Suudi Arabistan neden aradığı askerî desteği bulamıyor?

Suudi Arabistan içinde bulunduğu zor durumda yıllardır silah satın aldığı, yatırım yaptığı ve savunma anlaşmaları imzaladığı ülkelerden daha fazla destek bekliyor. Fakat bu ülkelerin Suudi topraklarının korunmasına katkı verme isteği ile Yemen’de yeni bir savaşa katılma isteği arasında ciddi bir fark var.
Suudi Arabistan neden aradığı askerî desteği bulamıyor?

Suudi Arabistan, İran savaşı nedeniyle Hürmüz Boğazı’ndan çıkaramadığı petrolü Kızıldeniz’e yönlendirerek savaş boyunca ihracatının önemli bir bölümünü sürdürmeyi başarmıştı. Ancak Husilerin Yemen’in batı kıyısında ilerleyerek kritik limanları ve stratejik adaları ele geçirmesi, Suudilerin alternatif olarak kullandığı bu güzergahı da tehlikeye soktu. 

  • Doğu-Batı Boru Hattı’na düzenlenen saldırıyla birlikte Suudiler, petrolünü hem limana ulaştırmakta hem de ihraç etmekte zorlanmaya başladı.

Suudi Arabistan Veliaht Prensi Muhammed bin Selman yaşanan kriz üzerine ABD Başkanı Donald Trump’la iki kez görüşerek Husilere karşı Amerikan ordusunun müdahale etmesini istedi. Trump ise doğrudan harekata katılmayı reddederek, yalnızca istihbarat ve hedef tespiti desteği vermeyi kabul etti. Türkiye ve Pakistan’la bir ay önce imzalanan Mekke Ortak Savunma Anlaşması da henüz Suudilerin yanında Yemen’de savaşacak bir ortak kuvvet oluşturmadı. 

Suudi Arabistan içinde bulunduğu zor durumda yıllardır silah satın aldığı, yatırım yaptığı ve savunma anlaşmaları imzaladığı ülkelerden daha fazla destek bekliyor. Fakat bu ülkelerin Suudi topraklarının korunmasına katkı verme isteği ile Yemen’de yeni bir savaşa katılma isteği arasında ciddi bir fark var.

Sahadaki son durum ne?

Husiler, bir hafta içinde Muha Limanı’nı, ertesi gün ise Kızıldeniz’i Aden Körfezi’ne bağlayan Babülmendep Boğazı üzerindeki Perim Adası’nı ele geçirdi. Büyük Haniş ve Küçük Haniş adalarına da yerleştiler. Böylece grup, hem Süveyş’ten geçip Asya yönüne giden ticari gemileri, hem de Suudi petrolünü Asya’ya götüren tankerlerin geçişini daha yakından izleyebileceği ve füze saldırıları düzenleyebileceği kritik mevziler kazandı. 

Suudi destekli Yemen hükümet kuvvetleri, karşı saldırıda bulunarak bazı mevzileri geri aldı. Ancak Husileri Babülmendep kıyılarından çıkarmayı başaramadılar. Çatışmalar sürerken Suudi şehirlerine yönelik saldırılar da devam etti. Saudi Aramco’ya ait tesisler İHA ve füzelerle hedef alınırken, Hamis Muşayt şehrine düzenlenen saldırılarda 73 kişi yaralandı. 

İşin bir de Irak boyutu var. Suudi Arabistan’ın doğusundan Kızıldeniz’e petrol gönderen Doğu-Batı Boru Hattı, bu sırada Irak’tan gelen İHA’larla vuruldu. Suudi Arabistan, Hürmüz Boğazı’nın kapanması nedeniyle aksayan petrol ihracatını bu boru hattı aracılığıyla Kızıldeniz’e yönlendiriyordu. Boru hattının vurulmasıyla birlikte Suudiler güneyde Husilerle savaşırken kuzeyden gelen saldırılar yüzünden petrol ihracatını da kaybetmeye başladı. 

Husilerin ilerleyişi Suudileri nasıl etkiliyor?

Hürmüz krizinde Suudi Arabistan’ın diğer Körfez ülkelerine kıyasla önemli bir avantajı vardı. Daha önce de belirttiğimiz gibi Suudiler, günlük 7 milyon varil kapasiteye sahip Doğu-Batı Boru Hattı sayesinde petrolünü Kızıldeniz’e taşıyarak Yanbu terminaline ulaştırabiliyordu. Hattın bir bölümü rafinerilere hizmet verirken, kalan petrol Kızıldeniz üzerinden çoğunlukla Asya ülkelerine ihraç ediliyordu. Vortexa’nın hesaplamasına göre Eylül başında Yanbu’dan yapılan günlük petrol ve petrol ürünü ihracatı 3,7 milyon varile ulaşmıştı.

Ancak petrolü Kızıldeniz’e ulaştırmak, Asya pazarına erişim sorununu çözmeye yetmiyor. Yanbu’dan çıkan bir tanker Avrupa’ya gitmek için kuzeye, Süveyş’e yönelebilirken Asya’ya ulaşmak için güneye inip Babülmendep’ten geçmek zorunda. İran’ın Hürmüz’de yarattığı riski yönetmeyi başaran Suudiler, bu kez İran’ın müttefiki Husilerin blokajıyla karşı karşıya kaldı. 

  • Kesintinin ne kadar süreceği bu nedenle çok önemli. Suudi Arabistan Enerji Bakanlığı Yanbu’da ihracatı beş ila yedi gün boyunca sürdürebilecek stok bulunduğunu açıklarken, Reuters’a onarım hakkında bilgi verilen iki bölgesel yetkili boru hattının onarım sürecinin üç ila beş hafta sürebileceğini söyledi. 

Üstelik ülke bu saldırılara petrol üretimi zaten ciddi biçimde azalmışken yakalandı. Savaşın henüz başlamadığı Şubat ayında günlük 10,9 milyon varil olan Suudi petrol üretimi Ağustos ayında 6,2 milyon varile kadar geriledi. Petrol fiyatlarının yükselmesi satılabilen her varilden daha fazla gelir sağlasa da üretim ve sevkiyat kaybı, Suudilerin bu yükselişten yararlanmasını da engelliyor. Babülmendep’te krizin uzaması, dev projeler nedeniyle kamu harcamalarını olağanüstü artıran Suudilerin, bu harcamaları finanse edecek petrol gelirinden de yoksun kalması demek. 

ABD neden destek vermeyi reddetti?

Suudi Arabistan açısından ihracatın aksaması doğrudan müdahaleyi gerektirecek kadar büyük bir sorun. ABD ise bölge ülkelerinin daha fazla askerî sorumluluk üstlenmesini istiyor ve Kızıldeniz’de uluslararası gemi trafiğine yönelik tehdit büyüyene kadar bir müdahale yapmak istemiyor. 

  • ABD’li yetkililere göre verilen karışmama kararı, tehdit ancak belirgin şekilde artarsa değişebilir.

Husilerin Suudi bağlantılı gemileri hedef alıp diğer gemilerin geçebileceğini açıklaması da önemli bir siyasi hamle. Husiler Babülmendep’i tamamen kapattıklarını ilan etmeleri hâlinde geniş bir uluslararası koalisyonun kendilerine askerî müdahalede bulunabileceğini biliyorlar. Ancak yalnızca Suudilere yönelik yapılan seçici saldırılarla Riyad yönetimi üzerinde baskı kurabileceklerinin de farkındalar. 

  • Bu yüzden Husiler, Suudi Arabistan’ın müttefiklerini savaşa katma çabasını anlamsızlaştıran bir politika izliyor. Suudi ekonomisinin uğradığı zarar büyüse bile diğer ülkeler harekete geçmek için aynı aciliyete sahip olmuyor.

ABD daha önce de kendi güvenliğini sağlamak için bölge ülkelerinin dahil olmadığı müzakere süreçleri yürütmüştü. Örneğin Mayıs 2025’te Umman’ın arabuluculuğuyla Husilerle yapılan anlaşmada taraflar birbirlerine saldırmama konusunda uzlaşmış, ancak Husilerin İsrail’e yönelik saldırıları anlaşmanın dışında tutulmuştu. Trump bu anlaşmayı, İsrail ile Husiler arasındaki savaş hâli devam ederken kabul etmişti. Bugün de Suudi Arabistan’ın savaşına dahil olmayarak kendi kuvvetlerine yönelik riski sınırlamayı tercih ediyor.

İşin bir de İsrail’le normalleşme boyutu var. Trump, Temmuz ayında imzalanan sivil nükleer işbirliği anlaşmasını onaylamak için Suudilerin İbrahim Anlaşmaları’na katılmasını şart koşmuştu. Suudiler ise normalleşme için Filistin devletinin kurulmasının da dahil olduğu, takvimi belirli bir süreç istediğini ifade ederek bunu reddetti. Suudi Arabistan’ın mevcut süreçte Amerikan desteğine ihtiyacı, Trump’ın bu olayda pazarlık gücünü de artırıyor. Askerî yardımın da İsrail’le normalleşme karşılığında teklif edilmesi bu nedenle makul bir ihtimal. Böyle bir pazarlıkta Suudilerin vermek istemediği siyasi tavizin maliyeti, petrol sevkiyatı aksadıkça her geçen gün artıyor. 

Türkiye ve Pakistan nasıl yanıt verdi?

Suudiler, Türkiye ve Pakistan’la imzaladıkları Mekke Anlaşması ile bölgede ABD’nin savunma şemsiyesine olan bağımlılığı bir ölçüde azaltmak istiyordu. Mekke Anlaşması kapsamında üç ülke, birine yönelik silahlı saldırıyı hepsine yapılmış saymayı kabul etmişti. Ancak Suudi şehirlerine kadar ulaşan saldırıların ardından üç ülkeden Husilere yönelik ortak bir harekat kararı çıkmadı. 

Pakistan’ın askerî desteği halihazırda mevcut. Pakistan hükümeti, İran savaşı sırasında Suudi Arabistan’a 8 bin personel, çoğu JF-17 tipi uçaklardan oluşan bir hava filosu ve Çin yapımı HQ-9 hava savunma sistemleri gönderdi. Dolayısıyla Suudiler, Pakistan’dan hiç yardım almadı diyemeyiz ancak Pakistan birliklerinin sağladığı ek savunma kapasitesi, anlaşıldığı kadarıyla Suudilerin istediği boyutta değil.

  • Nitekim Pakistan, son saldırılar üzerine İran’a Husileri dizginlemesi için uyarı iletirken Dışişleri Sözcüsü Seccad Haydar Han, anlaşma kapsamında bir askerî yanıtın görüşülmediğini söyledi. Pakistan Başbakanı Şahbaz Şerif de Muhammed bin Selman’la yaptığı görüşme sonrasında saldırıları kınadığını ve gerilimi azaltma çabalarını sürdüreceğini açıkladı.

Pakistan’ın bu tercihini kendi çevresinde yaşananlardan bağımsız değerlendirmek zor. Afganistan’la çatışmalar ve Hindistan’la gerilim sürerken İran’la da karşı karşıya gelmesi, Pakistan’ın üç yandan kuşatılması demek. Üstelik Pakistan, İran’la ABD arasında yürüttüğü arabuluculuk sayesinde kazandığı siyasi ağırlığı da korumak istiyor. Pakistan’ın Suudilere asker ve hava savunma sistemi göndererek ilişkilerini sürdürürken, Husilere doğrudan saldırmaktan kaçınması bu iki önceliği birlikte koruma çabasının bir sonucu.

Türkiye de Suudi Arabistan’a yönelik saldırıları kınadı. Dışişleri Bakanlığı’nın Irak’tan gelen saldırılara ilişkin açıklamasında Suudilerin itidalli tutumunu olumlu karşılaması, Türkiye’nin gerilimin büyümesini istemediğini açık bir göstergesi. Türkiye, savunma işbirliği sayesinde Suudi pazarında ve bölgesel siyasette daha fazla ağırlık kazandı. Fakat bunun karşılığında İran’la ilişkilerini Yemen’de yeni bir savaşa feda etmeye hazır görünmüyor. 

  • Middle East Eye’a konuşan konuşan üst düzey bir Türk yetkili, Mekke Anlaşması’nın henüz onay sürecini tamamlamadığını ve ortak askerî hazırlıkların birkaç yıl sürebileceğini söyledi. Yetkiliye göre anlaşma yürürlüğe girdikten sonra da saldırıya uğrayan ülkeye verilecek destek istişarelerle belirlenecek ve her saldırı askerî müdahaleyi gerektirmeyecek. Dolayısıyla Suudilerin bu ittifaktan alabileceği askerî desteğin kapsamı, anlaşmanın onaylanması kadar, Türkiye ve Pakistan’ın hangi koşullarda güç kullanmayı kabul edeceğine de bağlı.

Bu nedenle Suudilerin Türkiye ve Pakistan’dan ek hava savunması, istihbarat, eğitim ve teçhizat desteği alması, iki ülkenin Yemen’de ortak bir harekat yapmasından çok daha olası. Üç ülke Ağustos’ta hava savunması, insansız sistemler, elektronik harp, ortak üretim ve bakım alanlarında işbirliği planlarını zaten duyurmuştu. Ancak Suudilerin bugün istediği sonuç saldırıların durması. 

Bu durum Suudi Arabistan’ı Çin ve diğer ortaklara yakınlaştırır mı?

Suudi Arabistan açısından krizin açmazı, ABD’ye duyulan güven azalırken Amerikan askerî desteğine ihtiyacın sürmesi. Suudi Arabistan’ın başka ortaklarla kuracağı ilişkilerin boyutunu da bu bağımlılık belirliyor. Ülkenin son 5 yılda yaptığı büyük silah sistemleri ithalatında ABD’nin payı %77. Üstelik bu bağımlılık silahların satın alınmasıyla da bitmiyor. Uçakların kullanılabilmesi, mühimmatın yenilenmesi ve sistemlerin çalışır tutulması için yine ABD’den bakım, yazılım, eğitim ve yedek parça desteği gerekiyor. 

  • Çin’den yeni silahlar almak, mevcut Amerikan sistemlerini işletmek için gereken desteği ikame edemeyeceğinden, hızlı bir yön değişikliği, halihazırda saldırı altında olan Suudi Arabistan’ın kısa vadede alamayacağı bir risk.

İşin ekonomik boyutu da Suudilerin hareket alanını daraltıyor. Suudi Arabistan, Kasım 2025’te ABD’ye yönelik 1 trilyon dolarlık büyük bir yatırım paketi açıkladı. İki ülke daha sonra savunma, nükleer enerji ve yapay zeka alanlarında çok kapsamlı işbirliği anlaşmaları yaptı. Özellikle Amerikan teknolojisine erişim, Suudi ekonomisini petrol dışındaki sektörlerde büyütme planının önemli parçalarından biri. 

Çin’le bu alanlarda yapılacak bir yakınlaşma hamlesi, Suudilerin en büyük ortağı olan ABD’nin tepkisini çekecektir. Nitekim yapay zeka alanında imzalanan mutakabatta Amerikan teknolojisinin yabancı etkisinden korunması şartına da yer verilmişti. Dolayısıyla Suudiler, Çin’e yakınlaşma kararı verirken savunma ihtiyacıyla ekonomik dönüşüm programını da birlikte değerlendirmek zorunda. 

Çin’in bölgedeki çıkarları da Suudilere koşulsuz destek verilmesini güçleştiriyor. Ülke, Körfez’den enerji akışını sürdürmek ve diğer Körfez ülkeleriyle denge politikasını sürdürürken, İran’la ilişkilerini de korumak istiyor. İran’ın açık müttefiki olan Husiler’in karşısında Suudi Arabistan’ın yanında yer almak, bu politikanın tamamen tepetaklak olmasına neden olur. 

Bu nedenle Çin’in etkisini artırabileceği en elverişli alan, Suudi Arabistan ile İran arasında saldırıların ve karşılıklı müdahalenin sınırlandırılacağı bir uzlaşmaya aracılık etmek. Çin, 2023 yılında iki ülke arasındaki diplomatik ilişkilerin yeniden kurulması sürecinde de büyük rol oynamıştı ve bugün de bölgede sükunetin sağlanmasından yana. Çin’in arabuluculuğu ABD’nin bölgede diplomatik açıdan güç ve itibar kaybetmesine de neden olacaktır. 

  • Ancak Çin’in arabuluculuğuyla bir uzlaşmaya varılması da giderek zorlaşıyor. Nitekim Körfez ülkeleriyle İran’ın Hürmüz’de geçici bir deniz ulaşımı düzenlemesini görüşmek üzere Umman’da yapacağı toplantı, taraflar arasında mutabakat sağlanamadığı için ertelendi. Masadaki öneri, İran’ın hangi gemilerin Körfez’e girebileceğini belirlemesi üzerineydi. Petrol ihracatını yeniden artırmak isteyen Suudi Arabistan açısından böyle bir düzenlemeyi kabul etmek, İran’ın petrol sevkiyatı üzerindeki denetimini de kabul etmek demek. 

  • Üstelik Suudi topraklarına yönelik saldırılar sürerken verilecek bu tavizin, İran’ı ileride başka taleplerini de askeri baskıyla kabul ettirmeye teşvik etmesi olası. Dolayısıyla Suudilerin anlaşmaya duyduğu ihtiyaç arttıkça, kabul edebileceği koşullarla İran’ın talepleri arasındaki fark da büyüyor. Çin’in ilerleme sağlayabilmesi için İran’ı bu koşulları yumuşatmaya ikna etmesi gerekecek. 

Mevcut gelişmelerden çıkarılabilecek daha güçlü ihtimal, Suudi Arabistan’ın alternatif arayışlarını sürdürürken acil güvenlik ihtiyaçları için ABD’ye daha fazla başvurması. Çin’in katkısıyla İran’la sürdürülebilir bir uzlaşma sağlanabilirse Suudilerin güvenlik arayışını İsrail’le normalleşme üzerinden sonuçlandırma baskısı hafifler. Ancak uzlaşma arayışı sonuçsuz kalırsa ABD’nin Suudiler üzerindeki pazarlık gücü artar ve İsrail de sunabileceği ek güvenlik desteğini normalleşme pazarlığında kullanabilir.

Hikâyeyi paylaşmak için:

Kaydet

Okuma listesine ekle

Paylaş

YAZARLAR

Emircan Yaman

Emircan Yaman

Piyasalar ve Finans Editörü

Spektrum

Spektrum

Her perşembe yerel ve ulusal politikadan en kritik meseleleri ele alarak derinlemesine inceliyor, bağımsız bir tutumla alanında uzman akademisyenlere mikrofon uzatıyoruz.

İLGİLİ OKUMALAR