'Miroirs No. 3': Kaybın kırık aynası

Christian Petzold'un yeni filmi Miroirs No. 3, yas ve travma üzerine sade fakat vurucu bir hikaye anlatıyor. İsmini Maurice Ravel'in aynı adlı eserinden alan yapım, sessiz ve sakin anlardan oluşan kısa bir öykü gibi. Filmin ismi sadece Ravel'in eserinden değil, aynı zamanda hikayesinin temelini oluşturan "ayna" imgesinden geliyor. 

Bir kez daha Paula Beer'i başrolde izlediğimiz film, Laura isimli genç bir kadına ve onu kaybettikleri kızlarının yerine koyan dağılmış bir aileye odaklanıyor. Ailenin Laura'yla doldurduğu boşluğun yine Laura'da bir yansıması var.

• Bir kazada erkek arkadaşını kaybeden ve uzun süredir hiçbir yere ve kimseye aidiyet hissetmeyen Laura, kendi boşluğunu bu ailenin sevgisiyle dolduruyor. Böylece beklenmedik bir kayıp yaşayan Laura ve yeni ailesi, birbirinin aynası oluyor.

Öte yandan Petzold elbette konunun altını bu derece kalın harflerle çizmiyor. Bu sürecin sancılarını, kaybın o yavaş yavaş, derinden yakan acısını da dahil ediyor hikayeye. Karakterlerin birbirlerine ne kadar yaklaşırlarsa yaklaşsınlar geçmeyen o hüznü, yabancılıkla tanışıklık arasındaki o gitgel... Ailen, özellikle de Laura'yı eve alan anne Betty, uzun süredir intihar eden kızları Yelena'nın hayaletiyle yaşıyor. Laura'yı hiç tanımadan, kim olduğunu sormadan ve ona gerçekten bakmadan eve alıyor onu. Kızının kıyafetlerini, yatağını, piyanosunu veriyor ona. Laura ise, sevgilisinin kaybının üzerinden yalnızca saatler sonra, neden diye düşünmeden kabul ediyor bu daveti. Minnetle değil fakat huzurla.

Çok geçmeden bu mutlu tabloya ilk darbe geliyor, kocası ve oğlundan Betty'nin "ilaçlarını bıraktığını" duyuyoruz. Bir anlığına Laura'nın da bir hayalet olduğundan kuşkulanıyor, bu gerçek olmayacak kadar güzel karşılaşmadan şüphe duyuyoruz. Neyse ki çok geçmeden eksik parçalar yerine oturuyor, Laura gerçek oluyor ve birkaç gün de olsa bu karşılıklı aynanın keyfini sürüyoruz. Ta ki ilk inkara, Yelena'nın kim olduğuna dair ilk haykırışa kadar. Hayaletin ismini koyduğumuzda cisimleşiyor, böylece Petzold bizi her zamanki gibi gerçeküstünden gerçeğe sürüklüyor.

Undine'de "gerçek" bir su perisinin ve Transit'te ise geçmişle bugünün arasında sıkışıp kalmış hayaletlerin hikayesini anlatan Petzold, bir önceki filmi Afire'da ise bizi gizemli bir kül yağmurunun ortasında bırakmıştı. Estetik olarak tamamen tanıdık ve gerçeğe yakın bir üslup tercih eden yönetmen, anlatı olarak ise bir hayal mi fantezi mi olduğunu anlayamadığımız hikayeler anlatmayı seviyor. Miroirs No. 3 da benzer şekilde ilerliyor aslında. Filmin zaman-mekanında baskın olan şey, gündelik hayatın kendisi.

Araba kazasından başlayan hikaye, sondaki yüzleşmeye kadar kendi hâlinde akıyor. Gündelik hayatın ritmini takip eden zamana eşlik eden mekan ise hiç değişmiyor. Şehirden uzakta, kırsalda yer alan küçük ve sakin bir ev. Laura'nın (tıpkı Afire'daki gibi) bisikletiyle dolaştığı, ağaçlarla dolu, sakin ve huzur dolu bir manzara. Betty ve Laura arasındaki bağ, yine gündelik eylemler sayesinde güçleniyor. Birlikte bahçedeki çitleri boyamak, yemek pişirmek ya da bitkilerle ilgilenmek gibi. Neredeyse hiç konuşmadan, kendiliğinden oluşan—belki gereğinden fazla—huzurlu bu bağ, Betty'nin kocası ve oğlunun gelişiyle ilk defa sarsılır gibi oluyor. Ancak bir yerden sonra onlar da bu masala inanmaya, acının ve yasın yerine biraz da olsa yaşam sevinci koymaya başlıyorlar.

Filmin girişteki kaza sahnesi ve sondaki yüzleşme bölümü arasındaki gövdesi belki de gerçeküstü olan. Çünkü iki tarafın da birbirine bir yapboz gibi uyması, her şeyin bu denli huzurlu ve çatışmasız devam etmesi hayat gibi hissettirmiyor. Her şeyin bir noktada biteceği korkusuyla izliyoruz biraz da filmi, çünkü her şey gerçekten de bitiyor. Filmin bitmesi için de elbette gerçek hayatın devreye girmesi ve bu ütopik fanteziyi bitirmesi gerekiyor (tıpkı Laura'nın Chopin'den bir parça çaldığı sahnenin daha parça bitmeden, bir anda kesilmesi gibi.) Öte yandan bu, karakterlerin ve seyircinin mutsuz bir son hak ettiği anlamına gelmiyor. Petzold, Pheonix gibi en hüzünlü ve acı hikayelerini bile küçük bir parantez açarak bitiren bir yönetmen.

Laura, sürekli ismini duyduğu Yelena'nın gerçekten de yerine geçtiği fantezisiyle hemhal olmuş durumda. Bir tür evcilik oyunu söz konusu sanki; karşılıklı bir sessizlik, ismi konulmamış bir anlaşma var gibi. Ta ki ilk gerçek temas anına, Betty'nin oğlu Max'in Laura'yı hem bedensel, hem ruhsal olarak reddetmesiyle yaşanan yüzleşmeye kadar. Filmin başındaki çarpışma, buradaki bir diğer başka çarpışmayla aynalanıyor ve öykü son perdeye geçiyor. Aynanın kırıldığı an da burası. Bundan sonrası yokuş aşağı. Gündelik hayatın ritmini bir kez daha melodramın karmaşası alıyor.

• Yine de yönetmenin açtığı parantezde, kendilerince bir mutlu sona savruluyor karakterlerimiz. Birbirlerinden ayrı, fakat yine birbirleri sayesinde kendi boşluklarını fark edip kabulleniyor, yeni bir gerçekle devam ediyorlar yollarına. Huzur ve neşeyle olduğu kadar kayıpla, bir parçası eksik yapbozlarla, kırık aynalarla dolu bu kısa öykü, en sonunda gerçekten de hayat gibi hissettiriyor böylece. 

Petzold'un şehrin, özellikle de Berlin'in ruhsal bir haritasını çıkardığı Undine sonrasında Afire ve Miroirs No. 3 gibi kırsalda geçen iki filme imza atması, yönetmenin sinemasında da bir dönüşüme işaret ediyor. Özellikle Pheonix ve Transit'teki tarihe dair o büyük çaplı bir merak, gitgide yerini daha küçük hikayelere, kısa öykülere bırakmışa benziyor. Ancak yönetmenin geçmişe dair ilgisi baki. Geçmiş, gömülü kalmış ve yüzleşilmemiş kayıp ve travmalar, bu kayıpların yerinin doldurulabileceği yanılgısı. Hep bir kayıpla birlikte yaşamak zorunda kalan, evsiz, köksüz, kimliksiz fakat yine de yaşamakta ısrarcı tüm o karakterler. 

Pheonix'in Auschwitz'ten sağ kurtulan, eve döndüğünde artık bir evi olmadığını fark eden kahramanı Nelly; Transit'in evlerini kaybetmiş, hiç bitmek bilmeyen bir arafta salınan, zamanda sıkışmış mültecileri; Undine'nin denizle yeryüzü arasında kalmış, eve dönemeyen trajik karakteri, su perisi... Tüm bunların izini daha küçük çapta da olsa Miroirs No. 3'da sürmek mümkün. Evsizliği ve eve dönebileceğimiz yanılgısını en dolaysız yoldan anlatan bu kısa öykü, bu anlamda hem tematik hem de biçimsel olarak yönetmenin sinemasının "çekirdeği" gibi. Paula Beer'ın sanki bir sırrı saklar gibi, daima sessiz bir hüznün dalgalandığı yüzü ise, Petzold'un kanvası. Hem çok güzel, hem de çok acı.

Benzer işler:

• Afire (2023, Christian Petzold)
• Petite Maman (2021, Céline Sciamma)