihteki en düşük seviyeye indiği Merkez Bankası’nın başına getirilmesi merak uyandırıyor. Erkan’ın daha önce yöneticilik yaptığı First Republic Bank ise, faiz oranlarındaki keskin yükselişin ardından ABD’de iflas eden bankalardan biriydi. 

İlk kadın: Erkan, Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın 2019’dan bu yana atadığı beşinci Merkez Bankası başkanı olmakla beraber, Cumhuriyet tarihinde Merkez Bankası’nı yönetecek olan ilk kadın. 

Ekonomi politikaları: Erdoğan'ın yıllardır süren alışılmışın dışındaki ekonomi politikaları; ani düşük faiz oranları ve kısıtlayıcı döviz düzenlemeleri, yüksek enflasyon, geniş bir cari hesap açığı ve aşırı değerli bir döviz kuru dahil olmak üzere büyük ekonomik dengesizliklerin oluşmasına neden oldu. Erdoğan'ın yeni hükümetine Şimşek ve Erkan'ı getirmesi, ortodoks ekonomi politikalara dönmeyi istediğine dair bir işaret olarak algılandı. 

Bekleniyordu: Mehmet Şimşek'in Hazine ve Maliye Bakanı olarak atanmasından sonra, Erkan'ın da Merkez Bankası Başkanı olarak getirileceği iddiaları, özellikle finans basınında yankı uyandırmıştı. Geçtiğimiz hafta başında ise Erkan, Şimşek ile Ankara’da görüşmüştü. 

Hafize Gaye Erkan kimdir? 

Endüstri mühendisliği: 2001 yılında Boğaziçi Üniversitesi Endüstri Mühendisliği bölümünden birincilikle mezun olan Erkan, eğitim hayatına ABD’de devam etti. 

“En genç finans profesörü”: Princeton Üniversitesi’nde yöneylem araştırması ve finans mühendisliği alanında doktora yapan Erkan, iki yıllık programını bir yılda tamamlayan ilk öğrenci olmuş olup, akabinde “en genç finans profesörü” unvanını elde etmiş oldu. 

• Dahası: Erkan, Harvard Business School’da yönetim bilimleri ve Stanford Üniversitesi’nde liderlik üzerine iki eğitim programını da tamamladı. 

Goldman Sachs: Kariyerine 2005 yılında Goldman Sachs'ta başlayan Erkan, burada görev yaptığı 9 yıl boyunca ABD'deki büyük bankalar ile sigorta şirketlerinin yönetim kurulları ve üst düzey yönetim ekiplerine bilanço yönetimi, stres testi ve sermaye planlaması, risk yönetimi, birleşme ve satın alma konularında danışmanlık hizmeti verdi.

First Republic Bank: 2014 yılında ise First Republic Bank’te çalışmaya başlayan Erkan, burada çalıştığı yaklaşık 8 yıl süresince eş icra kurulu başkanı (Co-CEO), yönetim kurulu üyesi, yatırım direktörü, mevduat direktörü ve risk eş direktörü olarak görev yaptı.

• "Sektördeki en güçlü kadın": 2019 yılında, American Banker tarafından sektördeki "izlenmesi gereken en güçlü kadınlardan" biri seçildi. 

Dahası: 2021'de bankanın eş genel müdürü olan Erkan, o zamanlar ABD'nin en büyük bölgesel kredi kuruluşlarından biri olan First Republic'te bankanın kurucularından James Herbert'in yerini almak için önde gelen bir aday olarak görüldü. Fakat Erkan 2021 yılı sonunda bankadan ayrıldı. 

• "Toksik": Financial Times'ın haberlerine göre, Erkan'ın bankadaki üst düzey yöneticilik görev süresi inişli çıkışlı oldu: diğer üst düzey yöneticilerle "toksik" olarak adlandırılan etkileşimlere girdiği hakkında iddialar haberleştirilmişti.
• İflas: First Republic Bank, 2008'den bu yana ABD'de yaşanan en büyük bankacılık krizinin merkezinde yer aldı. Faiz oranlarındaki keskin yükselişin ardından ABD’de iflas eden bankalardan biriydi. Bankanın mevduatlarının yaklaşık %70’nin sigortalı olmadığı ortaya çıkmıştı. Geçtiğimiz Mayıs ayında ise JP Morgan, bankayı satın almıştı. 
  • Erkan, bu krizden önceki birkaç yıl boyunca bankanın risk yönetiminde önemli bir rol oynamıştı. 

Hakkında dava: Hürriyet'in ABD temsilcisi Razi Canikligil, içinde Erkan’ın da bulunduğu First Republic Bank yöneticilerine, “müşterilerini yanıltmak ve bankacılık yasalarını ihlal etmek” suçlamalarıyla Nisan ayında dava açıldığını bildirdi. Erkan’ın 22 Ağustos’ta hakim karşısına çıkması bekleniyor. 

Greystone: Erkan, First Republic'ten ayrıldıktan bir yıl sonra New York merkezli ticari gayrimenkul firması Greystone'un eş başkanı olarak  kısa bir dönem görev yaptı. Haziran 2022'de atandığı pozisyondan aynı yılın Aralık ayında ayrıldı.

• Ayrıca: Erkan, Tiffany & Co.'da iki yıl yönetim kurulu üyeliği yapmış, küresel finans danışmanlığı şirketi olan Marsh McLennan'da ise yönetim kurulu üyeliğini hâlâ yapmaya devam etmektedir. 

“40 yaş altı 40”: San Francisco Business Times'ın 2018'deki araştırmasına göre, Amerika'nın en büyük 100 bankasında başkan veya CEO unvanına sahip 40 yaşın altındaki tek kadın olan Erkan, aynı yıl San Francisco Business Times'ın "40 Yaş Altı 40 Listesi" ile Crain New York Business'ın "40 Yaş Altı 40 Listesi"ne girdi.

Özel istek: 41 yaşındaki Erkan’ın Merkez Bankası başkanlığına atanmasının, kulislerde ülkenin yeni Hazine ve Maliye Bakanı Mehmet Şimşek’in özel isteği olduğu dile getiriliyor. 

Faiz artışı beklentisi: Erkan, Türkiye'nin ilk kadın Merkez Bankası başkanı olarak, bankanın şimdiye kadarki en büyük dönüşlerinden birini gerçekleştirme konusunda risk yönetimi deneyimini kullanmak için bir platforma sahip. Ekonomistler ve yatırımcılar ise, 22 Haziran'da toplanacak Merkez Bankası'nın faiz oranlarında büyük bir artış yapılması gerektiğini söylüyor. 

Değerlendirmeler: 

"Hem zor hem kolay": Financial Times'a konuşan Merkez Bankası'nın eski baş ekonomistlerinden Hakan Kara, "Erkan'ın işinin hem zor hem de kolay olduğunu düşünüyorum. Zor, çünkü yüksek bir enflasyon ve çözmesi gereken verimsiz bir takım düzenleme devraldı. Kolay, çünkü kendisinden önceki başkanın kredibilitesinin son derece düşük olduğu düşünüldüğünde, merkez bankacılığının temellerine sadık kalarak bile piyasa algısını çok hızlı bir şekilde iyileştirebilir" değerlendirmesinde bulundu. 

"Yeniden inşa": Teneo danışmanlık şirketinden Wolfango Piccoli ise, Erkan'ın "yıllar süren kötü yönetim, tasfiyeler ve görevden almaların ardından Merkez Bankası'nı yeniden inşa etmesi gerekeceğini" söylerken, "Diğer pek çok kilit kurum gibi banka da bağımsızlığını yitirdi ve Erdoğan'ın gücü merkezileştirme çabasıyla içi boşaltıldı" ifadelerini kullandı. 

Cam uçurum

Cam uçurum kavramı, cam tavanı aşan kadınların kendilerini ekonomik kriz veya şirket performansında gerileme gibi olumsuz riskli ve zor koşullarda üst düzey yöneticilik pozisyonunda bulmalarını ifade eden bir benzetmedir. Bu kavram, şirketin kriz dönemlerinde kadınların başarısız olmaları için kendilerine verilen riskli bir pozisyonu ifade eder. 

• Liranın hiç görülmediği kadar değer kaybettiği, enflasyonun rekor seviyede artmaya devam ettiği ve Merkez Bankası’nın net rezervlerinin sadece eksiye düşmeyip aynı zamanda tarihin en düşük seviyesine indiği bu riskli zamanı yönetmek için Merkez Bankası'nın başına ülke tarihinde ilk kez bir kadının getirilmesi, “cam uçurum” kavramını akıllara getiriyor.

Editörün önerisi: Aposto Radyo'da yayımlanan Kurumsal Yaşamda Kadın podcastimizin son bölümünde, kurumsal yaşamda kadınların kariyer yükselişlerinin önündeki görünmez ve saydam engeller olan cam tavan, cam uçurum ve cam yürüyen merdiven gibi kavramları ele alıyor.