Otomotiv sektörüne bakış: Zorlukların ortasında iyimser mesajlar

Yaklaşık 15 gün önce Ford Otosan’ın Romanya’daki fabrikasını ziyaret eden Yönetim Kurulu Başkanı Ali Koç, yatırım stratejilerine ilişkin önemli mesajlar vermişti. Geçen hafta da Otomotiv Sanayii Derneği’nin (OSD) 50’nci Olağan Genel Kurulu’nda konuşan başkanı Cengiz Eroldu, açılış konuşmasında önemli mesajlara yer verdi. Bu hafta, bu iki açıklamanın analizini yapacağız. 

Analize Türkiye’deki iki büyük otomobil fabrikası Ford Otosan ve Fiat Tofaş’ın sahibi Koç Grubu’nun Yönetim Kurulu Başkan Vekili Ali Koç’un söylemleriyle başlayalım. Bildiğiniz üzere Ford Otosan, Romanya’nın Craiova kentinde bir fabrika satın alarak büyük bir yatırıma imza atmıştı. Bu tesisi ziyaret eden Ali Koç, konuşmasında sektörün mevcut durumuna değindi: 

“Bizim için önemli olan hep 1 milyonun üstünde pazar sağlayabilmek. Türkiye’de 1 milyona gelmek için çok uğraştık, fakat sonra düştük. Gitgeller yaşandı. Otomotiv sektörü de bir dönüşümden, hatta bir nebze ‘hasta’ olduğu bir dönemden geçiyor. İleriyi görmek, eskiye nazaran daha zor.”

Koç ayrıca, şirketin yatırım stratejilerine ilişkin ipuçları da verdi: 

“Buraya 2002’de Beko ile geldik. Buranın Beko’sunu satın aldık. Yaptığımız en başarılı dış yatırımlardan biriydi. O zaman 300 bin kapasiteli bir buzdolabı fabrikası almıştık. Bugün geldiğimiz noktada fabrikanın ayda 1,9 milyon üretim kapasitesi var. 

Bu yatırım başarılı olunca yeni bir fabrika yatırımı daha yaptık. O yatırım da 2,2 milyon kapasiteli bir çamaşır makinesi fabrikası. Üretimin %80’ini her iki fabrikadan yurt dışına satıyoruz. Dolayısıyla şirket, ihracat açısından da Romanya ekonomisine katkıda bulunuyor. 

Zaman içinde hem Beko’da hem Ford ile yaptığımız anlaşma çerçevesinde işlerimiz büyüdü. Şimdi bir güneş enerjisi yatırımı da yapıyoruz. Lisanslı bir fabrika satın aldık. 150 milyon avroluk fabrika, 214 MW’lık üretime Mayıs ayında başlıyor.”

‘Yatırımın %95’ini kendi ülkemize yaptık’

Ali Koç, daha sonra sözlerine şu şekilde devam etti:  

“Biz ülkemizin sınırlarının dışına çıktık. Ülkemizde yaptığımız iyi işleri, başka bölgelere genişleterek yapmak bir gurur kaynağı olmalıdır Türkiye için. Başka şirketler için de geçerli. Ülkemiz ne yazık ki sosyal medyada köpürtülen konularla ilerleyen, pek çok konuda bunlarla yönetilen bir noktaya geldi. İnsana, ülkeye baktığın zaman öngörülebilirlik çok çok önemli. Hukuk, çok önemli. Hukuk sistemi çalışmayan ülkelere yatırımcı çekmek kolay olmuyor.

Vehbi Koç, bize ‘Allah bize dünyanın en güzel ülkesini vermiş, yeterince kıymetini bilmiyoruz’ derdi. Çok şanslıyız, müthiş bir ülkemiz var. Kültürüyle, coğrafyasıyla ama daha da önemlisi ticari potansiyeliyle... Bir de devletimizin verdiği olağanüstü teşvikler var. Ama yatırımcı kendini güvende hissetmek istiyor, önünü görebilmek istiyor. Yatırımcı, yaptığı planları kısa aralıklar içinde revize etmek zorunda kalmak istemiyor.”

Son 5-6 yılda 10 milyar avroluk yatırım yaptıklarına ve bu yatırım %95’inin Türkiye’ye gittiğine dikkat çeken Koç, açıklamasında şu ifadeleri de kullandı: 

“Biz büyüdükçe yan sanayi büyüdü. Şimdi ilk defa 10 kritik yan sanayimiz, bu yatırımdan dolayı sınır ötesi yatırım yaptı. Dolayısıyla Türkiye’de şu an beş marka var. Togg ile beraber altı, Çin merkezli BYD’yi de katarsak yedi marka oluyor. Türkiye, otomotiv sektöründe bir rekabet avantajı yarattı.”

Sektörde Koç Grubu ile ilgili çok fazla iftira ve yanlış iddia olduğunu belirten Koç, sözlerini şu ifadelerle noktaladı: 

“Borsada bir hareket oluyor, biz suçlanıyoruz. TÜSİAD’da olay oluyor, biz hedef gösteriliyoruz. Yurt dışına yatırım yapıyoruz, ‘Ülkeden kaçıyor’ diyorlar. Yok efendim Ford bizden hisselerini alacakmış, Koç ile ortaklığından memnun değilmiş… Bunların hepsi hurafe. Ford’un en önemli ve en başarılı ortaklığı bizle yaptığı ortaklık.”

OSD Başkanı, 2024 yılını değerlendirdi 

Bir de yine bir Koç Grubu iştiraki olan Tofaş’ın İcra Kurulu Başkanı ve OSD Başkanı Cengiz Eroldu’nun geçen hafta yaptığı konuşmanın satır başlıklarına bakalım. OSD’nin 50’nci Olağan Genel Kurulu’nda konuşan Eroldu, açıklamasında şu ifadeleri kullandı:

“2024 yılında üretimimizde %7’lik bir azalma oldu. 1,36 milyon adetlik üretim yaptık. Bu durum, bizim kapasite kullanımımızı da bir miktar olumsuz etkiledi. Özellikle ekonomik anlamda rekabet kaybına uğradığımız bir yılda kapasite kullanımının düşmesi, maalesef bize ilave bir maliyet getiriyor. Bu, bizim düzeltmemiz gereken bir konu. 

Biz otomotiv sanayi olarak yatırımlarımıza devam ediyoruz. Son 10 yılda 10 milyar dolarlık yatırım yaptık. 2024 yılında da 1,2 milyar dolarlık yatırımımız var. Otomotiv sektörünün ödediği vergilerin de Türkiye’deki vergi gelirine katkısı %8,4 seviyesinde ve %19 artış göstererek yükselmeye devam ediyor. 

İhracatı geçen seneye paralel bir şekilde kapattık. İhracatımızın tutarı, Türkiye’de bir rekor oldu. Otomotiv sektörü, geçen yıl 37,2 milyar dolarlık ihracata ulaştı. Bu sene, bu tutarın 39-40 milyar dolar seviyelerine ulaşacağını öngörüyoruz. İhracatta lider sanayi kolu olma konumumuzu da devam ettiriyoruz. Türkiye’nin toplam ihracatından otomotiv sanayisinin aldığı pay da %17 seviyelerinde. Bu da bizim ekonomiye olan katkımızı açıkça gösteriyor. Ekonomiye yalnızca ihracatla değil, istihdamla da katkı sağlıyoruz. Doğrudan istihdamımız 60 bin seviyesindeyken birlikte çalıştığımız paydaşlarımızla yaptığımız istihdam, bu rakamı 550 binin üzerine çıkarıyor. Otomotiv sanayi olarak sanayi istihdamındaki payımız, %5 seviyesinde.”

Türkiye’deki otomotiv sektörünün küresel pazardaki konumunu da değerlendiren Eroldu, sözlerini şu ifadelerle sürdürdü: 

“Biz, Avrupa Birliği’nde (AB) otomobilde altıncı, hafif ticari araçlarda ikinci, hafif araç kategorileri toplamında ise beşinci seviyedeyiz. Hafif ticari araçlarda AB içindeki pozisyonumuz iyileşirken otomobilde aynı kalmış durumda. Dünyada da otomobilde 15’inci, hafif ticari araçlarda 10’uncu, hafif araçlar toplamında ise 13’üncü sıradayız. Bu sıralamalarda daha iyi yerlere gitme potansiyelimiz var.”

Yerlilik payında düşüş var

Eroldu, konuşmasında yerli payındaki düşüşe de dikkat çekti: 

“Otomotiv sanayisinin 2024 yılında elde ettiği rakamlara baktığınızda bir olumsuzluk görüyorsunuz. O da iç pazardaki yerli üretimin payı… Otomobilde 2024 yılını iç pazarda %30’luk bir yerli payıyla kapattık. Hafif ticari araçlarda bu oran %27. Bu kategoriler, %41 ve %64 gibi önemli oranlar görmüştü. 

Kamyonda %63, otobüste %100, traktörde ise %90’lık bir oranla iç piyasada yerli üretim araç satılıyor. Ancak sektörün toplamına baktığımızda 2020 yılında %46 olan yerlilik payının, 2024 yılında %31’e gerilediğini görüyoruz. Otomotiv, her zaman ödemeler ve dış ticaret dengesine katkı veren bir sektördü. Maalesef %31’lik oranın bir sonucu olarak sıfır veya negatif getiren bir duruma düştük. Bu da aslında bizi rahatsız eden ve düzeltmek istediğimiz konulardan bir tanesi. 

2024 yılında önemli yatırım kararları alındığına dikkat çeken OSD Başkanı, sözlerine şu ifadelerle devam etti: 

“Temmuz ayında 1 milyar dolarlık BYD yatırımı geldi. Onun üzerine Ford Otosan, Ekim ayında Gölcük’teki 1 tonluk hafif araç üretiminin başlangıç törenini yaptı. Daha sonra Kasım ayında Renault, Duster üretimiyle bizleri gururlandırdı. Orada 400 milyon avroluk bir yatırım yapıldı. Eşzamanlı olarak Tofaş’ta da K0 üretimi başladı. Bunun için de 200 milyon avroluk bir yatırım yapıldı. 

2025 yılında da yeni yatırım haberleri gelmeye devam ediyor. İlk olarak Hyundai Motor, Türkiye’de elektrikli araç üretimine başlayacağını açıkladı. Bu, son derece olumlu bir gelişme. Şimdi Chery’nin de yatırım kararı almasını ve resmîleştirmesini bekliyoruz. Bunun da 1,5-2 milyar dolar civarında bir yatırım olması bekleniyor. Yani 2024, otomotiv sektörünün tüm zorluklara rağmen yatırıma devam ettiği ve sanayiyi büyütme yolunda önemli adımların atıldığı bir yıl oldu.”

‘İddialı hedeflerimiz var’

Kapasite hedeflerini önceliklendirdiklerini belirten Eroldu, sözlerini şu ifadelerle noktaladı: 

“Otomotiv sanayisi olarak iddialı hedeflerimiz var. Öncelikle kapasite… 2028 yılında 2,5 milyonluk bir kapasiteye ulaşmayı hedefliyorduk. Bunlar, aslında 12’nci kalkınma planıyla paralel olarak belirlediğimiz hedefler. Ama bu hedefi şimdiden başardığımızı söyleyebiliriz. Çok yaklaştık toplam hedefe… 

2024 yılını dünya sıralamasında 13’üncülükle kapattık. 10’uncu sıraya çıkmak istiyoruz. Bu kapasitelere ulaştığımız zaman 10’uncu sıraya yükselebileceğimizi öngörüyoruz. Ulaşılması zor bir hedef değil. Avrupa’da da üretim sıralamasında dördüncüydük; şimdi beşe geriledik. Ancak üçüncü sıraya çıkmayı hedefliyoruz. Bu da aslında çok kolay olmayan ama önümüzdeki yıllarda başarabileceğimiz hedeflerden bir tanesi. Türkiye’deki otomotiv sektörünün Avrupa’da ilk üçte yer aldığını görmek, bizim için önemli. 

İhracatı, geçen yıl 37 milyar dolarla kapattık. Burada da 50 milyar dolara çıkmak istiyoruz. Bunu başardığımız zaman Türkiye ekonomisine olan katkımızı daha da artıracağız.”

Koç Grubu’nun iki dev fabrikasının yetkililerinden gelen açıklamalar bu şekilde. Ford Otosan, Romanya yatırımı üzerinden yatırım stratejilerine vurgu yaparken OSD Başkanı Eroldu, üretimin düştüğü, kapasite kullanımının %65’e gerilediği, yerlilik oranının ise %30 olarak kayıtlara geçtiği bir pazarda tablo hiç iyimser olmasa da iyimser mesajlar veriyor. Anlaşılan kafalar hayli karışık. Ya da gerçekler tam olarak dillendirilmiyor. Özellikle de TÜSİAD’ın başına gelenlerden sonra…