'Sen Uçuşu Hatırla!': Uçan Süpürge Kadın Filmleri Festivali

“Perdeyi 27. kez sahipleniyoruz!” diye başlıyor Uçan Süpürge Uluslararası Kadın Filmleri Festivali’nin son basın bülteni. 1996 yılında, kadınların ve kadın örgütlerinin birikimlerine olan inançla kâr amacı gütmeyerek yola çıkan ve bugüne kadar kadın örgütlenmesinde pek çok adım atmış Uçan Süpürge Vakfı’nın düzenlediği festival 27 yıldır, yönetmeni kadın olan filmlerden bir seçki sunuyor. Festivalin bu seneki teması ise Füruğ Ferruhzad’ın dizelerine atıfla “Sen Uçuşu Hatırla!” olarak belirlenmiş.

^{İranlı feminist şair Füruğ Ferruhzad’ın yönettiği tek film, 1963 tarihli The House Is Black / Khaneh Siah Ast / Ev Karadır festivalde gösterilecek. | Kaynak: MUBI}

16 Mayıs’a dek sürecek festivalin dün geceki açılış töreninde gelenekselleşen Uçan Süpürge Ödülleri de sahiplerini buldu: Onur Ödülü oyuncu Hatice Aslan’a, Bilge Olgaç Başarı Ödülleri oyuncu Tülin Özen, yönetmen Ayşe Polat ve yapımcı Nida Karabol’a, Genç Cadı Ödülü ise oyuncu Deniz İlhan’a takdim edildi. FIPRESCI Ödülü ise kapanış töreninde sahibi bulacak. Uluslararası Film Eleştirmenleri Birliği FIPRESCI’nin jüri üyesi gönderdiği tek kadın filmleri festivali olma özelliği taşıyan Uçan Süpürge Uluslararası Kadın Filmleri Festivali’nin bu yılki FIPRESCI jürisi bu sene Britt Sørensen, Katharina Dockhorn ve Necla Algan’dan oluşuyor.

“Her Biri Ayrı Renk”, “Pembesiz Mavisiz”, “Küçük Kadınlar”, “Benim Bedenim”, “Oyunbozanlar” ve “Türkiye’den Kadın Filmleri” başlıklı bölümlerden ve özel gösterimlerden oluşan festival filmleri bir hafta boyunca, 2023’te yeniden Ankaralılarla buluşan Kavaklıdere Sineması, yeni adıyla Kült Kavaklıdere’de gösterilecek; festival kapsamındaki söyleşi ve panellerin adresi ise Goethe-Institut Ankara olacak. 

^{Kayıtsız | Kaynak: Bağımsız Sinema}

Özlem Çıngırlar’ın Kayıtsız filminin yanı sıra Blackbird Blackbird Blackberry (yön. Elene Naveriani), The Cage Is Looking for a Bird (yön. Malika Musaeva), In the Company of Women (yön. Silvia Munt), Mamifera (yön. Liliana Torres), Milk (yön. Stefanie Kolk), Toll (yön. Carolina Markowicz), Without Air (yön. Katalin Moldovai) filmleri, animasyon film Sultana’s Dream (yön. Isabel Herguera) ve Favourites (yön. Ruth Beckermann), I'm Not Everything I Want to Be (yön. Klára Tasovská), Maydegol (yön. Sarvnaz Alambeigi), Motherland (yön. Hanna Badziaka ve Alexander Mihalkovich) belgeselleri Türkiye’de ilk kez Uçan Süpürge Uluslararası Kadın Filmleri Festivali’nde gösterilecek. Öte yandan Altın Ayı ödüllü belgesel Dahomey (yön. Mati Diop), İstanbul Film Festivali’nde En İyi Belgesel seçilen Dargeçit (yön. Berke Baş), Aslı Özge’nin Faruk, Agnieszka Holland’ın Green Border ve Alice Rohrwacher’in La Chimera filmleri de seçkinin dikkat çekenlerinden...

Festivali, film programı ve film trafik sorumlusu Fatma Edemen ile konuştuk:

Festival bu sene “Sen Uçuşu Hatırla!” temasıyla düzenleniyor. Bu temayı belirlerken nasıl bir beyin fırtınası yaptınız ve bu temada nasıl karar kıldınız?

Aslında bu yılki temamız geçen yılki “Daha Fazlası, Daha Azı Değil”in bir devamı niteliğinde - bu sözümüze bir de “Sen Uçuşu Hatırla” ekledik. İlk sözümüz kadınlar olarak hem sinemada hem de hayatın her alanında artık bize dayatılan kırıntılara tamah etmeyeceğimizin, alacaklı olduğumuz hayatımızın ve haklarımızın arkasında olduğumuzun yansıması olarak devam ediyor. Kadınların mücadele tarihine bakmayı, hatırlamayı seven bir ekibiz, buy yıl da Füruğ Ferruhzad’ı, onun edebiyatını ve sinemasını hatırlayarak “Sen Uçuşu Hatırla” diyoruz. Temamızın adını Füruğ’un şiirinden almakla da kalmıyoruz Bologna Sinemateki’nin restore ettiği Ev Karadır filmini de gösteriyoruz. 

^{Smoke Sauna Sisterhood | Kaynak: IMDb}

Festivalin “Oyunbozanlar”, “Küçük Kadınlar” gibi gelenekselleşmiş bölümleri ve yarışma seçkisi dışında bu seneye özgü tematik bölümler var mı? Sizi bu bölümleri oluşturmaya iten ne oldu?

Öncelikle her yıl arayışımıza kadın sinemacıların üretimleri keşfetmek, desteklemek ve seyircimize kaliteli bir seçki sunmak hedefleriyle başlıyoruz. Klasikleşen bölümlerimiz dışında o yıl kadın sinemacılar hangi konulara odaklanmış, filmlerde nasıl temalar öne çıkıyor onlara bakarak bölümler oluşturuyoruz. Örneğin bu yıl kadınların bedenleri üzerine düşünen, cinsellik, annelik, doğurganlık, hastalıklar gibi konulara odaklanan Mamifera (Memeli), Milk (Süt), Blackbird Blackbird Blackberry (Kara Tavuk Böğürtlen), The Rye Horn (Çavdar Boynuzu) ve Smoke Sauna Sisterhood (Sauna Kızkardeşliği) filmleri bizi “Benim Bedenim” adlı bir seçki yaratmaya teşvik etti. 

Sadece seçkiye aldığınız filmleri değil, festivale gelen başvuruları da düşündüğünüzde Türkiye ve dünya sinemasının güncel dertlerinin hangi temalar etrafında şekillendiğini söyleyebilirsiniz? 

Kadınların sinema yapma pratiklerini ve anlatılarını tam olarak bir yere ve temaya sıkıştırmak aslında pek mümkün değil. Sinemacılar kesinlikle toplumsal olana dair söz söylemekte ısrarcı, bunu bizim seçkimizde de yer alan Dahomey, Green Border (Yeşil Hudut), Motherland (Anavatan) ve Dargeçit gibi filmlerde çarpıcı bir şekilde görmek mümkün. Mülteciler, militarizm, sömürgecilik, adalet gibi konular sinemacıların oldukça gündeminde ve kadın sinemacıların bu konulara çok daha yaratıcı bakış açıları geliştirdiklerini söyleyebilirim. Bye Bye Tiberias (Elveda Taberiya), I’m Not Everything I Want To Be (Olmak İstediğim Her Şey Değilim)  gibi oldukça kişisel anlatılara odaklanan filmler dahi aslında daha geniş toplumsal hikayelere kişiselden yola çıkarak kapı aralıyor, bir yerde Filistin’den kopamayan bir anne kız hikayesiyle karşılaşırken diğerinde bir fotoğrafçının anılarından 1970’ler Çekoslovakya’sına göz atabiliyoruz. 

^{Bye Bye Tiberias | Kaynak: İKSV}

Yanılmıyorsam festivalde FIPRESCI Ödülü dışında yarışma sonucu belirlenen bir ödülünüz yok. Yakın gelecekte yarışma filmlerini çeşitli kategorilerde ödüllendirmek gibi bir planınız var mı?

Yarışmaları biraz tadında bırakmak gerekiyor. Bizim temel amacımız kadın sinemacıları yarıştırmaktan ziyade dayanışma ruhuyla seyircimizle filmlerini buluşturmak. FIPRESCI Ödülü uluslararası prestijiyle bir istisna çünkü bu ödül sayesinde festivalimiz bir kadın sinemacının filminin gönürlülüğüne yardımcı olmuş oluyor. 

Festivalin film gösterimlerinin Eski Kavaklıdere Sineması’nda yapılacağını müjdelediniz. İstanbullular olarak kanayan yaralarımızdan biri “kapısı sokağa açılan sinemaların” gün geçtikçe yok olması. Ankara’da Büyülü Fener Sineması ve Kavaklıdere Sineması dışında bu tanıma uyan bir salon kaldı mı bilmiyorum. Fakat Kavaklıdere Sineması’nda dönüyor olmak sizin için neden önemli?

Kavaklıdere Sineması uzun zamandır bizim hayalimizdi. Tarihsel önemini, konumunu yıllardır hep konuşurduk. Kült Kavaklıdere olarak tekrar canlandığını görünce festivalimizi orada yapmamak bizim için bir seçenek bile değildi. Geçen yıl yine Kült Kavaklıdere’de British Council desteğiyle Perdeyi Sahipleniyoruz gösterimleri düzenledik ve hem seyircimizin hem bizim çok keyif aldığı bir deneyim oldu, şimdi de festivalimizi oraya taşıyoruz. 

^{Kült Kavaklıdere | Kaynak: Ankara Apartmanları}

Uçan Süpürge Kadın Filmleri Festivali, Türkiye’nin köklü film festivallerinden biri. Festivale Ankara dışından katılım oluyor mu, ya da bu yıllar içinde arttı mı? Siz festivale Ankara’nın çevre illerinden ya da Ankara’nın dışından katılım olması için özel bir çaba gösteriyor musunuz?

Biz her ne kadar Ankaralı olmayı seven bir festival olsak da kendimizi hiç “sadece Ankaralı” olarak hayal etmedik. Hem konuklarımız hem izleyicilerimiz çeşitli kentlerden bizi ziyaret ediyor. Özellikle seçkimizde Türkiye’de bir daha gösterilmesi beklenmeyen ya da çok az gösterilen filmlerin varlığı, prömiyerini Türkiye’de yapan filmlerin varlığı seyircinin de mobilasyonununda teşvik edici bir unsur oluyor.