İyileştirici ve Güzelleştirici Söğüt

Gülşen Aytaç

Kadınlar Gününü kutladığımız bu haftada, kadınların girdikleri ortamı iyileştirme, şifa verme ve güzelleştirme  özellikleri ile aynı özelliklere sahip bir ağaç türü olan söğüt ağacını ele alıyoruz. 

Göğe doğru yükselen ağaçların yanı sıra, insanlar tarafından en çok tanınan türü olan ‘Salkım Söğüt’ (Salix babylonica), zarif dal ve yapraklarıyla yukarıdan aşağıya doğru kıvrılarak sarkar ve sanki yeri öpercesine eğilir. İnsanlarla, doğduğu ve tekrar yöneldiği toprakla, çoğunlukla yakınında konumlandığı göl veya nehirle iletişim kurma derdindedir. Gerek yapraklı gerek çıplak hali içinde yer aldığı manzaranın ve onu içine alan kadrajın kısa zamanda odak noktası olur. Central Parkta geçen Amerikan Filmlerinde buz pistinde kayan insanların hemen arkasında veya parktaki gölü geçen dökme demir köprünün hemen dibinde salkım söğütler gözükür. Salkım söğüdün diğer ağaçlara göre ayırt edici, yer çekimine karşı koyamayan zarif ve esnek formları hafızalarımıza işlenir. 

Claude Monet ve Söğüt Ağaçları

İzlenimcilik akımının ilk ressamlarından Claude Monet, söğüt ağacının yapraklarının hareketli, kıpır kıpır yapısı ile ilgilenir. Paris’e bir saat uzaklıktaki Giverny kasabasında yer alan evinin bahçesindeki nilüferleri, diktiği salkım söğüt ağaçları ile birlikte çeyrek asırdan uzun bir süre büyük bir tutkuyla resmetmiştir. 

Fotoğraf: Water Lilies, Monet, L’orangerie Müzesi, 2019, Gülşen Aytaç.

Paris L’orangerie Müzesi’nde sırf bu eserlerin sergilenmesi için, mimarı ve Claude Monet işbirliği yapmış, sonsuzluğun sembolü olan iki ovalden oluşan mekânı tasarlamışlardır.

Söğüt ve Tıp: Doğadan Gelen Şifa

Dünya üzerinde 400’e yakın türü olan ve 27’si Anadolu topraklarında doğal olarak yetişen Söğütgiller ailesinden diğer bir tür, formu salkım söğütten farklı olan Aksöğüt (Salix alba), iyileştirici ve tedavi edici olma özelliğinin en çok hakkını veren türüdür. Ana vatanı Çin olan bu ağaç, tıptaki önemi sebebiyle tüm dünyaya hızla yayılmıştır. Anadolu coğrafyasında en çok karşılaştığımız bu tür; M.Ö. 5 yüzyıldan günümüze tıbbın hep ilgi alanında olmuştur. Hipokrat ile başlayan, söğüt kabuğunun özünü kullanarak oluşturulan geleneksel iyileştirme yöntemleri hala günümüzde tıbbın ve ilaç firmalarının ilgisini çeker. Söğüt ağacının kabuğundan elde edilen öz, ki bu aspirinin aktif maddesi olarak kabul edilir, ateşli hastalıklara, iltihaplanmalara, romatizma hastalıklarına, ağrılara iyi gelir. 

Doğaya da Şifa Veren Ağaç

Söğüt sadece insanlara değil, doğaya da iyi gelir. Su kaynaklarıyla yakın ilişkisi nedeniyle söğüt varsa su vardır, su varsa hayat vardır. Kökleri erozyonu önleyici ve toprak tutucu özellikler taşır, bu sayede toprağın dengesini korur. Ayrıca, atık suları temizleme özelliğiyle ekosistem için önemli bir rol oynar. Söğüdün suya erişme gibi bir misyonu da olduğu için uzun, ince ve derin kök sistemi vardır. Ağ gibi örülmüş kök sistemi sayesinde toprağın korunmasına da yardımcı olurlar. Toprak üstü yapısıyla da dişi bir zarafeti ve güzelliği yansıtır, çiçeklerini ilkbaharda açtığı için baharın gelişini temsil eder.  

Esnek ve Dayanıklı Yapısıyla İnsan Hayatında Söğüt

Söğüt, hızla büyümesinden ötürü esnek ve dayanıklıdır. Belki çevrenizde salkım söğüdün birkaç dalını birleştirerek sallanan bir grup çocuk görmüşsünüzdür. Plastik oyun elemanlarının olmadığı güzel zamanlarda ağaçlar bu gibi oyunlara aracı olurdu. 

Esnek ve güçlü olması sebebiyle endüstriyel kullanım alanı çok fazladır.  Ülkemizde özellikle sepet yapımında kullanılmaktadır. Bitkisel örücülük olarak da adlandırılan bu zanaat aynı zamanda yıllarca önemli bir geçim kaynağı olmuştur. Farklı fonksiyon, büyüklük ve tasarımda farklı işlevlere cevap veren, farklı sepetler ve çantalar yapılmaktadır. Söğüdün sepet örmek için kullanımı yüzlerce yıl öncesine dayanmaktadır ve Birleşik Krallık'ın söğüt endüstrisinin merkezi 14000 ha. dan fazla sulak alanın bulunduğu Somerset bölgesidir. Birleşik Krallığın her mevsim yağış alması ve sulak alanlarının fazla olması sebebiyle söğüt ormanları çokça bulunmaktadır. Bu sebeple milli sporlarındaki kriket sopası da bu ağaçtandır.  Literatüre de ‘kriket sopası söğüdü’ diye geçmiştir. Hafif, esnek ve güçlüdür. 

Çok Yönlü Bir Ağaç: Sanattan Endüstriye

Çok hızlı büyümesi sebebiyle aynı zamanda kâğıt ve karakalem yapımında da yaygın olarak kullanılmaktadır. Suya dayanıklı olması sebebiyle deniz araçlarının iskeletlerinde de kullanılmaktadır. 

Söğüt, hızla büyük miktarlarda yenilenebilir biyokütle üreten kısa rotasyonlu odunsu bir türdür. Nispeten küçük işçilik, gübre vb. girdilerle yılda hektar başına 15 ton veya daha fazla fırında kurutulmuş malzeme verir. Bu yönüyle de çevreye faydası olan iyileştirici bir ağaçtır söğüt. 

Hafif olması, esnek olması, işlenebilirliğinin kolay olmasını sağlamıştır ve dış hava şartlarına dayanıklı olması, kentin açık alanlarında sanat objeleri olarak da karşımıza çıkmıştır. Bu yönüyle de çevremizi güzelleştirmiştir. 

Söğüt ve Kadın: İyileştiren ve Güzelleştiren Güç

Söğüdün güzelliği, zarafeti, çok işlevciliği ile çok fazla yere dokunup iyileştirmesi, tedavi etmesi adeta iyilik için, barış için, güzellik için, daha iyi bir dünya için çalışan kadınlara benzemektedir. Kadınların, tıpkı söğüt gibi bulundukları her ortama şifa ve güzellik kattıkları inancıyla, tüm kadınların günü kutlu olsun!