Ne (iyi) yıldı ama!

Aralık ayının son haftası, “Bu yıl …… geçti!” cümlesini sık duyar olduğumuz bir dönemdir. Hele de pandemiyle tanıştığımız o günlerden beri sanki geride bıraktığımız “o yıl” çok daha zor geçer oldu. Peki iklim krizi odaklı düşünürsek: 2021 dünya için nasıl geçti? Cevabımız nereden ve hangi yönden baktığımıza göre değişebilir ama umutlu pencereyi bugün bu köşede beraber paylaşalım. 

Aramıza geri dönen türler

Özlenenlerin geri dönüşü hepimizi mutlu eder.. 2021, bu hissi bolca yaşadığımız bir yıl oldu: 

• “Kızıl çaylak” olarak adlandırılan büyük, kırmızı bir kuş türü 30 yıllık aranın ardından İngiltere’ye geri döndü. 
• Hala koruma altında olsa da Çin’in dev pandaları uzun süren detaylı çalışmalar ardından artık tehlikede değil, hatta şu andaki popülasyonu 1800 civarında!

Binbin Li, Duke University

• Kambur balinalar ise süregelen okyanus asidifikasyonu ve plastik kirliliğine rağmen şaşırtıcı bir geri dönüş yaptı. Araştırmalar, 2030 yılına dek bu balinaların nüfusunun tamamen iyileşebileceğini gösteriyor.
• Doğu çubuklu haydut ise, 30 yıllık koruma çalışmaları sonucunda 150’den 1500’e çıkan popülasyonu ile neslinin tükenmesi eşiğinden kurtulmuş oldu.

Restorasyon, onarım ve koruma alanları

2020’li yılları “Ekosistem Restorasyonun 10 Yılı” ilan eden Birleşmiş Milletler, tüm ulusları dünya çapında zarar görmüş 1 milyar hektarlık alanı onarmaya çağırdı. Bu miktar Çin’den daha büyük bir alana eşdeğer. Araştırmalara göre:

• 2000 yılından bu yana, 58.9 milyon hektarlık orman onarıldı ve yeniden büyüdü. 
• 2030 yılına dek 1 trilyon ağaç dikerek dünyanın orman örtüsünü bugüne kıyasla üçte bir oranında artırmayı taahhüt eden Jane Goodall, “Trees for Jane” adlı girişimiyle sivil toplum kuruluşlarıyla işbirliği yapıyor. Oluşum, doğru yöntemlerle uygulanmadığı takdirde halihazırda yaşayan ekosisteme zarar verebilecek restorasyon ve onarım faaliyetleri hakkında yönergeler ve yol haritaları paylaşıyor.
• Avustralya’da oluşturulan iki yeni deniz koruma parkı ile beraber Hint Okyanusu’nun 740.000 kilometrekarelik alanı koruma altında olacak. 

                                           Shawn Heinrichs / SeaLegacy

• Panama ülkenin tüm karasal alanına eş bir deniz rezervi ilan ederek burayı koruma altına alırken Ekvador, Galapagos Deniz Koruma Alanı’nı 60.000 kilometrekare daha genişletti. 

Hükümetlerin bu yöndeki çalışmaları yükselişe geçerken, özel sektör de hem bireylerden hem de vakıflardan sağlanan fonlarla öne çıkan çalışmalara imza attı. 

• Bu yıl, özel kaynaklardan gelen en yüksek miktardaki biyoçeşitlilik koruma fonu tarihe geçmiş oldu.
• Doğayı korumanın ekonomilere de iyi geleceği bir kez daha kanıtlandı: Endonezya’da nesli tükenme tehlikesinde olan Sumatra gergedanları için yapılan projelerle bölgedeki yerli halk ve özellikle kadınlara istihdam yaratan yenilikçi bir ekonomik model oluştu.
• Oscar ödüllü çevreci aktivist Leonardo DiCaprio, kurucularından olduğu organizasyon Re:wild, Galápagos Adası’ndaki yerli topluluklar ve Galápagos Adası Milli Park Yönetimi bir araya gelerek adaları restore etmek için 43 milyon dolarlık taahhütte bulundular.

İklim kriziyle mücadele

Fosil yakıtların olmadığı bir yaşam sürmek için önümüzde hala uzun ve endişe verici bir yol olsa da 2021’de cesaret veren adımlar atıldı.

• Hem mevcut hem de yeni kömür santrallerine karşı benzersiz bir tepki gördük bu yıl. Yakın tarihli bir araştırmaya göre 2015’te imzalanan Paris Anlaşması’ndan bu yana yeni kömür santrallerinin yüzde 75’i durduruldu veya tamamen terk edildi. İskoçya ve Portekiz, kömür kullanımı terk etti. Almanya ise 2038 olarak planan çıkış tarihini 2030’a çekti. 

• COP26’da 133 ülke tarafından Orman ve Arazi Kullanımı Bildirgesi imzalandı. İmzacı ülkelerin küresel orman orman örtüsünün yüzde 90’ına sahip olduğu bildirgeyle sürdürülebilir kalkınma, kapsayıcı kırsal dönüşüm ve arazi bozulmasını 2030’a dek durdurmak, hatta tersine çevirmek hedefleniyor. 

• 2021, kargo taşımacılığının iklim dostu yollarla gerçekleşmeye başladığı yıl oldu. Dünyanın ilk tam elektrikli kargo gemisi, Norveç’te kullanılmaya başlandı. 

• Yenilenebilir enerji sektöründeki istihdam, geçen yıl bir önceki yıla göre 500 bin artarak 12 milyona yükseldi.

• İtalya bölgedeki ekosisteme zarar verdiği gerekçesiyle Venedik’e büyük gemi girişlerini yasaklarken Grönland, iklim krizi ve diğer çevresel olumsuz etkileri neden göstererek yeni petrol ve doğalgaz yatırımlarını durdurduğunu duyurdu. 

Topluluk ruhu

Düşündükçe fark ettiğimiz ince bir gerçek var: dünyaya iyi gelen bize, bize iyi gelen de dünyaya iyi geliyor. 

Maria Angeles Salazar, @masaru_arts

Burada, Yuvam Dünya’da, ya da farklı mecralarda dahil olduğumuz topluluklar bu yıl bize umut vermeye devam etti, benzerleri küresel düzeyde de yaşandı:

• 2021 yılında yerli halkların adalet ve yaşam alanlarını koruma mücadeleleri, COP26 da dahil olmak üzere iklim kriziyle mücadelede daha fazla ve etkili şekilde kabul görmeye başladı. 

• Yerli halkların endüstriyel ellerin değmediği yaşam alanlarını korumak üzere sürdürdükleri yıllar süren mücadeleler, Peru ve Hindistan’da nihayet başarıya ulaştı. 

• Yerli halkların savunduğu, koruduğu ve yaşadığı bu topraklarda yer alan ormanlar dünya tropikal ormanlık alanının yaklaşık yüzde 60’ını oluşturuyor ve her yıl 253.3 gigaton karbon tutuyor! Bu alanın yaklaşık yarısı hala yasal olarak bu halklara ait olmasa da yakın zamanda olumlu gelişmeler aktarmayı umuyoruz.