Toxicité, masculinité, fragilité*: Napoleon

Film: Napoleon

Yönetmen: Ridley Scott

Yapım yılı: 2023

Süre: 158 dakika

Ridley Scott türler arasında uzun atlamalar yapmayı seven, üretken bir yönetmen. Filmografisinde Alien ve Blade Runner gibi bilim kurgu başyapıtlarına da, Thelma & Louise gibi döneminin ötesinde kadın hikayelerine de, Gladiator ya da Black Hawk Down gibi uzak ya da yakın tarihten epik anlatılara da rastlamak mümkün. Öte yandan Scott, büyük bütçelerin daha kolay teslim edildiği, süresi uzun filmlere rağmen izleyiciyi salonlara çekmeyi başarabilen bir isim. Son filminde tehlikeli sulara açılıyor Ridley Scott ve zamanında Stanley Kubrick’in yıllarca hazırlığını yaptıktan sonra vazgeçmek zorunda kaldığı fikrini hayata geçirmeyi, Napolyon’un Fransa’ya hükmettiği ve Avrupa’ya kafa tuttuğu yılları beyaz perdeye taşımayı seçiyor. Ve inanır mısın; insan Kubrick’in neden vazgeçtiğini daha iyi anlıyor.

1789 tarihini henüz 15 yaşında bile değilken ezberlemek zorunda kaldığımı hatırlıyorum. Napolyon’un adını da sanırım ilk kez o yıllarda duydum. Napolyon dendiğinde akla gelen tek imaj, muhtemelen o dönemki tarih kitaplarında kullanıldığı için Jacques-Louis David’in Alpleri Geçen Napolyon tablosu: Kendisiyle özdeşleşen boynuzlu şapkasının da dahil olduğu üniforması ve kırmızı bir pelerinle, şaha kalkmış bir at üzerinde işaret parmağıyla ileriyi gösteren bir asker. Filmin hemen başlarındaki Toulon kuşatması sahnesinde Joaquin Phoenix’in suretinde canlanmış Napolyon’u at üzerinde görünce bu tabloyu hatırlıyorum. Bir anda bir patlama oluyor, at şaha kalkıyor ve göğsünde ölümcül bir yara açılıyor. Çok gerçekçi, oldukça grafik bir yara bu. Napolyon atıyla birlikte yere düşüyor. Filmin o tablodan ne kadar farklı olacağının kanıtı, filmin sonraki iki buçuk saat boyunca nasıl bir uçuruma sürükleneceğinin habercisi gibi...

^{Napoleon | Kaynak: TME Films}

1793 Fransa’sında Marie Antoinette’in giyotine gidişiyle başlayan Napoleon’da, hükümdarın dönemi boyunca gerçekleşen 66 savaşın 6’sına yer veriliyor. Bunlar arasında özellikle Borodino ve Waterloo yenilgileri öne çıkıyor. Tarihçiler, özellikle de Fransız tarihçiler, filmin tarihi tutarsızlıklarıyla ilgili yorum ve eleştirilerini paylaşmaya çoktan başladı bile. Tarihi, biyografik bir filmde tutarlılık tabii ki önemli. Fakat tarihi tutarsızlıklar, sinemayı tarihe göre önceliklendiren bir izleyici olarak benim filmle ilgili sorunumun çok ufak bir kısmını oluşturuyor ne yazık ki. Aslında bunun beklentisiyle giriyorum salona. Sebebi birkaç ay önce okuduğum bir tweet: Ridley Scott'ın 4,5 saatlik bir kurgusunun olduğunu, bunun “yönetmenin kurgusu” olarak yayınlanmasını arzuladığını ve bu versiyonda Joséphine’in Napolyon’la tanışmadan önceki yaşamına dair daha fazlasının olduğu haberini paylaşan Uygar Şirin şöyle ekliyor: “Bizzat yönetmen 4,5 saatlik kurgu şahane diyor. Sinema versiyonunda Joséphine kırpılacak diyor. Sonra kadın karakter olmuş mu yani deyince ya da bunu mini dizi mi yapsaydınız deyince ya da güzel bir diziyi kırpıp kötü bir film yapmışsınız gibi olmuş deyince biz suçlu oluyoruz.”

Filmin tanıtımı henüz hazırlık aşamasından beri Napolyon’u canlandıracak Joaquin Phoenix’in ve Joséphine’i canlandıracak Vanessa Kirby’nin isimlerini birlikte anarak yapılıyor. Hatta filmin esas konusu Napolyon’un yükselişi ve Joséphine’e olan ölümsüz aşkı olarak özetleniyor. Filmde Joséphine’in Napolyon üzerindeki etkisini anlayabiliyoruz; ona dair alınan bir haberle, onun bir mektubuyla savaşların, tarihin gidişatı değişebiliyor örneğin. Tüm gücüne rağmen Vanessa Kirby ve karakteri ise filmde o kadar silik, o kadar objeleştirilmiş ve dışarıya itilmiş ki; bu kadının gücüne inanmak zorlaşıyor. Joséphine karakterinin varlığı sadece Napolyon’un kırılgan erkekliğinin, fevriliğinin, yüksek egosunun ve ilişkilerindeki toksikliğinin bir tetikleyicisine dönüşüyor. 

^{Napoleon | Kaynak: TME Films}

Napolyon da film de Joséphine’i Fransa’dan farksız görmüyor: Üzerindeki güç ele geçirilmesi ve ne pahasına olursa olsun korunması gereken, onun mutluluğunun ve refahının ise ikinci planda olduğu bir arzu nesnesi. Ya da sürekli fetihlerle, olabildiğine kanlı ve agresif çatışmalarla üzerindeki sahiplik duygusunun tekrar tekrar hatırlatılması gereken bir “şey”. Ridley Scott’ın söz konusu yönetmenin-kurgusu versiyonundan söz ederek henüz film görücüye çıkmadan bu eleştirilere bir kalkan oluşturmaya çalışması anlaşılır geliyor. Kaldı ki Joséphine’in feda edildiği bu kısaltılmış versiyonda tarihi olayları takip etmek de oldukça güç. Altı savaş (bu savaş sahnelerinin çok iyi çekildiğini ve filmin en güçlü yanı olduğunu söylemek gerek) ve aralarına serpiştirilmiş ego patlamalarıyla tarihin bu çalkantılı döneminin kronolojisini takip etmek, sebep-sonuç ilişkisine oturtmak bir hayli zorlaşıyor. Scott’ın iyi performanslar sağdığı oyuncularına daha çok alan sağlayan, takvim sayfalarının daha yavaş çevrildiği ve Joséphine’in etkisinin (onun gözünden de) daha iyi anlaşıldığı bir hikayeyi dinlemeyi, izlemeyi tercih ederdim. Joaquin Phoenix’in bu yüksek egolu hükümdarı canlandırırken yer yer mizaha ve eğlenceye alan açan güçlü performansını daha çok izlemeyi de .

Alternatif işler: 

• Barry Lyndon (1975, Stanley Kubrick)
• The King (2019, David Michôd)

_{* toksiklik, erkeklik, kırılganlık}