HTŞ, Halep’i ele geçirdi: Suriye'de neler oluyor?

Çatışmalarla geçen 9 yılın ardından dört yıldır ciddi bir çatışmanın yaşanmadığı Suriye’de iç savaş, Halep ve Hama’da muhalif grupların ilerleyişi ve Şam’da darbe girişimi iddialarıyla yeni bir boyut kazandı. Çatışmalar devam ederken Suriye Devlet Başkanı Esad'a karşı bir ''askerî darbe yapıldığı ve Esad'ın Suriye'den kaçarak Rusya'ya sığındığı'' öne sürüldü ancak Suriye'de rejim yanlısı kaynaklar bu iddiaları yalanladı.

Ne oldu? El Kaide’nin Suriye kolu Nusra Cephesi’nin kurucularından Heyet Tahrir El Şam örgütünün (HTŞ) liderlik ettiği gruplar, 27 Kasım Çarşamba günü İdlib üzerinden Suriye ordusuna karşı başlattıkları saldırıda Halep’i ele geçirdi. Sürpriz saldırı, Suriye ordusu birliklerinin şehirden çekmesine neden oldu ve Rusya, Suriye ordusuna destek olmak amacıyla 2016'dan bu yana Halep'e yönelik ilk hava saldırılarını yaptı. Kremlin, Moskova’nın saldırıyı “Suriye’nin egemenliğinin ihlali” olarak gördüğünü söyledi.

• El Kaide’yle geçmişte bağlantısı olan ancak sonra bu bağını kesen HTŞ, Türkiye tarafından da terör örgütü olarak kabul ediliyor.

Bu arada İngiltere merkezli Suriye İnsan Hakları Gözlemevi, Türkiye destekli Suriye Millî Ordusu'nun kuzeydeki stratejik Tel Rifat kasabasını ve yakındaki bazı köyleri ele geçirdiğini duyurdu. Kuruluş, hükümetin Hama kırsalındaki köylerin etrafına savunma hattı çekmek için “büyük takviyeler” gönderdiğini kaydetti. Gözlemevi'ne göre ilk iki günde 120'nin üzerinde HTŞ militanı ve yaklaşık 20 SMO üyesi öldü; Suriye ordusu da 60'tan fazla kayıp verdi.

İsyancı güçler ise Pazar günü Halep'in güneyine doğru ilerlediklerini ve ordunun Halep'e takviye güzergahını kesmek için Khansir kasabasını ele geçirdiklerini duyurdu. Ayrıca ülkenin en büyük sanayi bölgelerinden biri olan Seyh Najjar'ın da ele geçirildiği kaydedildi.

Suriye ordusu, daha sonra muhaliflerin ele geçirdiği birçok kasabayı geri aldığını duyururken, Esad da yaptığı ilk açıklamada "Terörün anladığı tek dil güç kullanımıdır ve biz onu yeneceğiz" dedi. 

Neden? İsyancılar, saldırıyı başlatma sebeplerinin son dönemde hükümet güçleri ve İran destekli milislerin bölgede artan saldırılarını durdurmak olduğunu söylüyor. Muhaliflerin operasyon merkezinin başındaki Hasan Abdülgani, "Halkımızı ve topraklarını savunmak bir tercih değil, zorunluluktu" ifadesini kullanıyor.

Esad karşıtı gruplar, Şam yönetimini, bölgede 7 Ekim'den bu yana devam eden çatışma ortamından faydalanarak Türkiye sınırı yakınında muhaliflerin kontrol ettiği yerleri ele geçirmeye çalışmakla suçluyor.

^{İdlib ve Hama, Halep'in güneyinde yer alıyor. Muhalif güçler kuzeybatıdaki İdlib kenti ve çevresindeki vilayetin büyük bölümünü kontrol altında tutuyor.}

Bir adım geriden: Şam hükümeti 2015 yılında Rus ve İranlı müttefiklerinin desteğiyle Suriye'nin büyük bir bölümünün kontrolünü yeniden ele geçirmiş ve 2016 yılında Halep kentinin tamamını geri almıştı. İdlib'e 55 km uzaklıktaki Halep, 2016'da hükümet güçlerinin eline geçene kadar muhaliflerin kalesi durumundaydı. 

Suriye'nin kuzeybatısındaki İdlib Gerginliği Azaltma Bölgesi'nde 2020'den bu yana Türkiye ve Rusya'nın arabuluculuğunda bir ateşkes uygulanıyor; iki ülke ordularını bölgede ortak devriye yapıyor. Ayrıca bölgede Türk Silahlı Kuvvetleri'ne ait çok sayıda gözlem noktası bulunuyor. Ateşkes defalarca ihlal edilmesine rağmen büyük ölçüde devam ediyordu.

Öte yandan: Kremlin’in Suriye Özel Temsilcisi Aleksander Lavrentiyev, 11-12 Kasım'da Kazakistan’da yapılan Astana22 toplantısı sırasında Türkiye’ye Suriye'de "işgalci güç" demişti. Rusya, kendi güçleri ve İran güçleri dışındaki tüm askerî varlıkları "işgalci" olarak tanımlıyor fakat Astana ortaklığı Moskova'nın Ankara'yı açıktan bu şekilde tanımlamaktan uzak durmasını sağlıyordu.

Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan ise Suriye Devlet Başkanı Beşar Esad ile iki ülke arasında yeni bir dönemi başlatmak amacıyla birden fazla çağrı yapmış ancak Şam’dan olumlu yanıt alamamıştı. Ankara, Moskova ve Tahran’ı bu süreçte Esad’a yeterince telkinde bulunmamakla suçluyor.

Diplomasi trafiği

Dışişleri Bakanı Hakan Fidan, Suriye’yle ilgili son duruma ilişkin olarak Pazar günü ABD Dışişleri Bakanı Antony Blinken'la telefonda görüştü. Fidan, Türkiye’nin bölgede istikrarsızlığı artıracak her türlü gelişmeye karşı olduğunu, bu çerçevede Suriye’deki gerginliğin azaltılmasından yana olduğunu söyledi:

“Halep’te yaşanan çatışmalara Türkiye müdahil değil. Tedbirler alınıyor. Yeni bir göç dalgasını tetikleyecek hiçbir aksiyona girişmeyiz.”

Perspektif: 2011’de başlayan Suriye iç savaşından kaçan yaklaşık 3 milyon Suriyeliyi barındıran Türkiye, yaklaşık 2 milyon nüfusa sahip İdlib bölgesine yapılacak büyük bir operasyonun sınırlarına dönük yeni bir kitlesel göç hareketini tetikleyeceğinden kaygı duyuyor. 

• Türkiye, HTŞ’nin yanı sıra Suriye’nin kuzeyinde bulunan YPG’yi de terör örgütü olarak değerlendiriyor.

Fidan, Cumartesi günü Lübnan ve Katar’ın başbakanlarıyla ve İran Dışişleri Bakanı'yla telefon görüşmeleri yaptı; Pazar günüyse Irak Dışişleri Bakanı’yla konuştu. 

İran Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi ise Cumartesi günü Rusya Dışişleri Bakanı Sergey Lavrov’la bir telefon görüşmesi yaparak Suriye’deki son durumu değerlendirdi. Suriye’nin başkenti Şam’da Esad rejimi yetkilileriyle görüştükten sonra Pazartesi günü Türkiye’ye geçecek olan Arakçi'nin Dışişleri Bakanı Hakan Fidan ve Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan ile görüşmesi bekleniyor.

• İran, savaşın başından beri Esad yönetimine destek veriyor; Devrim Muhafızları’na bağlı danışman ve komutanları Suriye’deki askerî üslere ve cephe hattına gönderiyor.

Öte yandan: ABD, Fransa, Almanya ve İngiltere ise ortak bir açıklama yayımlayıp, çatışmanın tüm taraflarına gerilimi azaltma çağrısında bulunuyor.