İsrail - BAE Yakınlaşması

ABD Başkanı Donald Trump, İsrail Başbakanı Benyamin Netanyahu ve Birleşik Arap Emirlikleri Veliaht Prensi Muhammed bin Zayed'in geçtiğimiz hafta gerçekleştirdikleri görüşmede ikili ilişkilerin tamamen normalleştirilmesi konusunda uzlaşmaya varıldığını açıkladı. Trump, bu gelişmeyi "tarihi diplomatik bir dönüm noktası" olarak tanımladı.

• Arka plan: ABD Başkanı Barack Obama, İran’ın nükleer güç geliştirmesini müzakereyle dizginleme politikası izliyordu. Obama’nın yerine gelen Başkan Donald Trump ise başkanlığı boyunca İran’a karşı sert bir tutum izledi. Bu durum, İran’ın Lübnan’da Hizbullah’a ve Gazze’de Hamas’a olan desteğinden rahatsız İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu’nun, Suudi Arabistan ve BAE'yle İran’a karşı koalisyon oluşturmasının önünü açtı.
   
• İlk ilişkiler ve önemi: İsrail’in Mısır ve Ürdün hariç diğer birçok Arap ülkesiyle olduğu gibi BAE'yle de tarihsel bir diplomatik ilişkisi bulunmuyordu. İsrail vatandaşlarının transit geçiş haricinde ülkeye girilmesine bile izin verilmiyordu. 2015’te İsrailli üst düzey bir diplomat ve 2018’de iki İsrailli bakanın BAE’yi ziyaretiyle başlayan diplomatik temaslar sonrasında taraflar Ekim 2019’da İran karşıtı deniz koalisyonu kurma amacıyla Donald Trump yönetimi sponsorluğunda Bahreyn’de düzenlenen konferansa katıldı. 2019 Aralık ayında Vaşington'da gizlice bir araya gelen taraflar, burada bir saldırmazlık paktı imzaladı. Arap coğrafyasında “tanınmayı” amaçlayan İsrail’in, BAE’nin petro-dolar gücüyle Arap siyasetinin bir kısmına yön verdiği hesaba katılınca bu amacına yönelik büyük bir kazanım elde ettiği düşünülüyor.
   
• Anlaşma kapsamı: İsrail ve BAE heyetlerinin yatırım, turizm, doğrudan uçuşların başlaması, güvenlik, iletişim, teknoloji, enerji, sağlık, kültür, çevre, karşılıklı olarak büyükelçiliklerin açılması ve diğer konularda ikili anlaşmalar imzalamak üzere önümüzdeki haftalarda bir araya gelecekleri öğrenildi. Ayrıca, İsrail'in Filistin topraklarını ilhak etmeyi durdurması konusunda bir anlaşmaya varıldığı açıklandı. Bu, anlaşmaya Arap coğrafyasından gelecek tepkilerin minimize edilmesine yönelik bir hamle olarak görülürken; Netanyahu, ilhak planında bir değişiklik olmadığını ancak planın Trump’ın talebi üzerine şu an için ertelendiğini duyurdu.
   
• İddia: TRT, anlaşmanın arkasında BAE Veliaht Prensi Muhammed Bin Zayid Al Nahyan'ın güvenlik danışmanlığını yapan ve İsrail için çalıştığına yönelik suçlamalar nedeniyle 2011 yılından Gazze'den kovulan Muhammed Bin Dahlan’ın olduğunu iddia etti.
   
• Anlaşma sonrası: Anlaşmanın ardından iki ülkenın dışişleri bakanlarının tebrik maksadıyla telefonda görüştüğü öğrenildi. Tel Aviv’de belediye binası BAE bayrağı renklerinde ışıklandırılırken, ilk normalleşme adımı olarak iki ülke arasında telefon hizmetleri başlatıldı ve BAE’de İsrail merkezli haber sitelerine erişim engeli kaldırıldı.
   
• Tepkiler: Avrupa Birliği “anlaşmayı memnuniyetle karşıladığını” açıklarken, Almanya, Birleşik Krallık, Fransa, Bahreyn, Umman ve Mısır da anlaşmaya destek oldu. Destek mesajlarında anlaşmanın bölgede barışa hizmet edeceği vurgusu yapıldı. İran, “BAE’nin Filistin davasına sırtını döndüğünü” söyleyerek tepki verirken, Cumhurbaşkanı Erdoğan anlaşmanın “yenilir yutulur olmadığını, Türkiye’nin Filistin’e destek olmaya devam edeceğini ve BAE'yle diplomatik ilişkilerin askıya alınabileceğini” ifade etti. Libya ve Filistin yönetimleri de anlaşmaya karşı çıktı. 
   
• Diğer ülkeler: The Jerusalem Post gazetesi, anlaşmanın bir deneme niteliğinde olduğunu, Arap Birliği’ne üye ülkelerden Suudi Arabistan, Katar, Fas, Umman ve Bahreyn’in de iki ülke arasında varılan anlaşmanın önümüzdeki aylarda getireceği sonuçlara göre İsrail'le normalleşme adımı atmaya hazırlandığını iddia etti. Söz konusu anlaşmaya Umman ve Bahreyn desteğini duyururken Suudi Arabistan ve Arap Birliğinden anlaşmaya ilişkin bir açıklama gelmemişti.
   
• Türkiye’ye etkisi: Cumhuriyet gazetesi yazarı Barış Doster, Türkiye’nin karşı çıktığı anlaşmanın Türkiye ile Yunanistan arasında Doğu Akdeniz meselesindeki tansiyonun giderek arttığı ve Türkiye’ye yönelik yaptırımların tartışıldığı bir dönemde yapılmasının dikkat çekici olduğunu, Türkiye karşıtı cephenin genişlediğini söylüyor. Doster, bu sebeple “Türkiye’nin İslam âleminin lideri, Arap dünyasının öncüsü gibi davranmak yerine, dış politikasını yalnız kendi çıkarları doğrultusunda belirlemesinin” yararlı olacağını ifade ediyor.