Biden'ın Asya seyahati: İttifaklar belirginleşiyor

ABD Başkanı Joe Biden, Asya seyahatinde bölgedeki en önemli iki müttefiki olan Güney Kore ve Japonya’yı ziyaret etti. Ayrıca Japonya, Avustralya, Hindistan ve ABD'nin oluşturduğu QUAD yapılanmasının liderleriyle Tokyo’da bir araya geldi. Biden’ın Asya seyahati, imzalanan ekonomik iş birliği anlaşmasına ek olarak Çin’i çevreleme stratejisi yönünde atılan adımlar ve ittifakların güçlendirilmesi açısından da büyük önem taşıyor.

Asya seyahatinin önemi

Rusya'nın Ukrayna'yı işgali ile başta ABD olmak üzere tüm dünyanın ilgisi yeniden Avrupa/Avrasya bölgesine yöneldi. Rusya işgaline direnen Ukrayna’yı siyasi, askerî ve ekonomik olarak destekleme girişimlerine odaklanan Batı ülkeleri bir yandan da savaşın getirdiği ekonomik sorunlar ve enerji kriziyle mücadele ediyor. 

Birçok uzman da eski Başkan Donald Trump döneminde siyasi ve ekonomik odağını Asya-Pasifik bölgesine çeviren ABD’nin uzun bir süre Rusya ile meşgul olacağını düşünüyordu. İşgal sürecinde Çin her ne kadar bir denge politikası yürütüyor olsa da uluslararası arenanın dikkatini Ukrayna’ya çevirmiş olmasından faydalanarak hem Tayvan’a karşı hava sahası ihlalleri ve askerî baskılarını artırdı hem de Solomon Adaları ile bir güvenlik anlaşması imzalayarak adada asker konuşlandırmasının önünü açtı. Bu anlamda, Biden'in Asya seyahatinin Çin’in bölgede artan baskısına bir cevap olarak "Ben hâlâ buradayım!" mesajını verdiği değerlendiriliyor.

Hint-Pasifik Ekonomik Çerçevesi

ABD, Hindistan, Japonya ve Güney Kore başta olmak üzere 13 ülke arasında imzalanan "Hint-Pasifik Ekonomik Çerçevesi" (IPEF), Çin’in bölgede artan ekonomik ve ticari gücüne karşı bir denge bloğu oluşturma amacı taşıyor. Anlaşma temel olarak dört alana odaklanıyor: taraf ülkeler arasındaki ticaretin artırılması, tedarik zincirlerinin güçlendirilmesi, iklim ve altyapı, gümrük ve ticaret vergileri. 

Asya-Pasifik bölgesinin dünyanın en dinamik ekonomisine sahip olması ve IPEF bloğunun küresel servetin %40’ına sahip olması söz konusu anlaşmanın ekonomik ve jeopolitik önemini artırıyor. Çin Halk Cumhuriyeti’nin IPEF’e nasıl tepki vereceğini görmek için ise zaman gerekiyor.

"Tayvan’ı her koşulda savunacağız!"

Biden'ın Asya seyahatinde, IPEF’in imzalanmasına ek olarak Tayvan konusunda yaptığı keskin açıklama büyük ses getirdi. Tokyo’da düzenlenen basın konferansında "Çin Tayvan’a saldırırsa askerî güç kullanmak da dâhil olmak üzere Tayvan’ı her koşulda savunacağız." diyen Biden, ABD’nin uzun yıllara dayanan Tayvan politikasında da önemli bir değişikliğe imza attı. ABD, bir dış politika doktrini olarak Tayvan’ı olası bir Çin işgaline karşı savunacağını her koşulda dile getiriyordu; ancak askerî güç kullanımı her zaman muğlaklığını koruyan bir ihtimal olarak kaldı. Bu nedenle Biden’ın açıklamasıyla birlikte ABD’nin "Stratejik Muğlaklık" olarak tanımlanan Tayvan politikasının artık değiştiği yönündeki yorumlar ağırlık kazandı. 

Öte yandan, Biden'ın açıklamalarını "gaf" olarak nitelendiren kesimlerin olduğunu söylemek de mümkün. Çin, Biden’ın açıklamasına tepki olarak "ABD, Çin halkının (Tayvan'la ilgili) egemenliğini ve toprak bütünlüğünü koruma kararlılığını hafife almamalıdır." açıklamasını yaptı.

Solomon Adaları ile güvenlik anlaşması

ABD’nin bölgedeki ittifaklarını güçlendirmesine tepki olarak Çin de kendi müttefikleri ile ilişkilerini güçlendirecek adımlar attı. Geçtiğimiz aylarda Çin ve Solomon Adaları arasında bir güvenlik anlaşması imzalanmış ve adaya Çin’in asker konuşlandırmasının önü açılmıştı. Bölge ülkeleri arasında tepkiyle karşılanan bu anlaşma, Çin’in Pasifikteki agresif-militarist genişlemesinin bir uzantısı olarak yorumlandı. Biden’ın seyahatiyle eşzamanlı olarak Çin Dışişleri Bakanı Wang Yi’nin Solomon Adaları’na bir seyahat yapacağı ve güvenlik anlaşmasının bir ileri safhaya taşınacağı açıklandı.

İttifaklar belirginleşiyor

Asya-Pasifik’te Çin-ABD mücadelesi kızıştıkça ittifaklar da belirginleşmeye başlıyor. Çin’in artan askerî ve ekonomik gücüne karşı ABD öncülüğünde kurulan QUAD ve IPEF iş birliklerini genişletirken, Çin de özellikle bölgedeki ekonomik nüfuzunu kullanarak etki alanını genişletmeye devam ediyor. Her ne kadar "Yeni Soğuk Savaş" ABD-Çin rekabeti için uygun bir niteleme olmasa da ittifaklar arasındaki ekonomik ve askerî mücadeleler her geçen gün artıyor.