SIPRI raporu: En büyük silah ithalatçısı Ukrayna, Türkiye ihracatta 11’inci

Stockholm Uluslararası Barış Araştırmaları Enstitüsü (SIPRI) küresel silah ticaretine dair yani bir rapor yayımladı. Rapora göre dünyadaki silah transferi hacmi 2015-19 ve 2020-24 yılları arasında -%0,6 değer ile önemli bir değişim yaşanmadı. Buna neden olarak Avrupa ve ABD'ye yapılan silah transferlerindeki artışlarla, diğer tüm bölgelere yapılan transferlerdeki genel düşüşlerin dengelenmesi olarak gösterildi.

• Avrupa’daki devletlerin başlıca silah ithalatı ise 2015-19 ve 2020-24 yılları arasında %155 artış yaşadı. 2015-19 dönemine kıyasla ithalatı yaklaşık 100 kat artan Ukrayna, 2020-24 döneminde dünyanın en büyük silah ithalatçısı oldu. ABD ise 2020-24 döneminde küresel silah ihracatının %43’ünü yaparak açık ara en büyük silah ihracatçısı konumunu korudu. 

Geniş açı: Rapora göre Türkiye, küresel silah ihracatındaki payını %1,7'ye çıkartarak dünyanın en büyük 11. silah ihracatçısı oldu. Bu dönemde Türkiye'nin silah ihracatı %103 artarken ithalatı ise %33 düştü. 

• Geçen dört yılda Türkiye en çok silah alışverişini %18’le Birleşik Arap Emirlikleri’yle (BAE) yaptı. BAE'yi toplam ihracatta %10'luk pay ile Pakistan ve %9,9 ile Katar izledi. Geçen 4 yılda Türkiye en fazla silahı İspanya'dan aldı. İspanya, Türkiye'nin ithalatının %34'ünü karşıladı. İspanya’yı %24 ile İtalya ve %19 ile Almanya izledi.

‘Silah ihracatı bir araç’

Türkiye’nin Afrika kıtasına yaptığı silah satışlarına dikkat çekilen raporda, “Türkiye gibi gelişmekte olan tedarikçiler dünyanın bu bölgesindeki nüfuzlarını artırmak için silah ihracatını kullanıyor” denildi.

• 2020-24 döneminde Batı Afrika'daki devletlerin en büyük tedarikçisi, ithalatın %26'sını yapan Çin oldu. Çin’i Fransa, Rusya ve Türkiye %11 ile takip etti.

Türkiye son dört yılda dokuz farklı Afrika ülkesine silah sattı. SIPRI araştırmacısı Katarina Djokic durumu şöyle yorumladı: 

"İthalat hacmi nispeten küçük kalsa da bunun önemli jeopolitik sonuçları var. Silah tedarikçileri, bu bölgedeki (Afrika ülkeleri) etkilerini güçlendirmek için ihracatlarını bir araç olarak kullanıyor. Bu durum Çin, Fransa, Rusya ve ABD gibi köklü aktörlerin yanı sıra özellikle Türkiye gibi yeni yükselen tedarikçiler için de geçerli."

Ukrayna en büyük silah ithalatçısı oldu

Rusya’nın 2022’de başlattığı işgalin ardından en büyük ithalatçı olan Ukrayna’nın 2015-2019 yıllarına kıyasla silah ithalatı tam 100 kat arttı. En az 35 devlet Ukrayna'ya silah gönderdi. 2020-24'te küresel silah ithalatının %8,8'ini aldı.

• En büyük tedarikçi konumundaki ABD, Ukrayna'ya toplam silah ithalatının %45'ini sağladı. Almanya ve Polonya da Ukrayna’ya büyük ölçekte askerî malzeme tedarik etti.

SIPRI hesaplamalarına göre 2020-2024 döneminde dünyanın en büyük silah ihracatçıları sırasıyla ABD, Fransa, Rusya, Çin ve Almanya oldu. En büyük ithalatçılar ise Ukrayna, Hindistan, Katar, Suudi Arabistan ve Pakistan olarak sıralandı.

NATO üyeleri ABD’ye daha bağımlı hâle geldi

NATO üyesi Avrupa ülkelerinin silah ithalatı söz konusu dönemde %105 arttı ve ABD’nin bu ülkelere sağladığı silahların oranı %64’e çıktı. Avrupa’nın diğer ana tedarikçileri %6,5’le Fransa ve Güney Kore, %4,7’yle Almanya ve %3,9’la İsrail oldu. Böylece NATO üyeleri ABD'ye daha bağımlı hâle gelmiş oldu.

ABD, silah ihracatını 2020-24 döneminde 2015-2019’a oranla %21 artırdı ve küresel silah ihracatındaki payını %35'ten %43'e yükseltti. ABD 2020-24 döneminde 107 ülkeye önemli silahlar tedarik etti. ABD silah ihracatının en büyük payı yirmi yıldır ilk kez Ortadoğu'ya değil Avrupa'ya gitti. Yine de ABD silahlarının en büyük tek alıcısı Suudi Arabistan oldu.

Öte yandan: ABD'nin aksine, Rusya'nın silah ihracatı 2015-19 ile 2020-24 arasında düştü. Düşüş, Rusya'nın Şubat 2022'de Ukrayna'ya yönelik tam ölçekli işgalinden önce başladı. 2020 ve 2021'de ihracat hacimleri önceki 20 yıldaki herhangi bir zamandan çok daha küçüktü. Rusya 2020-24'te 33 ülkeye büyük silah teslim etti.

Çin ise 2020-24'te küresel silah ihracatının %5,9'unu yaparak dördüncü büyük silah ihracatçısı oldu. Çin'in silah ihracatını artırma çabalarına rağmen, birçok büyük ithalatçı politik nedenlerle Çin silahları satın almıyor.