Türkiye'nin duygu durumu: kaygı ve belirsizliğin endişesi

• Mutluluk endeksinde 112. sıraya geriledik
• Depresyon ve anksiyetede Avrupa birincisiyiz
• Ekonomik kriz, endişeleri kronik hâle getirdi
• Antidepresan kullanımı %23 arttı, uzmanlar düzenleme öneriyor

Türkiye'de özellike son yıllarda konuştuğumuz konu başlıkları: Haziran 2023 seçimleri, ekonomik kriz, eğitim krizi, sağlık krizi, enerji krizi, göçmen sorunu, deprem, kadın cinayetleri, insan hakları, türlü kısıtlamalar, pandeminin ardından yakalanmaya çalışılan sosyal hayat, şiddet olayları ve bunun gibi birçok olumsuz hatta ağır konu başlığı. Tüm bu konu başlıklarının yarattığı hissiyat toplumsal huzursuzluğunun mutsuzluk, bireysel etkisi de kaygı, endişe ve depresyon.

Mutsuz bir ülke 

Türkiye, Sürdürülebilir Kalkınma Danışmanlığı Ağı'nın hazırladığı 2022 Dünya Mutluluk Raporu'nda 146 ülke arasında 112. sırada yer alıyor. Raporda Türkiye'nin geçtiğimiz yıla göre 8 basamak gerilediği vurgulanıyor. 

• Listenin kriterleri: Listede değerlendirme kriterleri arasında ülkelerin kişi başına düşen gelirleri,  sağlık ve sosyal yardım imkânları, seçim yapma özgürlüğü, yolsuzluk algıları, eğitim ve alım gücü gibi başlıkların baz alındığı belirtiliyor.

Depresyon ve anksiyetede artış

Tıp dergisi The Lancet'te yayımlanan araştırmaya göreyse, Covid-19 kaynaklı depresyon ve anksiyete vakalarının artışında Avrupa ülkeleri arasında Türkiye ilk sırada yer aldı. Araştırmada, Türkiye'de depresif bozuklukların yaklaşık %39, anksiyete bozukluklarının ise yaklaşık %28 oranında artış gösterdiği ifade edildi. 

Antidepresan kullanımında artış 

CHP Adana Milletvekili Burhanettin Bulut'un Türkiye'deki antidepresan kullanımına ilişkin çalışmasına göre; 2017 yılında 48 milyon 226 bin 812 kutu olan antidepresan satışı, 2021 yılında 59 milyon 641 bin 14'e yükseldi.

Neler oluyor? 

Pandeminin etkisiyle meydana gelen sosyal kısıtlamalar ve ekonomik problemler bu psikolojik rahatsızlıkların ciddi oranda artmasına yol açtı. Öyle ki bireyler hem iş hayatlarında hem de sosyal hayatlarında ciddi oranda yalnızlaştıklarını hissederken bunun yanında geleceğe dair belirsizlikler de kaygı seviyesinin artmasına yol açtı. 

Tüm bunların yanında, dünya ve Türkiye pandeminin etkilerini atlatmaya devam ederken ülkede ortaya çıkan ekonomik kriz, Rusya'nın Ukrayna'yı işgali nedeniyle yaşanan enerji krizi ve savaş hissiyatı da korkuları tetikledi. Döviz kurundaki ciddi yükseliş ekonomik endişeleri artırırken hâlihazırda var olan ancak günbegün artan sağlık, barınma ve eğitim gibi başlıklar altındaki krizler ekonomik krizin etkisiyle derinleşerek daha büyük boyutlara ulaştı ve kronik hale geldi. Ekonomik kriz yalnızca günümüze yönelik değil, geleceğe yönelik de kaygıların artmasına neden oldu.

Öte yandan Türkiye'de devam eden müzik yasağı, ifade özgürlüğü tartışmaları, İstanbul Sözleşmesi'nden çıkılması gibi toplumsal olaylar da birçok kişinin kısıtlanmış ve güvensiz hissetmesine yol açtı. Güvensizlik, endişe, belirsizlik ve kaygı kelimeleri de Türkiye'de duygu durumunu özetleyen bir hâl aldı. 

Uzman görüşü

Psikiyatrist ve Psikanalist Dr. Mutluhan İzmir, Türkiye'de artan endişe ve kaygı durumuna ilişkin Aposto'nun sorularını yanıtladı. Mutluhan İzmir, endişe ve kaygı durumunun depresyon ve anksiyete sıklığında da bir artış yarattığını vurguluyor. İzmir, bu iki psikolojik rahatsızlığın dünya genelinde artış gösterdiğine dikkat çekerek "Bunun en önemli nedenlerinden biri insanların ekonomik faaliyetlerinin durması nedeniyle ekonomik olarak sıkıntıya girmeleri ve toplumsal yaşamın ortadan kalkması nedeniyle ortaya çıkan yalnızlık. Bu nedenle depresyon ve anksiyetede ciddi bir artış ortaya çıktı." ifadelerini kullanıyor. 

Mutluhan İzmir, Lancet'in araştırmasında Türkiye'nin 1'inci sırada bulunmasının nedenini şöyle açıklıyor: 

"Türkiye'nin bu açıdan 1. sıraya yerleşmiş olmasının en önemli nedenlerinden biri pandemi döneminde Türkiye'de ekonomik faaliyetin durmasından sonra gelişmiş ülkelerdeki gibi evde oturan insanların ekonomik olarak devlet tarafından yeterince desteklenmemesi. Türkiye o kadar zengin bir ülke olmadığı için evde oturan işine gitmeyen insanlara o kadar büyük ekonomik desteklerde bulunulamadı. Türkiye'nin depresyon ve anksiyetede birinci sıraya çıkmasında maddi sorunlar öne çıkmış gibi görünüyor. Buradan da şunu anlayabiliriz, Türkiye'de zengin ülkelere göre aile ilişkileri ve akrabalık ilişkileri gelişmiş, çok daha yoğun. İnsanlar bir şekilde bu ilişkileri sürdürdüler ve bu yalnızlık hissini azalttı ama Türkiye'de ekonomik sorunlar daha belirleyici oldu."

Özgürlüğün etkisi 

İzmir, insanların özgür hissetmesinin ruh sağlıkları açısından çok önemli bir etken olduğunu vurgulayarak yönetimlerin bu konudaki duruşuna ilişkin şu değerlendirmede bulunuyor: 

"İnsanlar bunu hissedemediklerinde çok ciddi ruhsal sorunlar yaşanabiliyor, geleceğe yönelik kaygılar oluşabiliyor, artabiliyor. Bu nedenle ülkelerdeki yönetimlerin bireylerin bu algısını dikkate katarak ona göre imajlarını gözden geçirmelerinde yarar var. Topluma verdikleri mesajlar toplum tarafından nasıl algılandıkları, bireyler tarafından nasıl algılandıkları çok önemli. Bir ülkenin yönetimi bireylerin özgürlüklerini kısıtlıyor gibi bir imaj yaratıyorsa bu bireyler üzerinde çok ciddi sarsıntıya neden olabiliyor, gelecekle ilgili umutsuzluğa yol açabiliyor. Bu bakımdan iktidarların, yönetimdekilerin ve devletlerin topluma, insanlara ve bireylere nasıl bir imaj verdiklerini gözden geçirmelerinin ruh sağlığı açısından önemi çok büyük." 

Depresif belirtilerden antidepresana

Depresif belirtilerin ve kaygı belirtilerinin artmasının  ilaç ve antidepresan kullanımına da yansıdığını vurgulayan İzmir, insanların "sorunlarını ilaçla çözebileceklerine" dair bir algısı olduğunu dile getiriyor. Bu düşüncenin de etkisiyle özellikle psikiyatristlerin yoğun bir hasta akışına maruz kaldığını vurgulayan Mutluhan İzmir, "Hasta yoğunluğundan dolayı psikiyatristlerin de hastalarına uzun uzun vakit ayırarak görüşme yapma şansları kalmadı. Yoğun hasta akınını onlar da kısa görüşmeler ve hızlı ilaç reçete etme şeklinde karşılamaya çalışıyorlar. Bu tabii ki çok sağlıklı bir yöntem değil. İlaçların da ciddi yan etkileri olabiliyor. Depresif belirtiler hisseden insanların sorunları çözülmeli ama depresif belirti hisseden ya da kaygı belirtileri hisseden herkes depresyon ya da klinik bir depresyon tanısı alacak diye bir düz mantık kurmak doğru değil." diyor. 

Sosyolojik manevralar

Sorunların yoğun bir hasta-hekim ilişkisiyle çözülebileceğini vurgulayan Mutluhan İzmir, yoğunluk nedeniyle doktorların buna olanak bulamadığını belirtirken bunun yanı sıra sosyolojik manevralarla da bu psikolojik rahatsızlıkların önlenebileceğini savunuyor. İzmir, "Basit toplumsal manevralarla da bunlar engellenebilir, insanların ekonomik zorluklarının hafifletilmesi, sosyal hayatlarının artırılması, kültürel faliyetlerinin artırılması, insanların bir arada olduğu, dayanışma içinde hissettiği etkinliklerin artırılması gibi sosyolojik manevralarla aslında kitlesel olarak bu yakınmaları azaltmak mümkün." ifadelerini kullanıyor. 

Antidepresana devlet müdahalesi 

Mutluhan İzmir ayrıca antidepresan kullanımına hassasiyetle karar verilmesi gerektiğini, çok ciddi güçleri olduğunu belirterek bu konuda devletin de birtakım önlemler alabileceğini ifade ediyor. İzmir, "Antidepresan kullanımı konusunda devletin müdahale etmesinde yarar var. Öncelikle psikiyatristlerin çalışma koşullarının düzeltilmesi gerekiyor. Daha seyrek hastayı daha uzun zamanlı almalı. Öte yandan, hem topluma hem psikiyatristlere ilaçların yan etkilerine ilişkin daha çok bilgilendirme yapılmalı. Bu konuda bir bilgi eksikliği söz konusu. Çok masum görülüyor bu ilaçlar, aslında öyle değil." diyor.