Mahallede yok olan kediler!

1929 tarihli Tatavla yazısında bahsedilen kedi kürkünün Türkiye’de de yakın tarihlere dayanan bir geçmişi var. 1960’lardan bir tanıklık da bize bunu anlatıyor: 

“Kedi getirene para verdiklerini duymuştum. Çocuktum o zamanlar, sene 1962-64. Fatih’te Şehremini Mahallesi’nde oturuyorduk. Mahallede kaybolan kedileri takip ediyorduk. Şikayet edecek yer yoktu o zamanlar.”

Ne kadar gizli kapaklı yapılsa da kedi kürkünün ticari bir ürün olduğu bir çocuğun kulağına kadar geliyor. Mahallede kaybolan kedileri takip edip çocuk halleriyle hangi kedinin kürkünün daha güzel olduğunu konuşup hangisinin daha önce kaybolacağını tahmin ediyorlar. Kürkün ticari bir meta olması belki de bu şekilde toplumu şekillendiriyor, insanı doğaya yabancılaştırıyor.   

17. yüzyılda Evliya Çelebi, Divriği (Sivas) kedilerinin sıradışı kürklerinden ve satılmak üzere İran’a götürüldüğünden bahseder. Kedi kürkünün ticari bir meta olarak satılmasına dair kayıt ve tanıklıkların tümü 19. yüzyıla ait olsa da kedi kürkü ticaretinin İkinci Dünya Savaşı’na (1939) kadar yaygın olduğu tahmin ediliyor.  

Ankara kedilerinin Hindistan’a götürüldüğü anlatan bir illüstrasyon, Jane Dieulafoy, 1887

Kedilerin ortadan kaybolması ve kürkü için öldürülmesine karşı kampanyalar 1920’lere dayanıyor. Belçikalı bir örgüt kartpostal hazırlayarak kedilerin öldürülmesine ve kürklerinin kullanılmasına karşı çıkıyor. 1929 tarihli kartpostalda yazan ifadeler şunlar:

“Yok olan kedilerin çoğu, kürklerinin değeri için çalınmakta, otomobiller için pelis (kürk astarlı pardösü) ve battaniye yapımında kullanılmaktadır. Bu eşyaları alanlar, sahipleri tarafından sevilen binlerce kedinin katledilmesinden sorumludur.” 

1920’lerden itibaren evcil hayvan kürklerinin ticaretine dair birçok eylem ve kampanya gerçekleşti. Bu uzun soluklu mücadelenin sonunda kedi ve köpek kürküne yönelik ithalat ve ihracat yasağı, ancak 1 Ocak 2009’da tarihinde AB ülkelerinde yürürlüğe girdi. Buna karşın her yıl milyonlarca kedi ve köpeğin illegal yollarla kürkü için öldürüldüğü tahmin ediliyor.