"Seçmeli din dersi" tartışması

Diyarbakır'da reklam panoları, Önder Diyarbakır İmam Hatipliler Derneği, valilik, Millî Eğitim Bakanlığı ve müftülüğün logosunun olduğu bir afişle çevrili. Afişin sloganı ise “seçmesi bir dakika, faydası iki dünya”. Türkiye Cumhuriyeti’ne bağlı bu kurumların da imzasının olduğu afişte, zorunlu din kültürü ve ahlak bilgisi dersinin yanında İslam dinine ait konuları içeren üç farklı seçmeli dersin reklamı yapıldı. Derslerin neden seçilmesi gerektiğine dair “manevi” hassasiyet uyandıracak cümlelerle ise tanıtım güçlendirildi. 

• Geçen hafta Millî Eğitim Bakanı Ziya Selçuk’un 81 ilin din kültürü ve ahlak bilgisi öğretmenleriyle video konferans toplantısında bir araya gelmesi, Eğitim Sen Diyarbakır Şubesi'ni ve bazı liselerdeki öğrencileri harekete geçirdi. Şube Başkanı Sadrettin Kaya, “Biz hiçbir dersin dayatma olarak seçtirilmesini doğru bulmuyoruz. Öğrencilerimiz derslerini özgürce seçebilmeli. Bugün derslerini özgür seçemeyen öğrenci, demokratik yaşamda hakkını kullanırken tereddütler yaşayacaktır,” ifadelerini kullanarak tepkisini gösterdi. İstanbul 2 No’lu Şube Başkanı Çayan Çalık ise, imkân tanınan ders programlarında dersler nasıl düzenlenirse düzenlensin öğrencilerin üç seçmeli din dersinden en az birini seçmek zorunda bırakıldıklarını iletti. Denizli’de bir ortaokul müdürünün ise seçmeli derslerden birinin seçtirilmesi için velilere bilgilendirme metni yolladığı söylendi.
   
• Türkiye’de din dersleri: 1982 Anayasası madde 24 ile zorunlu “din kültürü” ve seçmeli “bunun dışındaki din eğitimi ve öğretimi” olmak üzere “devlet denetiminde” iki tür din eğitimi ve öğretimi öngörülmüştü. Bu eğitimlerin anayasal ilkelere uygun olması ve bu sebeple devlet denetiminde yapılması vurgulanmıştı. Ancak zorunlu kılınan din kültürü ve ahlak bilgisi derslerinde yoğunluklu olarak İslamiyet ve Hanefilik öğretiliyor, ayrıca din ve mezheplerin nasıl pratik edildiğinin eğitimi ders geçme kıstası olarak görülüyordu.
  
  
  • Bu durumdan mağdur olan Zengin ailesinin açtığı dava sonucunda 9 Ekim 2007 tarihinde Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi emsal bir karar yayımladı. Türkiye’deki zorunlu din kültürü ve ahlak derslerinin Alevi öğrenciler açısından Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi'nin 2’nci maddesinde garanti altına alınan eğitim hakkına aykırı olduğu; çünkü Türkiye’deki mevcut din kültürü ve ahlak derslerinin, içeriği itibarıyla, demokratik bir toplumda eğitim için gerekli olan çoğulculuk ve objektiflik ölçütlerini yerine getirmekten uzak olduğu vurgulanmıştır. Ayrıca ders müfredatının “bir barış kültürü ve hoşgörü çerçevesinin geliştirilmesi” hedefiyle laiklik, düşünce, din ve vicdan özgürlüğü ilkelerine saygı çerçevesi içinde oluşturulması gerektiği belirtilmiştir. Bunların yanında ders programının hem hazırlanma hem de uygulama aşamasında laiklik ilkesine uygunluğunu denetleme görevinin idare mahkemelerinde bulunduğu hatırlatılarak bu derslerin tek bir din veya mezhebe göre hazırlanamayacağı geniş şekilde yorumlanmıştır.
     
• 2008’de Danıştay 8. Daire, içeriği itibarıyla din derslerinin seçmeli olması gereken ders tipinden olduğu ve böyle bir eğitimin ancak kişilerin kendi isteği, küçüklerin de kanuni temsilcisinin talebi üzerine verilebileceği aksi halde hukuka aykırı olduğu kararı vermiştir.  2012'de ise "Kur’an-ı Kerim" "Hz. Muhammed’in Hayatı" ve "Temel Dini Bilgiler” seçmeli dersleri müfredata eklenmiştir. Yargıya taşınan birçok davada da idare mahkemeleri zorunlu din derslerinin haksız ve hukuka aykırı olduğunu belirtmiştir.
   
• Tepkilerin nedeni: Türkiye’de ilk ve orta öğretim kurumlarında okutulan “zorunlu din kültürü ve ahlak bilgisi” dersinin, içeriği itibarıyla anayasada referans edilen anlamda bir din kültürü dersi olmadığı söylenebilir. Dolayısıyla bu dersin zorunlu olması birçok yargı erki tarafından da deklare edildiği üzere hukuka aykırıdır. Bunun yanında anayasada belirtilen din derslerinde ikinci kategoride olan yalnızca ve yalnızca “seçmeli” ders olduğu takdirde müfredata alınabilecek derslerin; pratik olarak zorunlu hâle getirilmesi öğrencilerin anayasal haklarını zedeler nitelik taşıyor. Ayrıca devlet kurumlarının özel kurumlarla içeride ve kamuoyunda birlik göstermesi, Türkiye Cumhuriyeti Anayasası değişmez 2. Maddesinde vurgulanan laiklik ilkesine aykırı görülüyor. Tüm bunların sonucunda öğrenciler, veliler, dernekler ve bazı vakıflar anayasal hakları zarar gördüğü için tepki gösteriyor.