Yılı geri sar: Türkiye siyasetinde 2024

Türkiye'de gündeme bu yıl yerel seçimlerde AK Parti'nin ikinciliğe gerilemesi damga vurdu. İktidarın kazanamadığı belediyelerde yerel yönetimle çeşitli yollarla mücadele etme çabası haricinde uygulanmayan AYM kararları, sosyal medya yasakları, yurt dışından alışverişe getirilen kısıtlamalar ve Nisan ayında açlık sınırının altında kalan asgari ücrete Temmuz enflasyonunun altında kalan bir zam yapılması gibi konular da bu yıl öne çıkan başlıklar arasındaydı.

1. Yerel seçimler ve sonrası

Türkiye'de seçmen, 31 Mart Pazar günü Mahalli İdareler Seçimi için sandık başına gitti. Sonuçlara göre 17 milyonun üzerinde oy alan CHP, 47 yıl aradan sonra birinci parti oldu. AK Parti’nin ikinci olduğu seçim sonuçlarına göre YRP üçüncü parti konumuna yükseldi

• CHP, 14 büyükşehir, 21 il, 337 ilçe 48 beldeyi kazandı.
• AK Parti, 12 büyükşehir, 12 il, 359 ilçe ve 124 beldeyi kazandı.

Kayyumlar

Seçimlerin ardından Van'da oyların %55,48’ini alan DEM Partili Abdullah Zeydan'ın memnu (yasaklı) hakları Adalet Bakanlığı'nın şikayeti üzerine geri alınarak bunun yerine oyların %27,15'ini alan AK Partili Abdulahat Arvas'a mazbata verildi. 

• YSK, oy çokluğuyla DEM Partili Zeydan’a mazbatasını geri verdi. Bu kararı da bozan Yargıtay, dosyayı yeniden görüşülmek üzere Diyarbakır 5. Ağır Ceza Mahkemesi’ne gönderdi.

İstanbul'da gözaltına alınan Esenyurt Belediyesi'nin CHP'li Başkanı Prof. Dr. Ahmet Özer, savcılıktaki ifadesinin ardından "terör örgütü üyeliği" suçlamasıyla sevk edildiği mahkemece tutuklandı. 

• Aynı akşam İstanbul Vali Yardımcılığı'na terfi ettirilen Beyoğlu Kaymakamı Can Aksoy, Özer'in yerine kayyum olarak atandı.

DEM Parti yönetimindeki Mardin Büyükşehir, Batman ve Şanlıurfa Halfeti belediyelerine de kayyum atandı. Böylece Ahmet Türk üçüncü kez görevden alınırken 674 sayılı KHK ile belediyelere toplam 160 kez kayyum atanmış oldu. 

Soruşturma ve hacizler

İstanbul Cumhuriyet Başsavcılığı, İstanbul ve Ankara büyükşehir belediyelerine konser ve etkinliklerle ilgili soruşturma başlattı. İçişleri Bakanlığı da iki büyükşehir belediyesine müfettiş gönderdi. 

• İBB Başkanı Ekrem İmamoğlu'nun danışmanı Murat Ongun'un paylaştığı "Tüm Etkinlikler Harcama Raporu"nda AK Parti döneminde etkinliklere 4 yılda 437 milyon dolar, İmamoğlu dönemindeyse 5 yılda 295 milyon dolar harcandığı görüldü.

Yerel seçimlerde İstanbul'da Ekrem İmamoğlu'na karşı aday gösterilerek kaybeden Murat Kurum'un atandığı Çevre ve Şehircilik Bakanlığı, Millî Eğitim Bakanlığı'nın (MEB) "belediyelerin açtığı kreşlerin kapatılması ve yeni kreş açmalarının engellenmesi" talebiyle İçişleri Bakanlığı'na gönderdiği talimatın uygulanmasına yönelik olarak ilgili kurumlara resmî yazı gönderdi.

• MEB Özel Öğretim Kurumları Genel Müdürü Fethullah Güner'in özel okullara belediye kreşlerini kapatma sözü verdiği ortaya çıktı.

Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanı Vedat Işıkhan, SGK'ya borcu bulunan belediyelere haciz işlemi başlattıklarını açıkladı. Önceki açıklamasında borcunu ödemeyen belediyeler arasında CHP'li belediyelerin önde geldiğini öne süren Işıkhan, son yaptığı açıklamada "Parti ayrımı gözetmeksizin SGK'nın prim tahsilatını gerçekleştirmeye çalışıyoruz" dedi.

2. Ekonomi

Temmuz ayında asgari ücrete ara zam yapılmazken emeklilere de enflasyon farkı haricinde bir refah payı verilmedi. Asgari ücret, Nisan ayında açlık sınırının altında kalmıştı.

Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanı Vedat Işıkhan, 2025 yılı asgari ücretinin %30 artışla 22 bin 104 lira olduğunu duyurdu. TÜİK verilerine göre enflasyon, Temmuz ayında bir önceki Aralık ayına göre %31,14’e ulaşmıştı.

• Cumhurbaşkanı Erdoğan, AK Parti grup toplantısında yaptığı konuşmada "Çalışanlarımızı enflasyona ezdirmeme sözümüze bir kez daha sadık kaldık" dedi.

MTV, trafik cezaları, pasaport ve yurt dışına çıkış harcı ile IMEI kayıt ücretine yapılacak zamların miktarını belirleyen yeniden değerleme oranı %43,93 olarak tespit edildi.

• Böylece Apple'ın ABD mağazasında 1.199 dolara satılan 256 GB iPhone 16 Pro Max'ın Türkiye'de kayıt ücreti 1.300 doları aştı.

TCMB, politika faizini 250 baz puan indirimle %47,5 seviyesine çekti. Merkez böylelikle 22 ay sonra ilk kez faiz indirimine gitmiş oldu.

• Cumhurbaşkanı Erdoğan, "Faiz inecek ki enflasyon da insin. Bu, bizim olmazsa olmazımız" dedi.

3. Atalay kararları

Anayasa Mahkemesi (AYM), Gezi Parkı davasında 18 yıl hapse mahkum edilen TİP Hatay Milletvekili Can Atalay'la ilgili ilk hak ihlali kararının uygulanmamasının ardından yapılan ikinci başvuruda yeniden hak ihlali kararı verdi.

• Bu kararının "hukuki değeri olmadığını" savunan Yargıtay 3. Ceza Dairesi, AYM'nin kararına uyulmayacağını açıkladı. Daire, kararın "jüristokratik bir davranış" olduğunu bildirdi.

Gezi davasında 18 yıl hüküm giyen TİP Hatay Milletvekili Can Atalay'ın milletvekilliği, Yargıtay kararının Meclis Genel Kurulu'nda okunmasıyla düşürüldü. 

• CHP Bartın Milletvekili Aysu Bankoğlu, Genel Kurulu yöneten TBMM Başkanvekili Bekir Bozdağ'a anayasa kitapçığı fırlattı.

AYM'nin Can Atalay hakkındaki üçüncü kararı Resmî Gazete'de yayımlandı. Gerekçeli kararda Atalay’ın milletvekilliğinin düşürülmesine ilişkin TBMM tarafından verilen kararın yok hükmünde olduğu belirtilirken, "Can Atalay tahliye edilmeli, hızla milletvekili yemini etmesi sağlanmalı ve tüm hakları iade edilmelidir" ifadeleri yer aldı.

• TBMM, AYM'nin kararları yok sayılarak yemin etmesine izin verilmeyen TİP Hatay Milletvekili Can Atalay gündemiyle toplandı. Görüşmeler sırasında kürsüye gelen AK Partili Alpay Özalan, TİP Milletvekili Ahmet Şık'ı yumrukladı. Saldırıda DEM Parti Grup Başkanvekili Gülistan Kılıç Koçyiğit'in kaşı açılırken CHP'li Okan Konuralp de yaralandı.

4. Yargı ve hukuk

KHK kararları

Anayasa Mahkemesi (AYM), Cumhurbaşkanlığı Hükümet Sistemi'nin ilk kararnamesinde yer alan 37 düzenleme için iptal kararı verdi. Kararların gerekçesinde, Cumhurbaşkanı'nın Anayasa'da güvence altına alınan temel haklara ilişkin düzenleme yapma yetkisinin olmadığı, bu konuda kararname çıkarılamayacağı ve düzenlemelerin ancak kanunla yapılabileceği vurgulandı.

• AYM, üniversite rektörlerinin Cumhurbaşkanı tarafından atanmasına ilişkin KHK ve yasa hükmü ile Merkez Bankası başkanını görev süresi dolmadan değiştirme yetkisini iptal etti. Mahkeme, TBMM’den yetki alınmadan KHK ile yapılan bu düzenlemelerin Anayasa’ya aykırı olduğuna hükmetti.

AYM

AYM'de, üç dönemdir başkanlık görevinde bulunan Zühtü Arslan’ın 20 Nisan’da emekliye ayrılması nedeniyle yapılan başkanlık seçimini, 15 üyenin 9’unun oyunu alan Başkanvekili Kadir Özkaya kazandı. Özkaya, Cumhurbaşkanı Erdoğan tarafından AYM'ye atanan isimler arasında başkan seçilen ilk üye oldu. 

• Cumhurbaşkanı Erdoğan, Cumhurbaşkanlığı İdari İşler Başkanı Metin Kıratlı'yı Anayasa Mahkemesi üyeliğine atadı. Bu atama, Erdoğan'ın 15 üyeli AYM'ye doğrudan yaptığı 10'ncu atama oldu.

Adnan Oktar

Yargıtay 1. Ceza Dairesi, "Adnan Oktar Silahlı Suç Örgütü" davasında Adnan Oktar hakkında verilen 8 bin 658 yıl hapis cezası da dahil olmak üzere örgüt üyeleri hakkında verilen tüm cezaları onadı.

Kobani davası

Eski HDP eş genel başkanları Selahattin Demirtaş ve Figen Yüksekdağ’ın da yargılandığı Kobani Davası'nda karar açıklandı. Demirtaş'a toplam 42 yıl, Yüksekdağ'a 30 yıl 3 ay, Ahmet Türk'e ise 10 yıl hapis cezası verildi. Sırrı Süreyya Önder hakkında ise beraat kararı verildi.

Çorlu tren kazası davası

Tekirdağ'ın Çorlu ilçesinde 2018’de meydana gelen 25 kişinin hayatını kaybettiği ve 328 kişinin yaralandığı tren kazasıyla ilgili davada karar açıklandı. Dört kamu görevlisi, taksirle ölüme sebebiyet vermek suçundan tutuklandı ve cezaevine gönderildi. Mahkeme 9 sanığa 8 yıl 4 ay ile 17 yıl 6 ay arasında hapis cezaları verdi.

Sinan Ateş suikastı

Eski Ülkü Ocakları Başkanı ve Hacettepe Üniversitesi Öğretim Üyesi Doç. Dr. Sinan Ateş'in öldürülmesine ilişkin 22 sanıklı davada mahkeme kararını açıkladı. Tetikçi Eray Özyağcı ile azmettiriciler Doğukan Çep ve Tolgahan Demirbaş'ın da aralarında bulunduğu 5 kişi ağırlaştırılmış müebbet hapis cezasına çarptırıldı.

Narin cinayeti

Diyarbakır 8. Ağır Ceza Mahkemesi, Narin Güran cinayetinde kararını açıkladı. Narin'in amcası Salim Güran kasten öldürme suçundan, annesi Yüksel Güran ile ağabeyi Enes Güran ise iştirak hâlinde kasten öldürme suçundan ağırlaştırılmış müebbet hapis ile cezalandırıldı. Sanıklardan Nevzat Bahtiyar ise 4 yıl 6 ay hapis cezası aldı.

Yenidoğan çetesi

İstanbul'da, bebek acil hastalarını önceden anlaştıkları özel hastanelerin yenidoğan ünitelerine sevk ederek ölümlerine neden oldukları ve haksız kazanç sağladıkları öne sürülen çetenin davası görülmeye başlandı.

• Sanıkların "kasten öldürmenin ihmali davranışla işlenmesi" ve "suç işlemek amacıyla örgüt kurmak" ile "resmî belgede sahtecilik" gibi suçlardan yüzlerce yıl hapsi isteniyor.

5. Engellemeler ve yasaklar

Medya

Yaklaşık 4 yıldır erişim engeli bulunan ODA TV ile yaklaşık 1 yıldır erişime kapalı olan Ekşi Sözlük’ün erişim engelleri kaldırıldı.

RTÜK kararıyla karasal yayını durdurulan Açık Radyo, "Apaçık Radyo" adıyla apacikradyo․com․tr adresi üzerinden yayın hayatına geri döndü. 

Sosyal medya

BTK, katalog suçları gerekçe göstererek herhangi bir mahkeme kararı olmaksızın bir haftadan uzun süre boyunca Türkiye'den Instagram'a erişimi engelledi. Yine Meta'ya ait Threads uygulamasına da Rekabet Kurulu kararı gereği Türkiye'den erişim durduruldu.

Wattpad, Roblox ve Discord'a da erişim engeli getirildi. AK Partili TBMM Dijital Mecralar Komisyonu Başkanı Hüseyin Yayman, "Milletimiz, TikTok'un da kapatılmasını istiyor" dedi. 

Alışveriş engeli

Yurt dışından sipariş edilen ürünlerde alışveriş limiti 150 avrodan 30 avroya düşürülürken, bu ürünlerden alınan vergi de AB'den gelmeleri hâlinde %18'den %30'a, diğer ülkelerden gelmeleri hâlindeyse %30'dan %60'a yükseltildi. Kargo ücretleri de 30 avroluk limite dahil edildi.

• KKTC'den yolcunun beraberinde getirdiği veya kargo ile gönderilen eşyada da Avrupa Birliği ülkelerinden gelen eşya ile aynı kısıtlamaya gidildi.

6. İsrail'le ticaret

Türkiye, İsrail ile ilgili ihracat ve ithalat işlemlerinin tüm ürünleri kapsayacak şekilde durdurulduğunu açıkladı. Ticaret Bakanı Ömer Bolat, ticaretin yeniden başlaması için "kalıcı ateşkes ve kesintisiz insani yardım girişini" şart koştu.

Sosyal medyada Türkiye'nin İsrail ile ticareti Filistin üzerinden sürdürdüğüne ilişkin çıkan haberlerin ardından İstanbul Ambarlı Limanı'na giden eylemciler, başta ZIM Logistics olmak üzere İsrail merkezli şirketlere ait konteynerleri taşıyan TIR'ların önünü kesti. Eylemcilere müdahale eden güvenlik görevlileri havaya ateş açtı.

Cumhurbaşkanı Erdoğan'ın İstanbul Kongre Merkezi'nde TRT World'ün düzenlediği program sırasındaki konuşmasında Türkiye üzerinden İsrail'e petrol sevkiyatını protesto eden 9 kişi tutuklandı.

• Aralarında ikisi "Gemiler Gazze'ye bomba taşıyor" sözlerini sarf eden protestocuların da bulunduğu 9 kişi, “Cumhurbaşkanına hakaret” ve "2911 sayılı Toplantı ve Gösteri Yürüyüşleri Kanunu'na muhalefet" suçlamalarıyla tutuklandı.

7. Sokak hayvanları

Sahipsiz hayvanlara yönelik düzenlemeler içeren ve sokak hayvanlarının barınaklarda toplanarak yükümlülüklerini yerine getirmeyen belediye başkanlarına hapis cezası verilmesini öngören "Hayvanları Koruma Kanunu" değişikliği TBMM'de onaylanmasının ardından Resmî Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe girdi.

• "Ötanazi" tabiri, sahipsiz köpeklerin öldürülmesi tartışmalarıyla tepki çeken yasa değişikliğinden çıkarılmış, ancak Veteriner Hizmetleri Kanunu’ndaki esaslara göre ötanazi yapılmasının yolu açık tutulmuştu.

8. F-16 meselesi

TBMM'nin İsveç’in NATO üyeliğini onaylaması sonrası, Biden yönetimi ABD’nin Türkiye’ye 20 milyar dolarlık F-16 uçağı ve modernizasyon kiti satışını onayladı. ABD Dışişleri, Türkiye’nin 40 adet yeni F-16 alacağını, elinde bulunan 79 tanesinin ise yenileneceğini bildirdi.

ABD, bunun ardından Yunanistan’a da 8,6 milyar dolar değerinde 40 adet F-35 satacağını duyurdu. ABD Dışişleri Bakan Yardımcısı Vekili Victoria Nuland, "Türkiye S-400 meselesini hallederse ABD, Türkiye’yi F-35 ailesine geri almaktan memnuniyet duyacaktır" açıklamasında bulundu.

9. Uzay yolcusu Gezeravcı

Türkiye’nin ilk uzay yolcusu Alper Gezeravcı, Axiom Mission 3 görevi kapsamında Uluslararası Uzay İstasyonu’nda 14 gün geçirdi.

• Gezeravcı, Cumhurbaşkanı Erdoğan'ın imzasıyla Türkiye Uzay Ajansı Yönetim Kurulu üyeliğine atandı.
• Millî Savunma Bakanlığı, Hava Pilot Albay Alper Gezeravcı'nın Hava Kuvvetleri bünyesinde kurulan Uzay Komutanlığı'na atandığını bildirdi.

10. İş dünyası

Getir

En büyük yatırımcısı olan Abu Dabi devlet yatırım fonu Mubadala'nın 250 milyon dolar sermaye enjeksiyonu yaptığı Getir'in ikiye bölünerek Türkiye'deki market ve yemek teslimatı operasyonlarını Mubadala'nın devralacağı, şirketin kurucusu Nazım Salur'un ise BiTaksi ve Getir Drive gibi diğer faaliyetleri yürüteceği bildirildi.

Hepsiburada

Rekabet Kurumu, Hepsiburada'nın Kaspi․kz'ye satışını onayladı. Kazakistan merkezli e-ticaret girişimi Kaspi․kz, Hepsiburada’nın %65,41’ini 1,13 milyar dolar karşılığında devralmak üzere Ekim ayında sözleşme imzalamıştı.

Ciner Medya

Ciner Grubu'na bağlı Park Holding; Habertürk, Show TV ve Bloomberg HT gibi yayın kuruluşlarını bünyesinde bulunduran Ciner Yayın Holding’deki hisselerinin tamamını Bilgi Üniversitesi ve Doğa Kolejleri’ni de elinde tutan Can Grubu’na devretti.

Baykar

Türkiye'nin önde gelen savunma sanayii şirketlerinden Baykar, 140 yıllık İtalya merkezli havacılık şirketi Piaggio Aerospace'in satışı için düzenlenen ihaleyi farklı ülkelerden teklif veren rakiplerini geride bırakarak kazandı.