Herkes Kendi Gıdasını Yetiştirebilir!

Prof. Dr. Mine Durusu Tanrıöver

Çocuklarla beraber büyümenin en keyifli taraflarından biri hiç bir animasyon filmini kaçırmamaktır! Animasyon filmlerinde her yaştan izleyici kendisine hitap eden bir mesaj, bir görüntü, bir duygu, bir fikir bulabilir. Yıllar sonra Ratatouille’yi tekrar izlerken, filmin ana mesajı bende daha farklı bir ışık yaktı. Toprak Sergen’in müthiş sesiyle kendi yaşam amacını arayan fare Remy’nin kulağında çınlayan Şef Gusteau’nun ‘Herkes yemek yapabilir’ cümlesi gibi, benim de aklıma şu cümle düştü: ‘Herkes kendi gıdasını yetiştirebilir!'

Yıllardır doğadan bu kadar kopuk yaşıyor olmamızın en olumsuz sonuçları arasında, sebze ve meyvelerin yetişmesinin doğal süreçlere dayanıyor olduğu gerçeğini unutmamız ve gıdamızın üretiminin karmaşık tarımsal faaliyetler gerektirdiği mitine inanmamız yer alıyor. Oysa ki, toprağa biraz eli değmiş bir insan için aksi hızlıca ispatlanabilir. Elbette ki, özellikle şehir hayatında, kendi çabamızla tüm ihtiyaçlarımızı karşılayacak ya da onlarca insanı doyuracak ölçekte bir üretim yapmamız mümkün olmayabilir. Ancak, inanın bana, salatanızı yapacak, çorbanıza katacak, türlülerinizi çoğaltacak sebzeleri, ağzınızı tatlandıracak meyveleri yetiştirmeniz gayet mümkün!

Kendi gıdamızı yetiştirmekteki en büyük gayelerimiz, nereden geldiğini, nasıl büyüdüğünü, nelerle beslenip nelerle zehirlenmediğini bildiğiniz gıdalarla bedenimizi beslemektir. Endüstriyel tarımda ‘ilaç’ adı altında kullanılan ‘zehirlerin’ insan vücuduna belirgin şekilde alındığı, artan kullanımla beraber idrarda saptanma oranlarının ve düzeylerinin de yıllar içerisinde arttığı gösterilmiştir. En sık kullanılan zehir olan glifosat başta olmak üzere bu kimyasalların; 

• endokrin sistem faaliyetlerini bozma, 
• kansere zemin hazırlama, 
• bebeklerde gelişimsel bozukluklara yol açma gibi olumsuz etkileri olduğuna dair moleküler çalışmalarla da desteklenen bir çok bilimsel kanıt bulunmaktadır. 

Paketlenmiş halde aldığımız gıda ürünlerinin ambalajlarından kaynaklanan geri dönüştürülemeyen maddeler zehirli gazlar, kimyasallar ya da mikroplastik olarak hayatımıza geri dönmektedir. Gıdaların üretimden soframıza ulaşana kadar geçen süre içinde işleme, paketleme, transport ve saklama gibi süreçlerde ortaya çıkan önemli büyüklükteki karbon ayak izini ise çoğu zaman hesaba pek katmıyoruz. 

Doğanın döngüleri ile senkronize olarak kendi gıdanızı yetiştirmeye başlamak için en muhteşem mevsimdeyiz. O zaman size gene bir reçete yazayım: Bu sefer reçetede bir doz istek, bol heyecan ve sahip olabildiğiniz kadar toprak var. 

İster küçük bir saksı, ister büyük bir bahçe! Sizi üzmeyecek sebzelerle de başlayabilirsiniz, ya da heyecanın dozunu arttırmak ve öğrenme eğrinizi hızlandırmak için bol çeşit ile de. Başlamak için özellikle tohum peşinde koşmanız bile gerekmez. Yer elması kabukları, filizlenmiş bir patates, bir arpacık soğanı, bir dal nane ya da kavrulmamış ayçiçeği çekirdeklerini ekerek zamanı geldiğinde tazecik sebzeleri hasat etmeyi beklemeye başlayabilirsiniz.

Unutmadan söyleyeyim, ayçiçeği filizlerinin henüz iki yapraklı halleri çok besleyici mikrofilizler olarak tüketilebilir. Maydanoz, reyhan, marul, domates ve biber biraz emek ve ilgi ile masanıza her gün bir tabak salata olarak dönebilir. İç Anadolu kışına bile direnen bir çalı bitkisine sahip olan frambuaz, kokusu ve tadı ile sizi mest edebilir. 

Bedeninizi sağlıklı, karbon ayak izi düşük gıdalar ile beslerken, ruhunuzu da kendi gıdanızı üretmenin neşesi, gururu ve çiçeklerin güzelliği ile besleyebilirsiniz. Hele de organik atıklarınızı kompost olarak toprağa döndürebiliyorsanız, evde sürdürülebilir bir ekosistemi kurdunuz demektir! Elbette, özellikle orta ve büyük ölçekli bir üretimi hedefliyorsanız doğru sulama teknikleri, sürdürülebilir enerji tüketimi, ürün rotasyonu, kardeş bitkiler gibi konularda eğitim almanız şart. 

“Kendi gıdamızı yetiştirmeyi iklim krizi ile mücadelede nereye yerleştirebiliriz?” sorusuna ise pek çok yanıtım var:

• Gıdayı adil şartlarda, temiz ve karbon ayak izi en düşük şekilde topraktan tabağınıza getirirsiniz.
• Organik atıkları kompost haline getirerek çöpünüzü azaltırsınız ve toprak üretirsiniz.
• Yediğiniz her lokmanın nereden geldiğini ve yetiştirmek için verdiğiniz emeği bildiğiniz için israf etmekten kaçınırsınız.
• Beraber ekeceğiniz eşlikçi bitkilerin de yardımı ile arıların sağlıkla çoğalmasını ve beslenmesini sağlayacak bir ortama ev sahipliği yapabilirsiniz.
• Doğanın kanunlarının size eğitmesine izin verir, mevsimsel döngülerle senkronize olursunuz, ruhunuzu dinlendirir ve sadeleşirsiniz.

‘Tek sınırınız kendi ruhunuz!’ der Şef Gusteau. Bu tavsiyeye uyarak kendi hayat amacını bulmak ve hayallerine kavuşmak için insanlar tarafından öldürülmeyi bile göze alan ince ruhlu, sıradışı fare Remy’nin hikayesi mutlu sonla biter. Ve hikayesinin sonunda küçük şef Remy şöyle der ‘Biz karar verince değişim zaten başlar’. Haydi, siz de bugün kendi gıdanızı yetiştirmeye başlayarak kendi tarım devriminizin baş kahramanı olmak için harekete geçin!