TBMM İsveç'in NATO üyeliğini onayladı

Kuzey Atlantik Antlaşması'na (NATO) İsveç'in Katılımına İlişkin Protokolün Onaylanmasının Uygun Bulunduğuna Dair Kanun Teklifi, TBMM Genel Kurulu'nda onaylandı. 4 saatten uzun süren oturumda, 287'si kabul, 55'i red, 4'ü çekimser olmak üzere toplam 346 oy kullanıldı. 

• Evet oyu veren partiler: AK Parti, CHP, MHP, DEVA
• Hayır oyu veren partiler: İYİ Parti, DEM, Saadet, TİP, YRP, HÜDA-PAR, DP, DSP 

Oylamanın ardından İsveç Başbakanı Ulf Kristersson, "Bugün NATO'ya tam üye olmaya bir adım daha yaklaştık. Türkiye Büyük Millet Meclisi Genel Kurulunun, İsveç'in NATO'ya katılımı oylaması olumlu sonuçlandı" açıklamasında bulundu.

Mayıs 2022'den beri Türkiye'nin onayını bekleyen İsveç'in halen Macaristan'ın da onayını alması gerekiyor ancak bu gerçekleşse bile İsveç'in savunma ittifakına üye olması için hâlâ atılması gereken birkaç adım var.

Rusya'nın Ukrayna'yı işgalinin ardından İsveç ve Finlandiya, 18 Mayıs 2022'de resmî olarak NATO üyeliğine başvurarak askerî ittifaka katılma talebinde bulunmuştu. 1952'den bu yana üye olduğu NATO'nun açık kapı politikasını destekleyen bir tutum izleyen Türkiye, İsveç ve Finlandiya'nın NATO üyeliğine, "Türkiye'nin terörle mücadelesine destek vermemeleri ve hatta PKK'nın Suriye uzantısı olan YPG'ye destek verdikleri" gerekçesiyle itiraz etmişti.

Ankara geçen yıl Finlandiya'nın üyeliğini onaylarken İsveç'in üyeliğini "Kuran yakma eylemleri ve terörist grupları koruması" gerekçesiyle bekletme kararı almıştı.

Uzun süren müzakerelerin ardından Türkiye, önce bu hafta başlayan ve üç ay sürmesi beklenen NATO’nun Steadfast Defender (Kararlı Savunucu) 2024 askerî tatbikatına, henüz NATO üyesi olmamasına rağmen İsveç'in de katılmasına onay verdi. Rusya’nın Ukrayna’yı işgalinden sonra Doğu Avrupa ve Baltık bölgesine oluşturduğu tehdit varsayımıyla yapılacak Steadfast Defender-2024 tatbikatı, NATO’nun Soğuk Savaş'ın bitiminden beri yapacağı en büyük askerî tatbikat olacak. Türkiye’nin eski NATO daimi temsilcilerinden emekli büyükelçi Fatih Ceylan, İsveç'in tatbikata katılmasına ilişkin "İsveç'in hukuken olmasa bile fiilen NATO üyesi sayıldığı anlamına gelir" açıklamasında bulunmuştu.

F-16 gündemi

Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, Eylül ayında Hindistan'da yapılan G20 Liderler Zirvesi'nde, ABD Başkanı Joe Biden'la F-16 konusu hakkında görüştüklerini belirterek "F-16 konusunda maalesef dostlar işi alıyorlar, götürüyorlar, 'İsveç de İsveç' diyorlar. Şimdi bu şekilde yaklaşım bizi ciddi manada üzmektedir. Türkiye Büyük Millet Meclisi'nden bu tür bir karar geçmediği sürece benim 'evet' demem mümkün değil" açıklamasıyla ABD'nin F-16 satışı ile İsveç'in NATO üyeliği arasında bir bağlantı olduğuna dikkat çekmişti.

ABD Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü Miller da bir basın toplantısında "F-16 satışıyla İsveç'in NATO üyeliği arasında bağlantı var mı?" sorusuna "Bağlantı olmadığını düşünüyoruz. Ancak Türk hükümetine ifade ettiğimiz üzere, satışın ABD Kongresi tarafından onaylanması gerekiyor" cevabını vermişti.

_{Erdoğan, NATO Genel Sekreteri Stoltenberg ve İsveç Başbakanı Kristersson - Temmuz 2023 Vilnius Zirvesi}

Cumhurbaşkanı Erdoğan, "F-16 alımının İsveç'in NATO üyeliğine bağlanması doğru değil. Polis koruması altında Kur'an-ı Kerim yakılması çok açık bir provokasyondur, nefret suçudur. Hiç kimse bizden buna sessiz kalmamızı bekleyemez" açıklamalarında bulunsa da 23 Ekim 2023'te İsveç’in NATO’ya Katılım Protokolü'nü imzalayarak Meclis'e göndermişti.

Macaristan'ın onayı

İsveç'in NATO’nun 32. üyesi olabilmesi için TBMM Genel Kurulu ve Macaristan Meclisi'ndeki onay süreçlerinin tamamlanması gerekiyor. İsveç’in NATO’ya üyeliği konusunun 2023 sonbaharında Macar Parlamentosu'nda görüşülmesi bekleniyordu ancak İsveç’te bazı milletvekillerinin açıklamaları iki tarafta da gerginliğe neden olmuştu. Geçen yıl Macaristan Dışişleri Bakanı Péter Szijjártó, İsveç'i Macaristan'ın içişlerine müdahale etmekle suçlamış "Türkiye ile bu konuda gelecekte atacağımız adımlar hakkında karşılıklı olarak birbirimizi bilgilendirme konusunda anlaştık" ifadelerini kullanmıştı.

_T24 

TBMM Genel Kurulu'nda İsveç'in NATO üyeliği hakkındaki oylama yapılırken, Macaristan Başbakanı Viktor Orban, "İsveç’in NATO’ya katılımı hususunda müzakerelerde bulunmak üzere bugün Başbakan Ulf Kristersson’a Macaristan’a ziyaret gerçekleştirmesi için davet mektubu gönderdim" sözleriyle Kristersson ile NATO üyeliğini görüşmek istediğini açıkladı.

İsveç'in yerel haber ajansı, "Macaristan'da tüm komite prosedürleri tamamlandı ancak parlamento başvuruyu henüz oylamadı. Ülke daha önce İsveç'i onaylayan son ülke olmayacağını belirtmişti ancak Macaristan Başbakan'ı Orbán, Başbakan Kristersson'u NATO üyeliği müzakereleri için ülkeye davet etti" ifadelerine yer verdi. 

İsveç Dışişleri Bakanı Tobias Billström, Macaristan lideri Orban'ın teklifiyle ilgili "Bu noktada müzakere etmek için bir neden görmüyorum. Elbette umduğumuz şey Macaristan'ın üyeliği mümkün olan en kısa sürede onaylamasıdır" açıklamasında bulundu.

İsveç'in Nato üyeliği onaylanmadan önce "terör örgütü mensuplarına ilişkin iadeler" konusu Türkiye ve İsveç arasında gerginliğe sebep olmuştu. İsveç Başbakanı Kristersson, Kasım 2022'de yaptığı açıklamada "Türkiye'ye yönelik güvenlik tehditlerine ve özellikle terörden gelen güvenlik tehditlerine odaklandık. İsveç şunu anlıyor, Türkiye'nin, PKK terör örgütüne karşı vermiş olduğu kanlı bir savaş var. İsveç'in Türkiye'ye terörizmle mücadelede yardım etmesini sağlamak istiyoruz. İsveç, PKK'yı bir terör örgütü olarak kabul ediyor AB de bir terör örgütü olarak kabul ediyor ve ABD'de de terör örgütü olarak kabul ediyor" ifadelerine yer vermişti. 

Türkiye'nin kaldırdığı vetolarla Cumhurbaşkanı Erdoğan'ın önceki açıklamalarında ilişkilendirdiği ABD ile olan 20 milyar dolarlık F-16 satışında herhangi bir ilerleme olup olmayacağı önümüzdeki süreçte belli olacak.