Yalnızca cesurların işidir absürt komedi: ‘Gibi’ evrenine veda

Gerçek dünyanın karanlığından kaçmak için kurmacaya tutunduğumuz bu günlerde, tüm absürt komedi hayranlarını derinden sarsan bir haber aldık: Gibi dizisi altı sezonun ardından ekranlara veda etti. Sadık ve öfkeli kitlesinin itirazlarına, Uğur Film’in dizinin yeni sezonuna ev sahipliği yapma iddiasına rağmen maalesef bu veda kesin. Hatta dizinin yaratıcı ve senaristleri Feyyaz Yiğit ile Aziz Kedi, çoktan yeni projeleri için çalışmaya başlamışlar bile. Kimileri Gibi evrenine doyamasa da dizinin ana karakteri Yılmaz’ın dediği gibi "Bazı şeyleri tadında bırakmak en iyisi." Bu durumda, tadı damağımızda kalan diziyi ve yarattığı etkiyi layıkıyla değerlendirmek, belki de en anlamlı veda biçimi olacak.

Üç arkadaşın başından geçen saçmalıkları konu alan bir absürt komedi dizisi olarak tanımlayabileceğimiz Gibi, ilk yayımlandığı andan itibaren bir fenomene dönüştü. Namı kulaktan kulağa yayılan, replikleri gündelik konuşmaların demirbaşı hâline gelen dizi, birçoğumuzun absürt durumlar yaşadığında başvurduğu bir referans olmaya başladı. Replikler pankartlara, dizinin karakterleri ve dünyası da yeni nesil dizilere ve alışılmışın dışında işler üretmek isteyenlere ilham oldu. 

• Diziyi arkadaşlarına tavsiye ederken tanımlamakta güçlük çekenlerin hem her şeye hem de hiçbir şeye tam olarak benzetememesi de Gibi ismini doğrular nitelikteydi. Zira, karşımızda tam olarak tanımlayamadığımız, ama çok da tanıdık bulduğumuz bir dünya vardı.

Dizinin ana karakterleri Yılmaz (Feyyaz Yiğit), İlkkan (Kıvanç Kılınç) ve Ersoy (Ahmet Kürşat Öçalan) beraber yaşayan üç arkadaş. Hiçbirinin yaptıkları işe, geçmişlerine, yaşlarına veya hayatlarına dair ayrıntılara hâkim değiliz. Rastgele bir günlerine konuk oluyor ve onları durumlara verdikleri tepkiler üzerinden tanımaya başlıyoruz. Bu da daha önce yerli dizilerde karşımıza çıkmayan bir anlatı biçimi. 

Devamlılığa sahip olmayan bölümler orta metrajlı birer film gibi ilerliyor. Karakterlerin her bölümde apayrı bir saçmalıkla karşılaşmalarını ve durumdan kendilerini kurtarma çabalarını izliyoruz. Her bölüm, üçlüden birini ana karakter yaparak kısa bir hikayeyi çözümlüyor. Tüm hikayeler de dizinin bütünüyle temas ediyor. Böylece Gibi, senaryo yapısıyla skeç estetiğinde ilerleyen komedi dizilerinden ayrılıyor.

Aziz Kedi, senaryoyu yazarken karakterlerin yaşayacağı olayları absürdün gidebileceği uç örnekler yerine “possible but unlikely” (mümkün ama düşük olasılıklı) olaylardan seçmeyi tercih ettiklerini belirtiyor. Tabii bu tanım sizi yanıltmasın, oldukça "düşük olasılıklı" olarak tanımlansa da karakterlerin başına akla hayale sığmayacak saçmalıklar geliyor. 

Adı yanlış yazılan bir kokoreççiyle dalga geçip köfteci açmak zorunda kalmaları, babaannesi bir yamyam tarafından yenen dostlarına destek olmaları, onları birbirine düşüren bir robotu alt etmeleri, kendi kişiliği olmadığını fark eden arkadaşlarını iyileştirme çabaları, nü modelliğe gönül vermiş bir adamla maceraları, yanlışlıkla bir swinger çetesini çökertmeye yeltenmeleri bu olaylardan bazıları. Bu uç örneklere rağmen, dizinin en başından itibaren hissettirdiği tanıdıklık baki.

Nasıl başladı?

Gibi’nin dijital bir platformda yayımlanmasının getirdiği özgürlük, konuların yanı sıra dilde ve yaratıcı süreçte de kendini gösteriyor. Yolları ilk olarak Okan Bayülgen’in programında skeç yazarken kesişen, sonrasında Ölümlü Dünya ve Cinayet Süsü filmleriyle kendilerine dev bir hayran kitlesi edinen Aziz Kedi ve Feyyaz Yiğit, bu platformdan tam bir yaratıcı özgürlüğe sahip olacakları bir dizi teklifi alıyorlar. 

Pandemi sırasında ertelenen Ölümlü Dünya 2 çekimleri vesilesiyle teklifi değerlendirmeye karar veriyor ve Yiğit’in arşivindeki iki kısa hikayeden hareketle, ana karakterleri ve dünyayı belirleyip 21 gün gibi kısa bir sürede 12 bölüm yazıyorlar. (Bu kısa hikayeler daha sonra "Vatka" ve "Badana" bölümlerine dönüşüyor.) Yaratıcı anlamda tamamen özgür hareket eden ikili, ortaya çıkan diziyi kimsenin izlemeyeceğinden şüphelense de yaratma sürecinden duydukları mutluluğun onlar için yeterince tatmin edici olduğunu düşünüyor.

Gerçek bir tutku projesi olarak tanımlanabilecek Gibi, senaristlerini yanıltıyor ve kendine dev bir hayran kitlesi ediniyor. Belki de “tutan” dizilere benzememesi ve piyasa kaygısıyla yaratılmamış olması onu bu denli popüler kılıyor. Sevilen esprileri düzenli tekrarlayan veya karakterlerin jestlerine sırtını dayayan durum komedilerinden de farklı bir yerde duruyor tabii. Gibi’nin başarısının sebebi, Türkiye’yi absürt komediyle tanıştırması da değil. Yerli dizi tarihimize baktığımızda Ruhsar, Beşik Kertmesi ve Leyla ile Mecnun gibi absürt komedinin farklı örnekleri karşımıza çıkıyor. Ancak Gibi’yi bu yapımlardan ayıran, absürtlüğe salt bir komedi aracı olarak yaklaşmayı tercih etmeyip onu yer yer trajedi için de kullanabilmesi.

Kimsenin rezil olmadığı bir Türkiye’nin yansıması

Gibi’nin alametifarikası özgürce yaratılmış, benzersiz ve tanıdık dünyası aslında. Sıradan bir mahallede, düz bir hayat süren karakterlerimiz, fazlaca içli dışlı oldukları onlarca insanla hayatlarını paylaşıyor. Bu dünyada herkes birbirinin hayatına fazlaca müdahil. Öyle ki ana karakterlerimiz de kendilerine biçtikleri kahraman ya da kurtarıcı rollerini benimsiyor ve üstlerine vazife olmasa da her duruma burunlarını sokuyorlar. 

Türkiye’de yaşayan herkesin alışık olduğu, herkesin her şeye karışma hâli Gibi’de yaşanan tüm saçmalıklarının ana sebebi. Yılmaz’ın bir sokak röportajında söyledikleri yüzünden toplumdan dışlanması, eve gelen badanacının duvarı kendi istediği tarzda boyamayı seçmesi, ergen bir çocuğa hayat dersi vermek için herkesin seferber olması, arkadaşlarının düğününde kendilerini kanıtlama çabasına girip rezil olmaları akla gelen bazı örnekler.

Her ne kadar bu müdahil olma hâli, karakterlerin seçimi gibi görünse de durumun, içinde yaşadıkları toplumdan bağımsız olmadığını görüyoruz. Zaten bu yüzden dizinin ana temasını çaresizlik olarak tanımlayabiliriz. Karakterlerimiz hem başlarına gelen saçmalıklara hem de hayata karşı çaresizler. Karanlık bir dünyada, tüm mantıksızlıklara rağmen tutunmaya çalışıyorlar. Bu dünyadan çıkmıyorlar, ama içinde mutlu da değiller. Bu da hepimizin aşina olduğu varoluşsal sıkıntıları görünür kılıyor. 

Her sahnede içimiz daha da sıkılsa da bir süre sonra durumların saçmalığı ve karanlık dünyayla olan tezatından etkileniyoruz. Bunda, dizide profesyonel makyaj kullanılmamasının, doğal ışığa ağırlık verilmesinin, mekan ve atmosfer seçimlerinin de etkisi büyük.

Birey olamama hâlini görünür kılmak

Yılmaz, İlkan ve Ersoy, birbirlerinden ayrı var olmayan üç kafalı bir yaratık gibi işliyor. Hiçbiri tam olarak birey değil. Her kararlarını birlikte aldıkları ortak bir hayat yaşıyorlar. Tam anlamıyla yetişkin olamamış karakterlerin hayatındaki tüm yan figürler de mikro zorbalıklarla onları şekillendirmeye çalışıyor. 

Gibi, toplumumuzdaki birey olamama hâlini görünür kılıyor. Karakterlerin mafya üyeleri olarak New York’ta karşımıza çıktığı final bölümünde bu durumun iyice pekiştirildiğini görüyoruz. Birbirinden ayrı düşünülemeyen üçlü, vuruluyor ve son nefeslerini yan yana veriyorlar. 

Onlara ateş edenler arasında yaratıcı ekipten yapımcı Barış Ayaztaş ve senarist Aziz Kedi de var. Hâlâ şüphesi olanlar varsa Aziz Kedi’nin yarattığı karakterleri seyircinin huzurunda öldürmesi, beklenen final hissini yaratmıştır diyebiliriz.

Yalnızca cesurların işi

Zekice yazılmış diyalogları ve unutulmaz esprilerinin yanı sıra içinde yaşadığımız topluma gerçekçi bakışıyla da Gibi, her zaman farklı bir yerde duracak. Dizinin en sevilen yan karakterlerinden badanacı Ünal’ın badanacılık için söyledikleri, Gibi’nin kendisi için de geçerli aslında: İşin içine korku girince, bizim mesleğin tadı kaçar. Belki de bu yüzden yalnızca cesurların işidir badana. Komedi de biraz böyle değil mi? İzlenmeme veya anlaşılmama korkusundan sıyrılıp özgürce üretilmiş Gibi, her ayrıntısıyla cesurların işi diyebiliriz.

Gibi’nin vedası kalbimizi kırsa da ekipten heyecanla beklediğimiz bir proje kapıda. Aziz Kedi ile Feyyaz Yiğit’in bir sonraki projesi, Yiğit’in başrolü Haluk Bilginer’le paylaştığı bir sinema filmi olacak. Ünlü bir Fransız yapımından uyarlanan ve IMAX formatında da vizyona girecek filmin Kasım ayında izleyiciyle buluşması planlanıyor.