Bu hafta sizlerle proteomik (proteomics) alanında faaliyet gösteren ve yeni jenerasyon protein sekanslama teknolojisi geliştirerek kanser, bağışıklık sistemi bozuklukları vb. birçok hastalığı erken aşamada tespit etmeyi hedefleyen Quantum-Si firmasından bahsetmek istiyorum.Öncelikle ‘proteomiks’in tanımından başlayalım. Proteomiks, canlı organizmaların temel işlevlerinin oluşmasını sağlayan proteinlerin; üretimlerinin ve değişimlerinin tamamını kapsamlı olarak incelemekte ve tanımlamaktadır. Bu sayede organizmalardaki protein bileşimini, yapısını ve aktivite seviyesinden araştırılmasını kapsamaktadır.Protein sekanslaması alanında; bu zamana kadar ağırlıklı olarak maliyeti yüksek, görece verimi düşük ve raporlaması uzun süren spektrometreler kullanılmasından dolayı, seri girişimci Dr. Jonathan Rothberg 2013’te biyoloji, kimya ve yarı iletken bilimlerini biraraya getirerek bu alanda çığır açıcı teknolojiyi geliştirmek üzere Connecticut’ta Quantum-Si firmasını kurdu.Carnegie Mellon’da kimya mühendisliği okuduktan sonra Yale Üniversitesi’nde biyoloji doktorası yapan Dr. Rothberg; yeni jenerasyon DNA kod çözme ve sekanslama makinaları üzerine kurduğu 3 farklı firmayı geliştirip sattıktan sonra (kendi ifadesiyle) “çok daha zor ve hatta imkansıza yakın olan” protein sekanslamaya yoğunlaştı.&nbsp;<img src="https://images.aposto.com/2023/2/4/1680191675251.jpeg" style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px; border-style: none; position: relative; cursor: pointer; padding: 0px 1px; box-sizing: border-box;" width="550" alt="Jonathan Rothberg" ratio="1.60" fr-original-style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px;" fr-original-class="fr-draggable">DNA alanında geliştirdiği teknolojiler ile dönemin ABD Başkanı Barack Obama’dan ulusal teknoloji ve inovasyon madalyası alan Dr. Rothberg, protein kod çözme ve sekanslamasıyla çok daha karmaşık ve geniş veri setlerini hızlı ve deterministik bir şekilde çözmeyi amaçlıyor. Bu alanda konu hakkında uzmanlaşmayan biri de aslında konunun büyüklüğünü ve önemini yine Rothberg’in ifadesinden anlayabilir:&nbsp;<blockquote fr-original-style="color: rgb(9, 9, 9); border-color: rgb(15, 14, 14); border-width: 4px; font-style: italic; padding-left: 10px;" style="color: rgb(9, 9, 9); border-color: rgb(15, 14, 14); border-width: 4px; font-style: italic; padding-left: 10px; margin: 0px 0px 1em; border-left-style: solid; box-sizing: border-box;">“DNA’lar hayatınızda neler olabileceğini anlatırken, proteinler neler olduğunu anlatır.”</blockquote><h2 dir="ltr" fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Rakamlarla</h2>Çalışma ve iş modelinden bahsetmek gerekirse; patentli olarak geliştirdikleri çipler ve cihazları bir arada kullanan Quantum-Si; müşterilerine 70 bin dolar gibi görece daha uygun fiyatlı cihazlarını satarken, tek seferlik kullanıma sahip 1000 dolarlık çipleriyle de sekanslama işlemlerini bulut ortamında gerçekleştirip bu analizleri müşterileriyle platformları üzerinden paylaşıyor. Bu sayede bir nevi SaaS firması gibi çalışarak cihaz sattıkları müşterilerine düzenli olarak kartuş satışına devam edip platform kullanım hakkı vererek tekrar eden gelir yaratıyorlar.<img src="https://images.aposto.com/2023/2/4/1680191555317.jpeg" style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px; border-style: none; position: relative; cursor: pointer; padding: 0px 1px; box-sizing: border-box;" width="550" alt="QuantumSi Platinum" ratio="1.79" fr-original-style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px;" fr-original-class="fr-draggable">Şirketin uzun vadeli hedefleri arasında bu cihazların ebatlarını küçülterek daha düşük maliyetlerle üretmek ve geliştirdikleri yapay zeka ile erken tanı imkanını anlaşılır bir dille evlere sokabilmek yer alıyor. Tabii bu aşamaya gelmek için önlerinde çok uzun ve zorlu bir yol olduğunu belirtmekte de fayda var.2023’ün Ocak ayında ticarileşmeye başlayan cihazları şu an için araştırma laboratuarlarına ve üniversitelere satılırken bu müşteri grubuna biyoteknoloji &nbsp;ve ilaç şirketlerinin de eklenmesi bekleniyor.&nbsp;Henüz gelir ürettiğini gördüğümüz bir finansal tablosu olmadığı için şirketin sunumlarında paylaştığı projeksiyonlar üzerinden tahmini pazar büyüklüğü hakkında fikir sahibi olabiliyoruz. İlk giriş pazar büyüklüğü 8 milyar dolar olarak tahmin edilirken müşteri adaptosyonu ve ürün geliştirmeler ile senelik %13 büyüyen 75 milyar dolarlık proteomiks pazarından pay almayı hedefliyor.Haziran 2021’de SPAC ile halka arzı sonrası 1,46 milyar dolar değerleme ile kasasına 520 milyon dolar fon koyarken en büyük yatırımcısı ünlü teknoloji yatırım fonu Ark Invest oldu. Halka arz sonrası ise senelik 90-130 milyon dolar arası para yakmaya devam ederken bugün itibariyle yaklaşık 220 milyon dolar değerleme ile yatırımcılarını epey üzdü.&nbsp;2023 ilk çeyrek sonuçları ile ilk gelirlerini yayımlayacak şirketin yol haritası hakkında daha çok bilgi sahibi olacağımızı ve bugünkü değerlemesinin de fırsat yaratabileceğini düşünüyorum. Projeksiyonlarında paylaştığı %65-75 arası brüt marjı ve 2022 sonu itibariyle kasasındaki 400 milyon dolar civarı nakdi ve 30 milyon dolar yükümlülükleri ile 2026 sonuna kadar fonlama ihtiyacı duymayacağını ifade eden Quantum-Si’in ticarileşme süreci ile harcamalarının daha yüksek boyutlara ulaşacağını da unutmamakta fayda var.&nbsp;Öte yandan 2025 yılında hedeflediği 186 milyon dolar gelire ulaşabilirse; bu brüt marjlar ile 15-20 arası bir gelir üzerinden çarpan değerlemesine ulaşması potansiyeli de taşıdığını düşünüyorum. Dr. Rothberg’in geçmiş başarıları da risk iştahını artıran önemli bir unsur olabilir.<h2 dir="ltr" fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Kıssadan Hisse</h2>Daha önce birçok firmada gözlemlediğimiz gibi; bu tip çığır açabilme potansiyeli taşıyan ürünler geliştiren şirketleri onlarca sene sabırla fonlamak gerekebiliyor. Ülkemizin yatırım iklimi sebebiyle bu pek mümkün olmayabilir fakat son zamanlarda BIST’te yaptığı aktif alımlarla adını tekrar hatırladığımız Türkiye Varlık Fonu (TVF), bu tip şirketleri ülkemize ve sonraki jenerasyonlara kazandırabilmek adına faaliyet gösterebilir.Zaten ülkemizin değeri olan Borsa İstanbul şirketlerini, ülke nüfusunun %2-3'ünü oluşturan bir yatırımcı grubu zarar görmesin diye fonlamak –hatta daha da ileri gidip fonlamaya devam edebilmek için kamu şirketlerini teminat göstererek yurtdışından borçlanmak– yerine, Quantum-Si gibi belki de önümüzdeki 20-30 yılın potansiyel decacornlarına yatırmak çok daha faydalı olacaktır.Norveç, BAE, Suudi Varlık Fonları gibi devlet fonlarının çalışma prensiplerini benimseyerek sonraki nesillere sürdürülebilir ve katma değerli şirketler hediye edebilme potansiyeli taşıyan TVF’nin altından umarım geçtiğimiz senelerde takip ettiğimiz <a fr-original-style="" href="https://www.bbc.com/turkce/haberler-dunya-47197856.amp" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">1MDB gibi bir skandal</a> çıkmaz.<hr fr-original-style="" style="height: 0px; overflow: visible; border-bottom: none; clear: both; user-select: none; break-after: page; box-sizing: border-box;">Not:&nbsp;Yatırımcının yukarıda bahsi geçen şirkette yatırımı bulunmaktadır.

Her salı ve cuma girişimcilik ve teknoloji ekosistemlerinden öne çıkan gelişmeler, paradigma değişimleri, inovasyon trendleri ve dijital dönüşüm e-posta kutunda.

Teknoloji dünyasından tüm önemli gelişmeler.

Quando

NASDAQ:QSI

Quantum-Si Incorporated

Pandemiden tam 3 yıl sonra; doğa bize içinde yaşadığımız dünyanın bizler için yaratılmadığını, bizim sadece döngünün çok ufak bir parçası olduğumuzu, oyunu kurallarına göre oynamamız gerektiğini yeniden hatırlattı. Bu sefer ders alıp buradan gerekli öğretileri çıkarabilir miyiz bilmiyorum ama yaşadığımız acının yıllar boyunca bizimle kalacağı kesin.&nbsp;Adana'da doğmuş büyümüş; Hatay ve Kahramanmaraş'ı defalarca ziyaret edip birçok dostlar edinmiş biri olarak, göğsüme oturan yükü ve yarattığı tahribatı anlatamam. Bu bölgenin insanı deprem sonrasında yaşatılanları haketmedi ve de unutmayacak...Bugün size çok uzun tutmadan, birçoğumuzun deprem sonrasında paylaştığı uydu görüntüleriyle adını duyduğu Maxar Technologies&nbsp;firmasından bahsetmek istiyorum.&nbsp;Maxar'ın temelleri 1957 yılında Western Development Labs ismiyle Philco'nun bir departmanı olarak atılırken, şirket 1961'de Ford'un satın almasıyla Philco-Ford'a evrildi. 1990'da Space System/Loral (SSL), 1992'de ise WorldView Imaging Corporation iştiraklerinin kurulup firma bünyesine katılmasının ardından, 2017 yılında Maxar ismini alan firma; dünyanın önde gelen gözlem-istihbarat ve uzay teknolojisi şirketi hâline geldi.Uydu altyapı sağlayıcısı ve yörüngeden çektiği uydu görüntüleriyle hizmet veren şirket, bugün 4 bin 400 çalışanı ve yörüngedeki 90 adet uydusuyla 3,8 milyon kilometrekareden fazla alanı günlük olarak yüksek çözünürlükte görüntülemekte. Şirket ABD'nin ulusal güvenliği için gerekli olan coğrafi verinin %90'ını sağlarken, ticari taraftaysa WorldView vesilesiyle iştiraki olan DigitalGlobe'un, alandaki en büyük müşterilerden biri olan Alphabet'e hizmet vermekte olduğunu belirtme fayda var. Maxar; Alphabet'in Google Earth ve Google Map ürünlerine veri sağlayıcı olarak hizmet ederken yaptığı satın almalar ile yapay zeka, görüntü işleme, 3D ölçekleme üzerine geliştirmeler yapmaya da devam ediyor.<img src="https://images.aposto.com/2023/2/4/1678364973666.gif" style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px; border-style: none; position: relative; cursor: pointer; padding: 0px 1px; box-sizing: border-box;" ratio="1.42" width="550" alt="Nurdağı yakınlarındaki fay hattında yaşanan kırılma" fr-original-style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px;" fr-original-class="fr-draggable">Gaziantep Nurdağı yakınlarındaki yüzlerce metre uzunluğundaki fay kırılımıGelir tablosunu incelediğimizde, şirketin senelik 1,5-2 milyar dolar arasında seyreden cirosunu ürün satışı ve verdiği hizmetler oluştururken, yine de senelik 50 milyon dolar civarında zarar etmeye devam ettiği görülüyor.&nbsp;Bilançosunu incelediğimizdeyse 4,5 milyar dolarlık varlığının 600 milyon doları dönen varlıklardan gelirken kalan 3 milyar doların ise makine, ekipman, şerefiye ve maddi olmayan varlıklardan gelmesi dikkat çekiyor. 600 milyon doları kısa vadeli, 2,4 milyar dolarıysa uzun vadeli olmak üzere şirketin toplamda 3 milyar doları bulan yükümlülükleri çok iştah açıcı olmasa da; sektöre giriş bariyerinin yüksek ve Maxar’ın öncü bir şirket olduğunu unutmamak gerek. Bu sayede özel sermaye yatırımcısı Advent'in radarına giren Maxar, borçlarıyla beraber 6,4 milyar dolarlık bir teklif alarak satın almanın onay ve kapanış sürecine Aralık 2022'de girdi. Bu teklif öncesinde hisse fiyatı 22-25 dolar arasında seyreden şirket, gelen hisse başı 53 dolar teklif sayesinde son yatırımcılarına yaklaşık %130'luk bir getiri sağladı.<h2 dir="ltr" fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Kıssadan hisse</h2>"Uzaya yerli ve milli uydularımızı fırlatıyoruz!", "Ay’a insansız araç indireceğiz!" naralarını ülkemizde her sene bolca işitiyoruz. Belki uzun vadede bunu gerçekten becermeyi de başarabiliriz. Ülkenin önde gelenlerinden Maxar gibi bir şirket yaratılmasına önayak olmasını şahsen beklemiyordum ki; öyle bir beklentim olmaması gerektiğini de yakın zamanda tekrar gösterdiler.<img src="https://images.aposto.com/2023/2/4/1678365041540.gif" style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px; border-style: none; position: relative; cursor: pointer; padding: 0px 1px; box-sizing: border-box;" ratio="1.02" width="550" alt="Gaziantep Nurdağı yakınlarındaki yüzlerce metre uzunluğundaki fay kırılımı" fr-original-style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px;" fr-original-class="fr-draggable">Nurdağı yakınlarındaki fay hattında yaşanan kırılmaAfetler için proaktif bir şekilde uydu görüntü hizmetleri alımı ve yapay zeka görüntü işleme üzerinden hasar tespiti ve lojistik servislerinin geliştirilmesi üzerine uzun uzun yazmak isterdim fakat sizleri yormak istemiyorum. Bir devlet görevlisinin, yıkılmış şehirlerin hasar tespitinin muhtarlar aracılığıyla yapılacağını açıklaması sonrası, işin teknolojisini konuşmanın çok da gereği kalmadığını görmüş ve duymuş oldum. Şehir mi kaldı ortada da muhtar kalsın…&nbsp;Madem proaktif olamıyoruz bari vaka sonrasını konuşalım ve bence daha temel olan problemlerimizi çözmeye çalışalım. Hatta 1900'ler öncesinden başlayacak olursak dizel jeneratör ve ampulün bulunması ile konuya giriş yapabiliriz.&nbsp;Hepimiz kurtarma görevlilerinin, afet sonrası elektriklerin kesilmesi ile nasıl zor şartlarda kurtarma çalışmaları yürüttüklerine şahit olduk. Hatta bir kanalda kamera ışıklarının kapatılması sonrası sahanın nasıl zifiri karanlık olduğunu gördük. Aşağıdaki görsel ‘aydınlatma kuleleri’ne (light tower) ait.&nbsp;<img src="https://images.aposto.com/2023/2/4/1678364720642.png" style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px; border-style: none; position: relative; cursor: pointer; padding: 0px 1px; box-sizing: border-box;" ratio="1.34" width="550" fr-original-style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px;" fr-original-class="fr-draggable">Mazot ile çalışan ve herhangi bir yere bağlı olması gerekmeyen bir aydınlatma makinası. Aynı zamanda üzerindeki prizler ile çevresine de elektrik sağlayabiliyor. Bu makinalar ülkemizde ve dünyada birçok müteahhitlik firmasının makina parkında ve katıldıkları ihale dosyalarının makina parkı bölümünde yer alıyor. Afet sürecinde bu makinaların sahaya gönderilmeme sebebini anlamak inanın mümkün değil.&nbsp;Bir tek Kalyon İnşaat'ın açıklamasında dikkatimi çekti, 7-9 adet civarı sahaya bu makinalardan gönderdiler. Havalimanı, liman gibi görece geniş alanlarda yapılan inşaat faaliyetlerinde sıkça kullanılan bu makinalar 15 binden fazla binanın yıkıldığı, elektriklerin komple kesildiği bu şehirlerde neden kullanılmaz? Bu sayede belki çok daha efektif ve hızlı çalışarak çok daha fazla hayat kurtarabilirdik. Bu iş bilmezliği ancak liyakatsizlik ve nepotizme bağlayabiliyorum.&nbsp;Yazımın başında da ifade ettiğim üzere, bu bölgenin insanı deprem sonrasında kendisine yaşatılanları haketmedi ve unutmayacak da…<hr fr-original-style="" style="height: 0px; overflow: visible; border-bottom: none; clear: both; user-select: none; break-after: page; box-sizing: border-box;">Dipnot:&nbsp;Yazarın yukarıda bahsi geçen firmada yatırımı bulunmamakta olup, önümüzdeki 3 ay içerisinde de olmayacaktır.

(NYSE: MAXR)

Maxar Technologies Inc.

Bu hafta sizlere ruh sağlığı üzerine çalışan ve psilosibin etken maddesini sentezleyen Compass Pathways’den bahsetmek istiyorum. Psilosibin, kullanımı birçok ülkede kısıtlanmış bir madde.Öncelikle bu maddenin tanımıyla başlayalım. Psilosibin, halk arasındaki adıyla “sihirli mantar” olarak da bilinen, psylocybe türü halüsinojen mantarlardan elde edilen ve halüsinatif etkileri olan bir maddedir. Kimyasal yapısı serotonine çok benzemekle birlikte tarih boyunca birçok toplumda ritüellerde ve dini törenlerde kullanılmıştır. Compass Pathways ise psilosibini sentezleyerek geliştirdiği COMP360 ürünü ile ağırlıklı olarak tedaviye dirençli depresyon&nbsp; (TDD) üzerine araştırmalar yapmakta.<ul fr-original-style="padding-inline-start: 20px;" style="padding-inline-start: 20px; margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; list-style-position: inside; box-sizing: border-box;"><li dir="ltr" fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Uyarı:&nbsp;Aşağıdaki istatistikler bazı okurlarımız için rahatsız edici nitelikte olabilir.</li></ul><blockquote fr-original-style="color: rgb(9, 9, 9); border-color: rgb(15, 14, 14); border-width: 4px; font-style: italic; padding-left: 10px;" style="color: rgb(9, 9, 9); border-color: rgb(15, 14, 14); border-width: 4px; font-style: italic; padding-left: 10px; margin: 0px 0px 1em; border-left-style: solid; box-sizing: border-box;">Dünyada her 40 saniyede bir kişi intihar ederek yaşamına son veriyor. Her 25 intihar teşebbüsünden biri ölümle sonuçlanıyor. Yine dünya genelinde her yıl intihar eden 800 bin kişi hayatını kaybediyor. ABD'deki istatistiklere göre 17 milyon kişi majör depresif bozukluklarla mücadele ederken bunların 5 milyonu ise tedaviye dirençli depresyon ile yaşamak zorunda kalıyor.&nbsp;</blockquote>Compass Pathways ise araştırmalar sonucunda geliştirdiği terapi programları ile ağırlıklı olarak tedaviye direçli depresyona odaklanmış durumda. TDD’nin ABD'de sigorta şirketlerine senelik maliyetinin kişi başı 17 bin ila 25 bin dolar seviyesinde olduğunu göz önünde bulundurursak, pazarın büyüklüğü daha dikkat çekici hâle geliyor.Compass Pathways, 2016 yılında St. Petersburg Medical Academy mezunu Dr. Ekaterina Malievskaia ve McKinsey kökenli eşi George Goldsmith tarafından Londra'da kuruldu. Bugüne kadar gerek kendi programları gerekse üniversitelerle beraber üzerinde çalıştıkları programlar çerçevesinde birçok farklı hastalık türünün tedavisi üzerinde çalışıyorlar. Bu sendromlar arasında daha önce de bahsettiğim gibi TDD, travma sonrası stres bozukluğu (PTSD), anoreksi, bipolar bozukluk ve otizm spektrum bozuklukları da bulunuyor.<img src="https://images.aposto.com/2023/0/2/1675201486377.jpeg" style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px; border-style: none; position: relative; cursor: pointer; padding: 0px 1px; box-sizing: border-box;" width="550" alt="Ekaterina Malievskaia ve George Goldsmith" ratio="1.51" fr-original-style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px;" fr-original-class="fr-draggable">Şirket, Kasım 2022 itibariyle 233 hasta ile faz 2b çalışmalarını tamamladığı COMP360 TDD'nin başarılı sonuçlarını dünyanın önde gelen hakem denetimli medikal dergisi The New England Journal of Medicine'de yayımlayarak bu alandaki en kapsamlı çalışmayı ortaya koymuş oldu. 2022 sonu itibariyle de faz 3 çalışmalarına başlayarak birçok rakibinin önünde yer alma potansiyelini artırdı.Faz 2b çalışmalarında hastaların %30'nda hızlı sonuç alınırken, daha kararlı ve kesin sonuçlar alabilmek için de bir yandan yapay zeka destekli uygulamalar kullanarak geliştirdikleri tedavinin gerçekten ihtiyacı olan hastalarda uygulanabilmesine yönelik çalışmalara devam ediyorlar. COMP360 ürününü sadece bir ilaçtan ziyade ilaç+terapi programı gibi düşünebilirsiniz. Burada ürünlerini geliştirirken diğer yandan uzmanları eğiterek hastalar üzerinde daha iyi ve sürdürülebilir sonuçlar alabilmeyi hedefliyorlar.&nbsp;Compass Pathways'in 2020 yılındaki halka arzı öncesi çeşitli yatırım turlarında yaklaşık 115 milyon dolar yatırım alırken bu turların bazılarına Paypal'ın kurucusu ve teknoloji yatırım gurusu Peter Thiel da eşlik etti. Halka arzda ise 544 milyon dolar değerlemeyle kasasına 146 milyon dolar koyarak hikayesini dünyaya duyurmuş oldu.&nbsp;Şirketin 2022 3. çeyrek sonuçlarına göre kasasındaki 173 milyon dolar ve yaklaşık 30 milyon dolarlık toplam borcu ile 2023 için ekstra nakit ihtiyacı olmayacak gibi görünüyor. Öte yandan senelik yaklaşık 80-100 milyon dolar gideri ve henüz gelir elde etmiyor oluşu, takip eden senelerde ekstra nakit ihtiyacı doğurabilir.&nbsp;Faz 3 sonuçlarının başarılı olması hâlinde, ürün ve terapiyi, FDA onayları sonrası ancak 2025 sonlarına doğru ticarileştirebileceğini düşünmekte fayda var.&nbsp;Şu an yatırımcıların fiyatladığı 450 milyon dolar piyasa değeri, her biyoteknoloji girişiminde olduğu gibi, başarılı olması hâlinde çok ucuza, olamaması hâlindeyse çok pahalıya mal olabilir. Faz 3 sonuçlarının başarılı gelmesi hâlindeyse birçok büyük biyofarma şirketinin bu alanda çalışan şirketlere ilgisinin artması şaşırtıcı olmaz.<h2 dir="ltr" fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Kıssadan Hisse</h2><img src="https://images.aposto.com/2023/0/2/1675203321525.jpeg" style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px; border-style: none; position: relative; cursor: pointer; padding: 0px 1px; box-sizing: border-box;" width="550" alt="Nixon" ratio="1.51" fr-original-style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px;" fr-original-class="fr-draggable">1960'lı yıllarda laboratuar ortamında tedavi üretmeye yönelik araştırmalara konu olan ve halüsinatif etkileri bulunan maddelerin kullanımı 1971 yılında dönemin ABD başkanı Nixon tarafından "toplumun bir numaralı düşmanı" ilan edilerek yasaklanmıştı. Günümüzde ise bilimin ilerlemesiyle bu alanda katedilen mesafeler göz önünde bulundurularak; Trump döneminde başlayan, Biden döneminde ise devam eden yumuşama ile ABD ve Birleşik Krallık gibi Batılı ülkelerin programlarına tekrar girmeyi başardı.Küreselleşen, nüfusu artan, kaynakları azalan ve bunlara bağlı olarak gerek ekonomik gerek sosyal anlamda giderek zorlaşan yaşam koşulları sebebiyle ivmelenerek artan davranış bozukluklarının&nbsp;tedavisinde -kesin olmasa da- büyük potansiyel taşıyan bu etken maddeleri barındıran tedavi yöntemleri birçok insana umut olabilir. Eğer başarılı olabilirlerse toplumda üretkenliği artırırken, devletin sigorta masraflarının azalmasına da önemli katkılar sunabilirler. Önyargılı bir şekilde yasaklayıcı bir yapıdan ziyade, kontrollü bir şekilde bu alanda çalışmaların ilerlemesine destek olunması ülkemizin de bu ya da benzeri alanlarda biyoteknoloji unicornları çıkarabilmesine vesile olabilir.<hr fr-original-style="" style="height: 0px; overflow: visible; border-bottom: none; clear: both; user-select: none; break-after: page; box-sizing: border-box;">Dipnot:&nbsp;Yazarın yukarıda bahsi geçen firmada yatırımı bulunmamakta olup, önümüzdeki 3 ay içerisinde de olmayacaktır.

NASDAQ: CMPS

Compass Pathways PLC

2023’nin ilk yazısına başlarken, zorlukların geride kaldığı, geleceğe umutla baktığımız, herkes için sağlık, mutluluk ve başarıyla dolu geçen bir 2023 senesi olmasını dilerim! Ülke olarak da cumhuriyetimizin 100. senesini kutlayacağımız 2023; kamu otoriteleri tarafından bu sene neticelendirilme niyetiyle belirlenen bolca hedefin de muhasebesinin halk tarafından yapılarak karne verilecek olması sebebiyle bizim için ayrıca önemli olacak.Bizim dışımızda da 2023’ü dört gözle beklediğini düşündüğüm ve yatırımcı gözünden birçok bilinmezi neticeye kavuşturmayı hedefleyen Ehang firmasından sizlere bahsetmek istiyorum. Ehang, Çin’de kurulmuş ve operasyonlarını da Çin’de yürüten, ABD’de Nasdaq borsasına kote ve alçak irtifa elektrikli otonom hava araçları konusunda öncü olduğunu düşündüğüm bir firma.Birçok yatırım bankasının 2030 raporunda hızla büyümesini beklediği eVTOL (eletrikli dikey kalkan ve inen uçak) pazarında faaliyetlerine devam eden firmanın önümüzdeki 10-15 yılda adını daha sık duyacağımızı düşünüyorum.<img src="https://images.aposto.com/2023/0/5/1673026252157.jpeg" style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px; border-style: none; position: relative; cursor: pointer; padding: 0px 1px; box-sizing: border-box;" width="550" alt="Huazhi Hu" ratio="1.51" fr-original-style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px;" fr-original-class="fr-draggable">Huazhi HuEhang, Pekin’de Tsinghua Üniversitesi bilgisayar mühendisiliği mezunu Huazhi Hu tarafından 2014 yılında kuruldu. 2012 yılında iki arkadaşını helikopter kazasında kaybettikten sonra en güvenli ve sürdürülebilir uçuş modeli üzerine kafa yormaya başlayıp bugün itibariyle tamamen elektrikli ve otonom olarak çalışan araçlar geliştiren şirket; yolcu ve ürün taşıma, yangınla mücadele ve hava medyası üzerine otonom hava araçları geliştirmeye devam ediyor ve tüm bu araçlarını kendine ait kontrol merkezlerinden yöneterek koordine ediyor.Yolcu taşımacılığından bahsetmek gerekirse; lisanslama sürecine giren 216 modeli 2023 ilk çeyrek itibariyle ticari kullanıma başlaması öngörülüyor. Bu sayede en yakın rakibinin minimum 2 sene öncesinde ticari hayatına başlaması bekleniyor. 2 yolcu taşıması ve 8 noktada 16 pervaneye sahip olması sebebiyle 216 ismini alan bu model; 1,85 m yüksekliği, 5.63 m genişliğiyle, 220 kilograma kadar yük taşıyabilirken; 30 km menzili ve saatte max 130 km hıza ulaşabilmesi sebebiyle kalabalık şehirlerde şehir içi taşımayı 3 boyuta taşıyabilmesi sebebiyle de önemli avantajlar sunuyor. Bu sene itibariyle 30 binden fazla deneme uçuşu yapan bu model rakiplerinin epey önünde seyretmekte. Şehirlerarası taşıma konusunda da VT-30 modelini geliştirmeye ve sertifikasyon öncesi çalışmalarına devam eden şirket burada da 100 dakika havada kalabilen 300 km menzilli aracını kullanıma sunabilmeyi hedefliyor.216 modeline devam edersek, ürün taşımaya yönelik 216L tipi ile de 35 km mesafeye ulaşabilirken havada 21 dakika seyir sürebiliyor. Bu alanda Kanada’da United Therapeutics ile geliştirdiği işbirliği sayesinde organ taşıma üzerine Kanada Ulaştırma Bakanlığı’ndan özel taşıma sertifikası alan Ehang; acil lojistik hizmetlerinde, offshore petrol kuyuları lojistiğinde kendine yeni bir pazar oluşturmayı hedefliyor. Falcon B modelleri ise daha düşük yük taşıyarak şehir içi last mile delivery (son kilometre taşıma lojistiği) hizmetleri veriyor.<img src="https://images.aposto.com/2023/0/5/1673026152656.jpeg" style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px; border-style: none; position: relative; cursor: pointer; padding: 0px 1px; box-sizing: border-box;" width="550" alt="eHANG" ratio="1.51" fr-original-style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px;" fr-original-class="fr-draggable">Falcon B216F modeli ile belki de daha önce hiç dokunulmamış bir alan olan gökdelen yangın söndürme hizmetlerine de dokunarak, 216 modeline yerleştirdiği 6 adet yangın söndürme roketi ve 100 litre kapasiteli köpük tankı ile ulaşılması görece zor olan gökdelen yangınlarına müdahale etmeyi planlıyor. Geçtiğimiz yıl Çin’in yangınla mücadele otoritesinin testlerinden başarıyla geçen firma bu ürününü de pazarlamak için gerekli testleri tamamlamış durumda.Sosyal medyada ya da haber kanallarında da ara sıra karşımıza çıkan ve ülkemizde de sık olmasa da düzenlenen drone şovları alanında da çalışmalarına devam eden Ehang, 1000’den fazla drone ile düzenleyebildiği görsel şovları ile bu alanda da hizmet vermekte. Havai fişek kullanımlarının azalıp drone şovlarının artışı burada da potansiyeli artıracaktır.Biraz da finansallara girelim: 1 milyon dolarlık ilk yatırımını 2015 yılında alan şirket, takip eden yıllarda da 42 milyon dolar yatırım alarak büyümesini hızlandırdı. 2019 yılında ise 800 milyon dolar değerleme ile kasasına 100 milyon dolar koyarak halka arzını tamamladı. 2021’e gelene kadar düşük profilli olarak hayatına devam ederken, SPAC’lar aracılığıyla Joby, Archer ve Lilium gibi batılı eVTOL şirketlerinin çok yüksek değerlemelerle halka arz olması aslında Ehang yatırımcılarına da fayda sağladı ve halka arzı sonrasında şirket, kendisi için tüm zamanların en yüksek değerlemesi olan 6.8 milyar dolara ulaştı.&nbsp;Bu yükseliş sürecinde ise yüksek değerlemeli şirketlere açığa satış pozisyonları alıp sonrasında olumsuz rapor yayımlayarak para kazanan ünlü Wolfpack Research firmasının radarına girdi. Wolfpack’in (bana göre) detaylı araştırılmamış ve birçok yanlış yönlendirme içeren raporu neticesinde Ehang’ın değeri 2021 ortalarında hızla düşüp geçen haftalarda 220 milyon dolar seviyesine kadar geriledi. Hükümet politikası sebebiyle Çin merkezli şirketlerin bağımsız denetim raporlarına dair şeffaflık tartışması ve politik riskler sebebiyle küresel piyasalarda zaten ekstra riskli olarak fiyatlanması ve üzerine Wolfpack raporunun da gelmesi, Ehang’i epey zor duruma soktu. Ehang’in bu raporu yalanlayan açıklamaları pek fayda etmedi. Ünlü Fransız varlık yönetim firması Carmignac da bu rapordan önce 40 milyon dolar yatırım yaptığı Ehang’den epey etkilenmiş oldu ve pozisyonlarını zaman içinde azaltmak zorunda kaldı.&nbsp;Ehang, ilk yola çıkışında ürün satışı üzerine yoğunlaşmışken, bugün itibariyle mobilite platformu olarak da hizmet vermeyi hedefliyor. Ürün satışından ziyade havacılığın Uber’i olarak pazar lideri olmayı amaçlamakta. Bu sebeple ürün satışlarını yavaşlatarak stoklarını artırırken para yakmayı da göze almış durumda. Diğer taraftan ürün satışınlarının detayına bakarsak; 300 bin dolar gibi görece uygun bir fiyata 216 modelini satarken burada %60-67 gibi yüksek bir brüt karlılığa ulaşabiliyor. Platform hizmetinde ise %30-35 kâr marjı ile çalışarak 2-3 sene içerisinde hızlı bir kârlılığa ulaşmayı hedefliyor. Batlı rakiplerine nazaran çok daha uygun fiyatlı ve yüksek kâr marjlı ürünler üretebilmesi bana göre Ehang’i bir adım öne taşıyor.&nbsp;2023 ilk çeyrekte CAAC’den (Çin Havacılık Otoritesi) özel amaçlı yolcu taşıma sertifikası alması beklendiği için son haftalarda anlamda hisseleri değerlenmeye başlayan şirket, bugün itibariyle 650 milyon dolar piyasa değerine sahip. Finansal tablolarına baktığımızda ise, kayda değer bir geliri olmayıp bugüne kadar CapEx (sermaye harcamaları) hariç 200 milyon dolara yakın para yakarak çeyreklik olaraksa 10 milyon dolar civarında zarar etmeye devam eden şirket; nakit benzeri varlıklarının yaklaşık 20 milyon dolar oluşu ve toplam kısa vadeli 26 milyon dolar yükümlülüğü ile 2023 içinde nakit ihtiyacının baş gösterebileceğini düşündürüyor. Bu nakit ihtiyacını, lisansını alırsa bekleyen 1200 ön siparişle karşıyabilir; aksi halde borçlanma ya da hisse satışı gündeme gelebilir.Yine 2022 3. çeyrek raporuna göre 27 milyon dolar defter değerine sahip olması şirketin şu anki piyasa fiyatının çok yüksek olduğu algısı yaratsa da, eğer 2023 ilk çeyrekte &nbsp;ticari kullanım lisansını alabilirse, Dünyadaki ilk lisanslı eVTOL şirketi ünvanını alacağını da göz ardı etmemek gerek. Ayrıca Çin, Endonezya, Japonya, Kore yanı sıra batıda İtalya, İspanya, Kanada, Fransa, Avusturya ve Amerika’da yaptığı iş birliktelikleri ile global bir firma olmayı hedefleyen Ehang’in en yakın rakibi ise piyasaya ancak 2025 senesinde girebilecek gibi gözüküyor.<h2 dir="ltr" fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Kıssadan hisse</h2><img src="https://images.aposto.com/2023/0/5/1673026433549.jpeg" style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px; border-style: none; position: relative; cursor: pointer; padding: 0px 1px; box-sizing: border-box;" width="550" alt="eVTOL" ratio="1.34" fr-original-style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px;" fr-original-class="fr-draggable">eVTOLDünyada bir çok ülke gibi Çin hükümetinin de eVTOL alanında regülasyon olmamasına rağmen teknolojik gelişmelerin önünü tıkamamak adına Ehang ve benzeri şirketler için özel durum uçuş sertifikaları düzenleyip ticari hayatlarına başlayabilmeleri için bu alanda uzman bürokratları görevlendirerek, geçilmesi gereken aşamaları şirketlerle beraber adım adım belirlediler. Birçok teknolojide olduğu gibi bu alanda da öncü ülke olmak isteyen Çin, uçuş güvenliğinden de herhangi bir şekilde ödün vermeden testlerine devam etti.&nbsp;Ehang ise 2013 yılında başladığı serüveninin meyvelerini bundan tam 10 sene sonra, 216 modeliyle farklı ve zorlu hava koşullarında 30 binden fazla test uçuşu gerçekleştirmeyi başarmış olarak, 2023 yılında alacak gibi gözüküyor. Bu süreçte yaşadığı birçok iniş çıkışa rağmen yavaş ve sağlam adımlarla hedeflerine ulaşmada son noktaya geldiler.&nbsp;Bana göre şehir içi alçak irtifa uçuşların geleceği, insan hatalarından arındırılmış otonom araçlar olmak zorunda. Yukarıda da gördüğünüz üzere mevcut lityum iyon piller şehir içi toplu hava taşıması için kapasite, hız, menzil yönünden henüz yeterli değil. Batarya teknolojileri geliştikçe eVTOL’ların yanı sıra uzun menzilli elektrikli uçaklarda gelişmeye muhakkak başlayacaktır. Otonom olarak bu alanda ülkemizde de AirCar firması faaliyet gösteriyor. Kurucusunun röportajında izleme fırsatı bulduğum kadarıyla, şirket kısıtlı kaynaklarla ve şartlarını zorlayarak bir noktaya gelmiş. Umarım muvaffak olurlar.&nbsp;Ehang’in hikayesinde de gördüğümüz üzere bu kadar uzun soluklu, multidisipliner ve şirketin yanı sıra bir çok paydaşın da aynı istikamette ve verimlilikte ilerlemesi şart olan bir iş kolunda cesaret, maalesef sürdürülebilirlik için yeterli olmuyor. Gerek maddi anlamda gerekse regülasyon anlamında desteklenmesi şart gözüküyor. Ülkemizde bu alanda nasıl bir ilerleme sağlanıyor, detaylarını hiç bilmiyorum; fakat belki DHMİ ve sivil havacılıkla yakın dirsek teması olan Kalyon VC ve Akfen gibi bu alana ilgi duyabilecek CVC’lerin, bu gibi firmaların elinden tutarak yola çıkarması daha sağlıklı olur diye düşünüyorum; aksi takdirde buna benzer iyi niyetle ve vizyonla yola çıkan bir çok yenilikçi iş gibi sonu mutlu bitemeyebiliyor. Eğer kurucusunun dediği gibi yurtdışından birçok teklif var ise, bir dakika düşünmeden şirketini taşımasını önerebilirim, 2023'ün yatırım iklimi açısından pek kolay olmayacağı aşikar.Umarım biz de bir gün gerekli güvenlik testlerini geçerek ülkemizde ticari faaliyete başlayan yerli eVTOL şirketleri görürüz. Havalimanlarından Maslak’a, Kadıköy’e, Beşiktaş’a, taksicilerin kaprislerine maruz kalmadan, konforlu, sessiz bir görsel güzellik eşliğinde gitmek istemez miyiz?&nbsp;<hr fr-original-style="" style="height: 0px; overflow: visible; border-bottom: none; clear: both; user-select: none; break-after: page; box-sizing: border-box;">Dipnot:&nbsp;Yazarın yukarıda bahsi geçen firmada yatırımı bulunmamakta olup, önümüzdeki 6 ay içerisinde de olmayacaktır.

NASDAQ:EH

Ehang Holdings

Metaverse’ün sıkça dillendirildiği, birçok şirketin geleceğin Metaverse’ü olduğunu iddia ettiği ya da markasını Metaverse’e taşıdığını açıkladığını duyduğumuz bu son üç yılda, tüm bu “Metaverse”lere ayrı ayrı hizmet verme potansiyeli ile öne çıkan Matterport Inc. firmasından bahsetmek istiyorum.Matterport firması, yaşadığımız fiziksel dünyayı Cortex AI olarak isimlendirdiği; patentli, derin öğrenme yapay sinir ağlarına sahip yapay zekası ile görüntüleri işleyerek dijital dünyaya aktarmak üzerine çalışmakta ve kendini bir “mekânsal data” firması olarak tanımlamakta.&nbsp;<img src="https://images.aposto.com/2022/11/5/1671203629442.jpeg" style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px; border-style: none; position: relative; cursor: pointer; padding: 0px 1px; box-sizing: border-box;" width="550" alt="Cortex AI " ratio="1.60" fr-original-style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px;" fr-original-class="fr-draggable">Cortex AIDaha basit biçimde ifade etmek gerekirse, geliştirdiği kapsamlı 3 boyutlu data platformu ile yaşadığımız dünyanın djital ikizlerini oluşturarak dizayn, inşa, operasyon ve pazarlama gibi birçok alanda hizmet etmektedir. Örneğin yakın zamanda emlak sitelerini ziyaret ettiyseniz, bazı gayrimenkulleri incelerken fotoğrafların yanısıra sanal turlar da görmüş olabilirsiniz, işte bu sanal turların oluşturulabilmesine hizmet eden firmalardan biri de Matterport.Matterport, 2010 sonlarında Stanford bilgisayar mühendisliği bölümü mezunu Matt Bell tarafından kurulup 2011 yılında Paypal’dan David Gauseback’in de katımıyla iki kurucu ortak ile hayatına başladı. 2012 kış döneminde de dünyanın belki de en önemli startup hızlandırma programı ve fonu olan Y Combinator kampına katılarak ürünlerini ve network’lerini geliştirme fırsatı buldular. Bugün 500’e yakın çalışanı ile hâlâ yeni ürünler geliştirerek kullanıcı deneyimini mükemmelleştirmek için çaba sarfeden firma, hem kendi kameralarını satarak platformlarını kullandırmakta, hem de cep telefonları üzerinden kendi uygulamaları ve anlaşmalı 3. parti kamera üreticileriyle entegrasyon sunarak son kullanıcıya sattığı abonelik üzerinden gelirlerini çeşitlendirip aylık tekrar eden gelir (MRR) yaratmakta.<img src="https://images.aposto.com/2022/11/5/1671204050703.jpeg" style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px; border-style: none; position: relative; cursor: pointer; padding: 0px 1px; box-sizing: border-box;" width="550" alt="Matterport" ratio="1.51" fr-original-style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px;" fr-original-class="fr-draggable">Gayrimenkul, havacılık, konaklama, sigorta, mimarlık, kültür turizmi gibi farklı alanlara hizmet veren Matterport’un, bu işi yapan diğer firmalardan ayrıştığı nokta; birçok konu başlığında rakiplerinin önünde olması ve onlardan ayrıştığı özellikleri de platformuna dahil ederek müşterilerine uçtan uca çözümü çok daha basit ve hızı bir şekilde verebiliyor olması. Örneğin, geliştirdikleri 3 boyutlu görüntü işleme teknolojisi; bir evin çekimlerini tamamladıktan sonra çok hassas şekilde gerçekleştirdikleri ölçümlerden elde ettikleri veriler üzerine dizayn, obje yerleştirme vb. işlemlerin de yapılabilmesine imkan tanımakta. Yine derinliği ve koordinatları doğru tanımlayarak görüntüleri oluşturulan evin “oyuncak bebek evi” formatında farklı açılardan boyutlandırılarak önizlenebilmesine olanak sağlanmakta.<img src="https://images.aposto.com/2022/11/5/1671203496053.jpeg" style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px; border-style: none; position: relative; cursor: pointer; padding: 0px 1px; box-sizing: border-box;" width="550" alt="Matterport Dollhouse" ratio="1.51" fr-original-style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px;" fr-original-class="fr-draggable">"Matterport Dollhouse"Matterport’un teknolojisini kullanan sektörlerden bahsetmek gerekirse; emlak danışmanları cep telefonlarına uygulamayı indirdikten sonra Matterport’un tripod setini kullanarak bir evin çekimlerini 1 saat gibi görece kısa sürede tamamlarken, potansiyel alıcılara evleri ziyaret etmelerine gerek kalmadan evi laptop/cep telefonu/VR cihazları ile deneyimleme fırsatı sunabiliyorlar. Bunu yaparken de danışmanlar marka kimliklerini geliştirmiş oluyorlar.Havacılıktaysa Matterport’u kullanarak tüm uçaklarının dijital ikizlerini yaratan KLM Havayolları, ekip eğitimlerini online ortama taşıyarak hem tasarruf hem de karbon ayak izini azaltma imkanı bulabiliyor.<img src="https://images.aposto.com/2022/11/5/1671203749679.jpeg" style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px; border-style: none; position: relative; cursor: pointer; padding: 0px 1px; box-sizing: border-box;" width="550" alt="KLM" ratio="1.60" fr-original-style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px;" fr-original-class="fr-draggable">"KLM dollhouse"Rekabetin giderek arttığı kısa dönem konaklama sektöründeyse, Sonder firması da rakiplerinden ayrışabilmek ve daha iyi deneyim sunabilmek için Matterport ile işbirliğine giderek sundukları evleri sanal turlarla zenginleştirirken, kullanıcı seçimlerini daha kararlı hale getirme imkanı buluyor.Sigorta sektöründe birçok firma ise gerek proaktif bir şekilde gerekse herhangi bir hadise sonrası dökümantasyonlarında Matterport kullanılan görsellere yer vererek, personel mobilitesinden tasarruf ederken, tespitlerini daha doğru bir şekilde yapabiliyor.Matterport son dönemde gerçekleştirdiği şirket satın almalarında kullanıcılarına yeni deneyimler sunma imkanı tanırken entegre çalışabilecek firmaları bünyesine katmaya özen gösteriyor. Yine bu sayede yakın zamanda satın aldığı gayrimenkul medya servisi VHT Studios ile sahaya inerek, çekim hizmeti vermeye başlayıp gelirlerini hızlıca artırdı. Yine 3 boyutlu ölçekleme üzerine yapay zeka geliştiren Enview firmasını satın alarak ise öngörü ve analiz yeteneklerini geliştirmeyi hedefliyorlar.2022 3. çeyrek sunum dosyalarında açıkladıkları verilere göre 657 bin kullanıcısından sadece 63 bini ödeme yapan müşteri grubunda olan firma bugüne kadar 177 ülkede 2,5 milyar m2 alanı görüntülediklerini ifade ediyorlar. Global gayrimenkullerin %0,1’den daha düşük dijital penetrasyonları olduğunu düşünürsek daha açabilecekleri birçok kapı bulunmakta.Şirketin finansal tablolarını incelediğimizdeyse üç ana gelir kalemi olduğunu görüyoruz: abonelik, hizmet satışı ve ürün satışı. Matterport’un finansal verimliliğini yükseltebilmek için platform aboneliği üzerinden satışlarını artırmaya ağırlık verdiğini ve ürün satışlarının stabil seyrettiğini gözlemliyoruz. Şirket 535 milyon dolarlık dönen varlıkları ve toplam 55 milyon dolar yükümlülüğüyle yüksek bir borçluluk oranına sahip olmasa da çeyreklik 35-60 milyon dolar zarar yazıyor oluşu yatırımcılarında memnuniyetsizlik yaratıyor.&nbsp;Son çeyrek raporunda açıkladığı 38 milyon dolar gelir ile senelik olarak yuvarladığımızda 150-160 milyon dolar arasında gelir üreten bir şirketin, yakın zamanda operasyonel kârlılığa geçmesi bana pek muhtemel gelmiyor. Muhtemelen yatırımcılar da, önümüzdeki yıllarda oluşacağını düşündüğü nakit ihtiyacı sebebiyle, Matterport gibi hızlı büyüme potansiyeli taşıyan bir şirketi, 606 milyon dolar defter değerine karşılık piyasada 790 milyon dolar ile değerliyorlar. SPAC aracılığıyla aldığı 640 milyon dolar yatırımın ardından 2,9 milyar dolar değerlemeyle halka açılan bir şirket için epey düşük bir değerleme olarak düşünülebilir fakat haksız sayılmazlar.Yazımın başında da ifade ettiğim ve dillere pelesenk olan “Metaverse” kavramının vücut bulabilmesi için fiziki dünyasının ikizini dijital dünyaya taşımak isteyen firmalar da Matterport firması ile yakın zamanda ya tanıştılar ya da tanışacaklardır. Bu sayede Matterport, gelir modellerini önümüzdeki yıllarda elbette bu alanda da geliştirecektir. Buradan elde edeceği gelirler, toplam gelirlerine ne kadar marjinal fayda sağlar bilemiyorum fakat Matterport edineceği pozisyon ve geliştirmeye devam ettiği teknolojiler vesilesiyle Meta, Apple, Amazon, Autodesk gibi alanının öncüsü firmalar için direkt rakip olmazlarsa bile her zaman bir satın alma hedefi olabileceğini düşünüyorum.<h2 dir="ltr" fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Kıssadan Hisse</h2>Yukarıda da bahsettiğim üzere şirketin kurucusu Matt Bell, Stanford Üniversitesi Bilgisayar Mühendisliği’nden mezun. Beşinci sayımız itibariyle; bugüne kadar olduğu gibi kurucuları, çözmek istedikleri problemler üzerine kurdukları firmaları ve kurucuların uzmanlınlarını tartışmanın merkezine alarak kafa yormaya devam ediyoruz. Şu ana dek kurucuların hemen hemen hepsi dünyanın en itibarlı üniversitelerinden mezun ve birçoğu da profesör seviyesinde insanlardı. Bu insanlar, bulundukları ekosisteme hizmet ederken şirketlerini de büyütüp başarmanın hazzını yaşadılar.Geçen haftalarda gerçekleşen CHP’nin “İkinci yüzyıla çağrı” toplantısını izleme fırsatı buldum. Açıkçası benim ilgimi çeken kısım hepimizin tanıdığı dünyaca ünlü Prof. Dr. Daron Acemoğlu’ydu, onu izlemek istedim. Fakat (bu benim ayıbım) daha önce ismini bile duymadığım Prof. Dr. Ufuk Akçiğit’i dinleme fırsatı da buldum. Gerçekten izlemediyseniz bir şekilde bulup kendisini izlemenizi tavsiye ederim. Yaptığı araştırmalar ve buna bağlı yorumların herkesin hem kendisi hem de ailesi için üzerine uzun uzun düşünmesi gereken konular olduğuna inanıyorum.<img src="https://images.aposto.com/2022/11/5/1671204393010.jpeg" style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px; border-style: none; position: relative; cursor: pointer; padding: 0px 1px; box-sizing: border-box;" width="550" alt="Prof. Dr. Ufuk Akçiğit" ratio="1.79" fr-original-style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px;" fr-original-class="fr-draggable">Prof. Dr. Ufuk AkçiğitÖzellikle yüksek eğitim seviyeli kaynaklarımızın ülkeden göçü ve bunun yarattığı gerek akademik gerekse ekonomik tahribat belki de önümüzdeki 10 senede ülkemizin yaşayacağı en büyük sorun. Çünkü ancak bu seviyede eğitime sahip insanlar ya da yetiştirdikleri öğrencileri bir mucit olarak ürününü geliştirdikten sonra ülkeye katma değerli ihracat ve kaynak sağlayabiliyor. Siyasi seçimlerden bağımsız olarak, umarım ülkemiz Akçiğit Hoca’yı daha çok değerlendirir ve uzmanlıklarından beslenme imkanı bulur. Aksi halde, her akşam haberlerde termodinamik yasalarını bile duymamış “mucitlerimizi” izlemeye devam edip, 2050’lerde de hâlâ ticaret açığı vb. konuları konuşmaya devam ediyor oluruz.<hr fr-original-style="" style="height: 0px; overflow: visible; border-bottom: none; clear: both; user-select: none; break-after: page; box-sizing: border-box;">Dipnot:&nbsp;Yazarın yukarıda bahsi geçen firmada yatırımı bulunmamakta olup, önümüzdeki 6 ay içerisinde de olmayacaktır.

NASDAQ:MTTR

Metaverse’ün fiziksel hâli: Matterport

Elektrikli araçların ve elektrik depolamanın daha sık konuşulmaya başlandığı bu dönemde, sizlere aslında bu sektörlerin ilerleyebilmesi için gerekli temel yapıtaşı olan batarya teknolojilerinden ve bu alanda çığır açıcı teknolojiler geliştirmeye odaklanan QuantumScape (QS) firmasından bahsetmek istiyorum.2010 yılında San Jose, Kaliforniya’da Jagdeep Singh’in hayata geçirdiği QuantumScape; Stanford Üniversitesi’nden Prof. Fritz Prinz ve doktora tezinde Prinz ile “enerjinin dönüştürülmesi ve saklanması” üzerine çalışan Dr. Tim Holme’un da katılmasıyla 3 kurucu ortak ile çalışmalarına başladı. Teorik olarak lityum iyon pillerden çok daha verimli olan katı hâl pilleri geliştirmeye odaklanan şirket, sektörde lider firma hâline gelmeyi hedeflemekte.<img src="https://images.aposto.com/2022/11/5/1669973552912.jpeg" style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px; border-style: none; position: relative; cursor: pointer; padding: 0px 1px; box-sizing: border-box;" width="550" alt="Jagdeep Singh" ratio="1.79" fr-original-style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px;" fr-original-class="fr-draggable">Jagdeep Singh | Youtube üzerindenPeki katı hâl pilleri nedir? Basitçe ifade etmek gerekirse; katı hâl pili (solid-state battery), lityum iyon (Li-ion) veya lityum polimer (Li-polimer) pillerde bulunan sıvı veya polimer jel elektrolitler yerine katı elektrotlar ve katı elektrolit kullanılan bir pil teknolojisidir.Bu teknolojiyi ilk geliştiren firma QS olmadı, fakat geliştirdikleri çözüm ile rakiplerinin önüne geçerek lider firma olma potansiyeli taşıdıklarını düşünüyorum. Geliştirdikleri patentli katı seramik elektrolit seperatör ile anot ve katotu ayırırken anot tarafta sadece lityum metal kullanıp herhangi bir karbon bazlı materyal kullanmayarak yangın riskini bertaraf ederken çok daha uygun maliyetli ve verimli bir ürün ortaya çıkarabiliyorlar. Ayrıca Japdeep’in röportajındaki ifadesine göre patentli seramiklerini ürün ömrü bittikten sonra tekrar kullanarak çevreci ve sürdürülebilir bir üretim yapmayı hedefliyorlar.Şu an dünyada üretilen elektrikli arabalarda yaygın olarak kullanılan lityum-iyon pillere nazaran çok daha güvenli, ucuz, uzun ömürlü ve yüksek performanslı piller üreterek; elekrikli araçların yaygınlaşma hızına da katkı sunmayı hedefliyorlar. Bu tezlerini ise şu şekilde desteklemekteler:<ul fr-original-style="padding-inline-start: 20px;" style="padding-inline-start: 20px; margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; list-style-position: inside; box-sizing: border-box;"><li dir="ltr" fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Güvenli: Yukarıda da bahsettiğim üzere sıvı kullanmayıp sadece katı ve oksitlenmeyen, dendrit oluşturmayan seramik ayrıştırıcı kullandıkları için kısa devre oluşmalarını engelleyerek yangın, patlama vb. riskleri yok ediyorlar. Ara sıra Tesla araçlarda bu problemin oluştuğu haberleri karşımıza çıkıyor.</li><li dir="ltr" fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Ucuz: Anot tarafında sadece lityum metal kullanan firma, ne elektrolit ne de grafit/silikon gibi anot materyalleri kullanmadığından tasarruf sağlıyor.</li><li dir="ltr" fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Uzun ömürlü: Lityum-iyon bataryalarda gerçekleşen; istenmeyen karbon ve sıvı elektrolit tepkimeleriyle zamanla düşen kapasite kaybı, QS’in katı hâl bataryalarında gerçekleşmiyor. Bu sayede 800’den fazla şarj döngüsünü destekleyen ve menzili 386.000 km’ye ulaşan elektrikli araba bataryaları üretmeyi hedefliyorlar; ki bu da mevcut lityum-iyon bataryalara nazaran avantajlar sağlıyor. İlerleyen yıllarda batarya ömrü kaynaklı olarak ikinci el elektrikli araba piyasasında yaşanacak olan bu olumsuzluğu da uzun ömürlü bataryaları ile çözmeyi hedefliyorlar.</li><li dir="ltr" fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Yüksek performanslı: Daha yüksek hacim tutan sıvı elektrolit kullanmayıp lityum metal kullandıkları için çok daha yüksek enerji yoğunluklu bir ortam yaratırken, daha az alan kapladığı için daha fazla sayıda hücre yerleştirilebildiğinden; %10’dan %80 şarj doluluğuna 15 dakikadan daha kısa sürede çıkabilen, verimlilikten daha az ödün veren ve ekstrem hava koşullarında da performansı görece daha az düşen bataryalar üretebileceklerini test sonuçlarına göre ortaya koyabildiler. Performans konu başlığının, özellikle elektrikli araçlara müşteri adaptasyonu yönünden önemli katkı sunacağını düşünüyorum.</li></ul><img src="https://images.aposto.com/2022/11/5/1669973458195.jpeg" style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px; border-style: none; position: relative; cursor: pointer; padding: 0px 1px; box-sizing: border-box;" width="550" alt="QuantumScape" ratio="1.51" fr-original-style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px;" fr-original-class="fr-draggable">QuantumScape batarya hücresi | Wired üzerindenŞu an için QS’in son ürün haline getirdiği bir bataryası bulunmuyor; fakat 2020’de tek katmanlı, 2021’de 4 ve 10 katmanlı, 2022 başında ise 16 katmanlı başarılı batarya hücre test raporlarını açıklayan QS, temmuz sonunda da 24 katmanlı hücre testlerinde başarılı sonuç alındığını duyurarak hem yatırımcı hem de sektör nezdinde güven kazanmış oldu. Bundan sonraki süreçte de sırasıyla batarya prototiplerini hedeflenen kriterler çerçevesinde üreterek 2025 yılı itibariyle ticari satışlarına başlamayı hedeflemekte.2012 yılından itibaren Volkswagen ile yürüttüğü işbirliğinde Volkswagen’den toplam 300 milyon dolar yatırım alan QS, Kasım 2020’de Kensington Capital Acquisition Corp. ile SPAC (Special-purpose acquisition company) yoluyla birleşerek halka açıldı. Halka açılma öncesi turlarda ise Bill Gates de şirket ortakları arasına katıldı. Bugün itibariyle şirketin en büyük hissedarı yaklaşık %20 ile Volkswagen olarak görünüyor.QS, 12 senedir Ar-Ge faaliyetlerine odaklanırken, 600’den fazla çalışanı ve 300’den fazla patentiyle toplamda 2 milyar dolardan fazla yatırım almış olarak hayatına devam ediyor. En son açıklanan 2022 3. çeyrek raporuna göre nakit ve benzeri varlıkları 1,16 milyar dolar seviyesinde olan şirket 115 milyon dolar yükümlülüğüyle ilk bakışta güçlü bir bilanço izlenimi verse de, henüz gelir elde etmiyor oluşu ve yoğun Ar-Ge çalışmalarına devam etmesi sebebiyle şimdilik senelik 350-400 milyon dolar arası para yakmaya devam ediyor.&nbsp;Çeyreklik yatırımcı konferans toplantısında da ifade ettikleri üzere nakdi varlıkları 2024 için yeterli; fakat gerek fabrika yatırımları gerekse ölçeklenme maliyetleri sebebiyle muhtemelen gerek hisse satışı gerekse borçlanma yolu ile nakit arayışında olacaklarını düşünüyorum. Donanım satış gelirli iş modelleri, yüksek CapEx (sermaye gideri) yaratan ve sınırlı marjlar ile çalışan işler olduğu için ölçeklenme ihtiyacı yüksek bu iş modelinin de her zaman daha fazla nakde ihtiyacı olacaktır.2021 başında 54 milyar dolar, bugün itibariyle 3,06 milyar dolar piyasa değerine sahip olan QS’in nakit ve benzeri varlıklarını çıkardığımızda yaklaşık 2 milyar dolar işletme değerine sahip olması cazip görünebilir fakat henüz gelir üretmeyip ticarileştirdiği bir ürünün olmaması da her zaman göz önünde bulundurulmalı.Yine birçok teknoloji şirketinde gördüğümüz hisse opsiyonları da QS’de göze çarpıyor. Bu sebeple KPI (key performance indicator — anahtar performans göstergesi) başarıları çerçevesinde üst düzey yönetici ve çalışanlara dağıtılan hisseler sonrası dolaşımdaki hisse adet artışı kaynaklı seyrelmeleri de ayrıca göz önünde bulundurmakta fayda var.<h2 dir="ltr" fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Kıssadan hisse</h2>Dünya’da yeşil dönüşüm adı altında Amerika ve Avrupa ülkelerinin öncülüğünde yenilenebilir enerji üretimi ve entegre çalışan dolaylı sektörlerine yatırım, kamu sübvansiyonları ile ivmeli olarak artmaya devam ediyor. Birçok ülkede fosil yakıt kullanımını azaltmak için elektrikli araç satın almak isteyenlere hibeye yakın şartlarda belli miktar kredi sağlanarak trafo, iletim hattı, enerji depolama gibi altyapı yatırımlarına da ağırlık veriliyor.Yine ülkemizde de geçtiğimiz haftalarda yasalaşan elektrik depolama kanunu ile gerek arbitraj maksatlı gerekse artan/sisteme verilemeyen üretimi depolamak için elektrik depolama tesislerinin kurulmasının önü açıldı. Bana göre ülkemizin en verimli, en hızlı tepki veren ve adaptasyon kasları en kuvvetli kurumu olan EPDK’ya elektrik depolamanın önünü açmaları sebebiyle tebrik edip, haklarını teslim etmek gerek. Öte yandan depolama teknolojilerinin yukarıda da bahsettiğim sebeplerle henüz emekleme aşamasında olduğunu düşünüyorum.<ul fr-original-style="padding-inline-start: 20px;" style="padding-inline-start: 20px; margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; list-style-position: inside; box-sizing: border-box;"><li dir="ltr" fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Teşbihte hata olmaz, hatırlarsanız 2013 başlarında güneş panellerinin de maliyetleri yüksek, verimliliği düşüktü ve yatırım geri dönüş süreleri çok uzundu bu sebeple de devlet diğer yenilenebilir enerjilere göre daha yüksek alım garantisi veriyordu. Zamanla bu teknoloji de ucuzladı ve verimliliği yükseldi.</li></ul>Ülkemizi bir şirket olarak düşünürsek; ithalat hassasiyeti ve yatırım maliyeti yüksek depolama sektöründe, bu kadar hızlı ve montanlı yatırım teşviklerinin verilmesi, şirket kaynaklarımızın verimsiz kullanılma ihtimali karşısında tedirgin ediyor, çünkü bu tesislerde kullanılacak bataryalar henüz uzun soluklu bir fizibilite ortaya koyamayan lityum iyon ve türevi, görece verimsiz batarya teknolojilerini kullanıyor olacaklar. Belki de bu dönem, ülkemizin depolama teknolojilerini takip etmeye devam edip know-how kazanmak için kamu destekli kısıtlı pilot projeler geliştirmesi daha doğru olacaktır.&nbsp;<ul fr-original-style="padding-inline-start: 20px;" style="padding-inline-start: 20px; margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; list-style-position: inside; box-sizing: border-box;"><li dir="ltr" fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Bu konuya ilgi duyuyorsanız; heyecanlandıran yeşil dönüşüm hareketi sebebiyle kendisine dünya basınında pek de yer bulamayan, güneş paneli atıklarıyla ilgili Avrupa’nın yaşadığı sorunları araştırmanızı tavsiye ederim. Biz de belki 5-10 sene içinde benzer konuları konuşuyor olacağız, hatta muhtemelen 10-15 sene içinde de depolama tesisi atıklarını konuşacağız; umarım ben yanılırım. Kamunun bu konular üzerine fırsat maliyetlerini uzun uzun tartışıp son kararları aldığına eminim fakat ben yine de bu konuda kuşkucu tarafta kalacağım sanırım.</li></ul>Son olarak, QS düzenli olarak işe alım yapan bir firma: yurtdışına taşınma niyeti olan ve bu alanda kendini geliştirmek ya da kariyer yapmak isteyenler, şirketteki açık pozisyonları <a fr-original-style="" href="https://jobs.lever.co/quantumscape" rel="noopener noreferrer" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">buradan inceleyebilirler</a>.<hr fr-original-style="" style="height: 0px; overflow: visible; border-bottom: none; clear: both; user-select: none; break-after: page; box-sizing: border-box;">Dipnot:&nbsp;Yazarın yukarıda bahsi geçen firmada yatırımı bulunmamakta olup, önümüzdeki 6 ay içerisinde de olmayacaktır.

NYSE:QS

Araç bataryalarının katı hâli: QuantumScape

Bu hafta NASDAQ’a bir ara verip sizlere Paris Euronext’e kote ve önümüzdeki 20 senede adını daha sık duyurma potansiyeli taşıdığına inandığım Carbios’tan bahsetmek istiyorum.&nbsp;Carbios, 2011 yılında Truffle Capital tarafından kurulmuş olup plastik ve tekstil atıklarının geleneksel yöntemlerden ziyade daha inovatif şekilde geri dönüşümüne odaklanmış bir firma. Optimize ettiği enzimler ile polimerleri parçalayarak saf monomer yapılara getirip, tekrardan hammaddeleri PET ürünler olarak hayata geçirmeyi başarmış durumdalar. Bu başarıyı ise kurulduklarından ancak 8 sene sonra, 2019 yılında duyurabildiler.&nbsp;2012 yılında THANAPLAST projesi kapsamında Fransa Kamu Yatırım Bankası’nın (BPI France) fonladığı ve 60 araştırmacının yanı sıra birçok özel ve kamu teşebbüslerinin bir araya gelerek endüstride döngüsel ekonomi üzerine yapılan çalışmaların bir parçası olan Carbios, gerek know-how gerekse ürün validasyonu anlamında 5 sene boyunca bu projede uzmanlık kazandı. Hatta şirketin icra kuruluna baktığımızda burada Carbios’un 50 patentini ve ilgili ürünlerini geliştirmede liderlik eden şirketin CSO’su (Chief Scientific Officer) Prof. Alain Marty’nin de bu projede yer aldığını görüyoruz. Prof. Marty’nin liderlik ettiği ve Toulouse Bioteknoloji Enstitüsü ile beraber Carbios ARGE ekibinin geliştirdiği geri dönüşüm teknolojisi, saygın Nature dergisinin Nisan 2020 tarihli sayısında “Plastik şişelerin PET depolimerizasyonu ile parçalanması için mühendislik” adıyla yayımlanarak birçok sektörden öncü firmaların ilgisini çekmeyi başarmış görünüyor. Prof. Marty, bu vesileyle Ağustos 2022’de Biocat Ödülü'ne de layık görüldü. 2011 yılında kurulan şirketin websitesinden kilometre taşlarına baktığımızda 2019-20’lere kadar çok fazla içerik bulamasak da 2020’den itibaren birçok önemli firma ile geliştirdiği ortak çalışmalar ile sabrının meyvelerini toplamaya başladığını görmek mümkün.Bu minvalde Türkiye’de de fabrikaları bulunan ve dünyada üretilen her beş pet şişeden birinin üretilmesi için gerekli hammadde olan PET reçinenin (Polyethylene Terephthalate) tedarikçisi olan Indorama Ventures ile Şubat 2022’de ilan ettikleri proje çerçevesinde ortak olarak kuracakları fabrikada; Fransa’nın ilk %100 bio geri dönüşümünü sağlamayı hedefliyorlar. 2025 yılında operasyona başlaması beklenen fabrika, 2 milyar pet şişeye karşılık gelen 50.000 ton atığın geri dönüştürülmesini sağlayacak. 2030 yılına kadar geri dönüşüm alanında 8 milyar dolar yatırım yapmayı hedefleyen Indorama, umarım bu taahhüdünü yerine getirir.&nbsp;Citi’nin raporuna göre dünyada her yıl 350 milyon ton plastik üretilmekte ve bunun yalnızca %14’ü geri dönüştürülebilirken, bu atıkların 9 milyon tona yakını okyanuslarımıza karışmakta. Konvansiyonel metotlarda saflık derecesine bağlı olarak her plastiğin geri dönüşümü mümkün olmadığından, bir noktada bu atıklar doğaya karışmak zorunda kalıyor. Yıllar süren mühendislik çalışmaları, kaynak aktarımları, kurulan ortaklıklar ile ancak 2025 yılına açılabilmesi muhtemel ve henüz gerçekleşecek verimliliğini de bilmediğimiz bir geri dönüşüm fabrikasından, teorik olarak sadece okyanusa karışan 9 milyon ton plastiği&nbsp;geri dönüştürebilmek için dahi -kabaca bir bakkal hesabıyla- 180 tane gerekiyor. Avrupa Birliği ise bu konuda 2025-2030 arası gerçekleştirmek istediği hedefler çerçevesinde düzenlediği regülasyonlar ile özel sektörü bu alana yatırıma zorlamaya başlamış gözüküyor.&nbsp;Carbios’un geliştirdiği diğer ortak programları incelediğimizdeyse Türkiye’de Kordsa’nın da paydaşları arasında bulunan Michelin’in liderlik ettiği ve Inditex’in yer aldığı 17 paydaşlı WhiteCycle projesi kapsamında, plastik kökenli tekstil ürünlerinin geri dönüştürülüp katma değerli ürünlerin üretimi hedeflenmekte.2017’de L’oreal’in liderlik ettiği ve geri dönüşüm teknolojileri araştırmak için kurulan konsorsiyuma, Nestlé ve Pepsi gibi firmalar da 2019 yılında katılarak Carbios ile bir nevi dirsek temasına girmiş oldular. Temmuz 2022’de yapılan açıklamaya göreyse On, Patagonia, Puma ve Salomon ile beraber polyester tekstil ürünlerinde fiberden fibere geri dönüşüm üzerine araştırma ve geliştirme programı başlattıklarını açıkladılar.Şirketin ortaklık yapısına baktığımızda ise L’oreal, Michelin, L’Occitane gibi farklı sektör monopolleri olan firmaların öncülük etmesinin; geri dönüşüm ve döngüsel ekonomi modellerinin artık ne kadar ön planda tutulduğu hakkında bizlere fikir verdiğini düşünüyorum. Şirketin gelir modeline baktığımızdaysa temel olarak iki modelden oluştuğunu görüyoruz. Bunlardan ilki EPC (engineering-procurement-construction) firmalarına patentli teknolojilerinin lisanslarını satarak PET üreticilerinin fabrika kurmalarını sağlamak. Bu sayede şirket operasyonel yük taşımadan ön ödeme alarak gelir üretmeye devam edecek. İkinci model ise Carbios’un fikrî mülkiyet sahibi olduğu enzimlerin Novozymes ile ortaklık çerçevesinde üreterek yine PET üretici firmalara satışını sağlamak.Şirketin gelir tablosunu incelediğimizde şu an için kayda değer bir gelirinin bulunmadığı ve ciddi şekilde para yakmaya devam ettiği gözükmekte. Buna rağmen birçok büyük şirketin yatırım yapmaya devam etmesi ve hacimli kredi kanalları sağlayabiliyor oluşu firmanın geleceğine inancın tam olduğunu işaret ediyor. 2021 yılında aldığı 100 milyon avronun üzerindeki yatırım ve 30 milyon avroluk Avrupa Yatırım Bankası (IAK) kredi hattı bu argümanı destekliyor. Şirketin 2022 yarıyıl raporunda ifade edilen; kasasındaki 121 milyon avro ve 6 aylık 12 milyon avro zarar ile sürdürülebilir pozisyonu olduğu düşünülebilir; fakat yapılan iş birlikleri, ticarileştirme sürecinde gereken kadrolaşma ve operasyonel giderler de gözönünde bulundurulursa, her geçen çeyrek artık Carbios’un daha fazla para harcaması gerekeceği intibası uyandırıyor. Bugün itibariyle 348 milyon avro piyasa değeri bulunan şirketin geçmiş yıllardaki grafiğine baktığımızdaysa yine pandemi sonrası değeri anlaşılan şirketlerden biri olduğunu görebiliyoruz.&nbsp;<h2 dir="ltr" fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Kıssadan hisse</h2>Bir şirket düşünün 2011 yılında kuruluyor, 2013 yılında halka arz edilerek birçok yatırımcıdan toplam 14 milyon avro topluyor ve 2023 yılına kadar kayda değer bir gelir üretmeyeceğini de ifade ediyor; buna rağmen dünyanın önde gelen firmalarından yatırım almaya devam edebiliyor. Firmanın CEO’suna 2019 yılında TV programında hayretle yöneltilen bu soruya ise şirketin CEO’su devrim yaratacak teknolojiye sahip olduklarını belirterek büyük bir özgüvenle cevap veriyor.Elinizdeki ürüne güvendiğinizde; gündelik ya da minör problemlerin asıl yolculuğunuzu ve psikolojinizi etkilememesi gerektiğine dair örnek olarak sunulabilecek bir firma Carbios. Ürünlerinin 2025 itibariyle yaygınlaşacağını, kullanım alanlarının genişleyeceğini &nbsp;ve yatırımların hızla artacağını belki de 2011 civarında firmayı kurduklarında -aktivist yatırımcı olarak düşünebileceğimiz- Truffle Capital öngörmüş olabilir.Bunu sağlayan en önemli unsur ise bence insan kaynağının yanı sıra, ilgili firmanın bulunduğu ekosistem. Eğer siz bir ürünü 15-20 sene zarar ederek geliştirmeyi göze alabiliyorsanız muhakkak bunun finansal sonuçlarını da göz önünde bulundurmalısınız. Ülke ekonomisinin ve politik ilişkilerin stabilitesi size borç verme ya da yatırım yapma iştahını artıran en önemli unsurların başında geliyor. Ülkemizden de gerçekten çok değerli fikirler, projeler ve firmalar çıkıyor; fakat belki de adını bile duymaya fırsatımız olmadan yatırım iklimi sebebiyle ya yurtdışına taşınmak zorunda kalıyorlar ya da taşınma imkanı bile bulamadan yok olmaya mahkum oluyorlar.CDS’i 700-800’lerde seyreden ve zaten hayli risk taşıyan bir yatırımın risk primlerini de düşündüğünüzde borçlanarak büyüme imkanı neredeyse yok oluyor. Diğer taraftan ülkemizde son 10-15 senede ivmeli olarak gelişen risk sermayesi (VC) şirketleri çeşitli enstrümanlarla bu firmalara yatırım yaparak yaşama imkanı veriyor, fakat girişimin fon ihtiyacı montanı gereği ancak tohum öncesi, tohum ya da maksimum seri A yatırım turlarına iştirak edebiliyorlar. Öte yandan Türk Ticaret Kanunu’nda düzenlenmesi gerektiğini düşündüğüm “convertible bond” konusu, bu tip yıllar boyu zarar etmesi öngörülen şirketlerin ülke ikliminde yatırım alabilmelerine bir nebze katkı sağlayabilir.Türkiye olarak ise, maalesef geri dönüşüm konusuna dünya lideri ülkeler ve şirketlerinden çok daha farklı bir perspektifle yaklaşıyoruz. Teknoloji, yatırım vs. konularına girmeden önce çözmemiz gereken problemin senelik 600–800 bin ton arasında değişen plastik atık ithalatı olduğunu; ve bu konunun kısa vadeli maddi katkılarından ziyade orta-uzun vadeli ekolojik problemleri üzerine odaklanarak kamuoyunda tartışılıp doğru istikamete geç olmadan yönelinmesi gerektiğini düşünüyorum.&nbsp;Yukarıda da bahsettiğim üzere Puma markası geri dönüşüm konusuna geniş bir alanda eğilmekte. Türkiye’de “sürdürülebilirlik için isyan eden marka” Custom Rebels işbirliği ile geliştirdikleri ‘ileri dönüşüm’ projesi kapsamında defosunun farkedilmesi zor olan ürünleri görsel katma değer ile geliştirerek ekonomiye kazandırıyorlar. Bu vesileyle farkındalık yaratan Custom Rebels ve Puma’ya kendi adıma teşekkür ederim: “Rebels do it Better!”Quando Analiz serisiyle ilgili gerek firmalar gerekse teknolojileriyle ilgili sormak istediğiniz sorular ya da araştırmamın faydalı olabileceğini düşündüğünüz konu başlıkları ve firmalarla ilgili bana dilediğiniz zaman <a fr-original-style="" href="mailto:editoyal@aposto.com" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">editoryal@aposto.com</a> adresinden ulaşabilirsiniz.<hr fr-original-style="" style="height: 0px; overflow: visible; border-bottom: none; clear: both; user-select: none; break-after: page; box-sizing: border-box;">Dipnot:&nbsp;Yazarın yukarıda bahsi geçen hiçbir firmada yatırımı bulunmamakta olup, önümüzdeki 6 ay içerisinde de olmayacaktır.

EPA:ALCRB

Plastik ve tekstilde %100 geri dönüşüm buradan başlıyor: Carbios

Herkese tekrar merhabalar! İkinci yazımda sizlere hepimizin günlük hayatlarımızda teknolojisini deneyimlediği ama birçoğumuzun muhtemelen adını daha önce duymadığı bir firmadan bahsetmek istiyorum.&nbsp;Immersion, cep telefonları, oyun konsolları, hatta otomobillere dair ilgi ve aidiyet duygumuzu artırmakta destekleyici unsurlar sunan ve kullanıcı deneyimini üst seviyelere çıkaran teknolojiler geliştiriyor.Immersion 1993 yılında Aventura, Florida’da kurularak haptik teknolojiler üzerine çalışmalarına başlayan bir firma. Kurulduğu dönemde yoğun Ar-Ge faaliyetleri sürdüren firma, deneysel sensör teknolojileri kullanarak insanların cihazlar ile olan etkileşimini artırmaya yoğunlaşıyor. Bugün ise ağırlıklı olarak aldığı patentler ve geliştirdiği yazılımlar vasıtasıyla cep telefonları, oyun konsolları ve arabalar için sunduğu teknolojileri deneyimleme fırsatı buluyoruz. İnsanlık, Immersion’ın ürettiği teknolojileri dünya genelinde 3 milyar cihaz üzerinden deneyimleme fırsatı buldu.<h2 dir="ltr" fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Haptik teknoloji nedir?</h2>“Haptik”, kullanıcıyı kuvvetler, titreşimler veya hareketler uygulayarak bir dokunma hissi deneyimi yaratabilen herhangi bir teknolojiyi ifade eder. Örnek vermek gerekirse; oyun konsollarının kumandalarındaki titreşim, cep telefonlarındaki ses ve melodilerle uyumlu titreşimler, hatta araçların ekranlarındaki dokunmatik geri bildirim titreşimleri ve bas sesler ile hissiyatımızı pekiştiren teknolojileri “haptik teknoloji” olarak tanımlayabiliriz.<ul fr-original-style="padding-inline-start: 20px;" style="padding-inline-start: 20px; margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; list-style-position: inside; box-sizing: border-box;"><li dir="ltr" fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Bilmeyenler için ifade etmek gerekirse, patentlediğiniz bir teknoloji üzerinde yaklaşık 20 sene boyunca ayrıcalıklı haklarınız bulunur. Devletler böylece girişimci gerçek ya da tüzel kişilere yeni icatlar yapmaları ve ticari faaliyetlerini yürütebilmeleri için motivasyon sağlamış olur. Bu sayede bilim insanları da ürettikleri bu teknolojileri ve sonrasında geliştirdikleri ürünleri çalınma ve kopyalanma kaygısı gütmeden geliştirme imkanı bulabiliyor ve patentlerini kullanmak isteyen firmaların bu tip patent üreten firmalarla ya ortaklık kurmaları ya da hasılat paylaşımlı bir anlaşma yapmaları gerekiyor. Buna bir örnek vermek gerekirse çoğu ilaç firmasının Ar-Ge faaliyetlerine ayırabildiği ciddi bütçeler ancak bu sayede gerçekleşiyor. Konuyu dağıtmayalım; biotech firmaları üzerinden başka bir yazıda bu konuya daha detaylı eğilebiliriz.</li></ul>Immersion’ın patentlerini incelediğimizdeyse patentlerinin ağırlıklı olarak 2015-2016 yıllarında alındığını düşünürsek, sahip olduğu 1700 üzerinde patent ile önlerinde rahatlıkla gelir üretebilecekleri 13-14 seneleri olduğunu düşünmek pek yanlış olmaz.&nbsp;Bu yapıdaki bir firmanın nispeten mühendislik ağırlıklı bir yönetim kadrosu olduğu düşünülebilir fakat haklarını teknoloji devleri olarak adlandırabileceğimiz Google, Samsung, Apple ve Meta gibi firmalara karşı koruyabilmek için hukuk konusunu da yabana atmamak gerekiyor.2021 yılında şirketin CEO pozisyonuna getirilen Francis Jose; şirkete 2009 yılında katılmış olup fikrî mülkiyet lisansları konusunda uzmanlaşan bir hukukçu.<img src="https://images.aposto.com/2022/10/5/1667573774125.jpeg" style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px; border-style: none; position: relative; cursor: pointer; padding: 0px 1px; box-sizing: border-box;" width="550" alt="Francis Jose" ratio="1.34" fr-original-style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px;" fr-original-class="fr-draggable">Francis Jose | LinkedinBiraz daha derinlerine daldığımızdaysa firmanın çalışan sayısı son yıllarda 70’ten 26 kişiye düşmüş gözüküyor; ki bu da yatırımcılarını gelecek hakkında endişelendirmekte, çünkü firma sahip olduğu güçlü patentleri ve nakit pozisyonu ile dışarıdan bakan biri için artık geliştirme yapıp büyümeden ziyade kârlılığa odaklanarak bu zamana kadarki edinimlerinin keyfini sürmek istiyormuş gibi gözüküyor. Yine son 1 yılda yaptığı ek hisse satışı da yatırımcılarını rahatsız etmiş gözüküyor. Bugüne geldiğimizdeyse şirketin görece boğa piyasasında yaptığı bu satışın şimdiki ayı piyasası için olumlu bir hareket olduğu yönünde de değerlendirmede bulunabiliriz.Yatırımcı kaygılarını Immersion’ın piyasa değerine baktığımızda anlayabiliyoruz: Şu an için piyasa değeri 187 milyon dolar olan şirketin, kasasında haziran sonu itibariyle “hızlıca nakde dönebilir” olarak tanımlanan nakit, nakit benzeri ve menkul değerleri yaklaşık 136 milyon dolar seviyesindeyken toplam yükümlülükleriyse sadece 34 milyon dolar seviyesinde. Dönen varlıkları da eklediğimizde 1700 patente sahip bu şirketin değerinin bu sayede piyasada kabaca 50-55 milyon dolar arası olduğu fiyatlanmakta.Şirketin gelir tablosuna baktığımızda ise gelir kırılımları iki şekilde oluşuyor; sabit gelirler ve ünite satışı başına gelirler. Ünite satışı başına gelirlere örnek vermek gerekirse siz bir Playstation aldığınızda Sony firması da ilgili ay ya da çeyrek sonunda Immersion’a ödeme yapıyor. Çünkü Playstation’ın kumandalarındaki DualSense teknolojisinin patenti Immersion’a ait.<img src="https://images.aposto.com/2022/10/5/1667573038231.jpeg" style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px; border-style: none; position: relative; cursor: pointer; padding: 0px 1px; box-sizing: border-box;" width="550" alt="Sony PS5" ratio="1.51" fr-original-style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px;" fr-original-class="fr-draggable">UnsplashImmersion’ın çeyreklik gelir tablosuna baktığımızdaysa bazı çeyrekler 3-10 milyon dolar arası net kâr elde ederken bazı çeyreklerde zarar ediyor olması yatırım hikayesi açısından iyi gözükmese de, daha önce de ifade ettiğim teknoloji devleri ile olan davaları ağırlıklı olarak lehlerine sonuçlandıkça hem şirketin portföyüne bir anda MRR (aylık sürekli gelir) yaratan şirketler eklenmiş hem de kasasına ciddi miktarda nakit girmiş oluyor.Xbox ürünleri hakkında açılan dava sonucunda, 2003 yılında Immersion ile yaptıkları anlaşma çerçevesinde Microsoft hem 20 milyon dolar nakit ödemek hem de 6 milyon dolar değerinde Immersion hissesi almak zorunda kalmıştır. Sony ise anlaşma yoluna gitmeyip 2002 yılında başlayan ve 2007 yılında sonuçlanan davada, sattığı 250 milyon civarında Playstation ve Playstation 2 cihaz için Immersion’a 150 milyon dolar ödemek zorunda kalmıştır. Apple’ın ise iPhone 6 ve 6S cihazlarıyla ilgili olarak 2016-2018 yılları arasında süren ve detayları açıklanmayan davanın sonucunda, Immersion’a 70-85 milyon dolar arası ödeme yaptığı tahmin edilmektedir.Immersion 1993 yılında kurulduğunda, kurucularının şirketin TAM’inin (target available market — geniş yelpaze pazar büyüklüğü) bu noktalara geleceğini öngörmüş müdür bilemeyiz; fakat AR/VR pazarının da Meta öncülüğünde Oculus cihazları ile ivmeli bir büyüme yakalaması Immersion’ın önümüzdeki yıllarda yeni cihazlarda da söz sahibi olacağını gösteriyor. Nitekim Meta’ya 2022 Mayıs’ta açmış oldukları dava ile Oculus cihazlarında kullanılan haptik teknolojinin patentinin de kendilerine ait olduğunu iddia etmekteler. AR/VR sektörü firmalarını da ayrı bir yazıda ele alırız, ancak Meta ile Sony’nin yeni VR cihazları Oculus Pro ile PSVR2’yi geçtiğimiz haftalarda lanse etmeleriı ve herkesin merakla beklediği -detayları henüz belli olmasa da- Apple’ın 2023’te lanse edeceği konuşulan VR headsetiyle Immersion’a dolaylı olarak para ödeyecek olmamız kuvvetle muhtemel.Meta davası ne zaman sonuçlanır bilemeyiz fakat Immersion lehine sonuçlanması halinde sadece bugüne kadar satılan 15 milyon adet Oculus cihazı için neticelenen diğer davalardaki cihaz başı ödemeleri emsal kabul ettiğimizde Meta’nın Immersion’a -enflasyonu hesaba katmadan- 20–50 milyon dolar arası bir ödeme yapması gerekebilir.Elektrikli araçların da hayatımıza girmesi ile rekabette avantaj sağlamaya çalışan otomobil markaları, yine kullanıcı deneyimini bir üst seviyeye çıkarmak için araç içi haptik teknolojilere epeyce mesai ve kaynak ayırmaktalar. Immersion ise bu noktada gerek otomobil markaları gerekse markaların tedarikçileri ile anlaşmalar yaparak gelirlerini artırmakta. Sektörde rekabetin de artmasıyla beraber burada da sağlıklı büyümeler görmemiz çok muhtemel.<h2 dir="ltr" fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Kıssadan Hisse</h2>Gördüğümüz üzere ortaya konan buluşları donanım üretmek için fonlamadan da ticarileştirebilmek mümkün. Eminim ülkemizde de birçok gerçek ya da tüzel kişi -özellikle de üniversiteler ile yürüttükleri işbirlikleri sayesinde- patentleme çalışmalarını sürdürmektedir ve umarım muvaffak da olurlar.&nbsp;Öte yandan henüz dibini görmediğimizi düşündüğüm ayı piyasasında bulunan bir firmanın kasasındaki nakit ve benzerlerini çıkardığımızda sadece 50-55milyon dolar seviyesinde şirket değerine sahip olması ve basılı 33,5 milyon hissesinin 30,35 milyonunun dolaşımda oluşu; acaba bu şirket gerek özel gerek kamu iştirakleri vasıtasıyla ülkemize istihdam, vizyon ve genç jenerasyon için ufuk kazandırma anlamında katılamaz mı diye de düşündürmüyor değil. Her masada varsak bu masada neden olmayalım ;)<hr fr-original-style="" style="height: 0px; overflow: visible; border-bottom: none; clear: both; user-select: none; break-after: page; box-sizing: border-box;">Dipnot:&nbsp;Yazarın yukarıda bahsi geçen hiçbir firmada yatırımı bulunmamakta olup önümüzdeki 6 ay içerisinde de olmayacaktır.

NASDAQ:IMMR

Haptik teknolojilerin öncüsü: Immersion

Schrödinger, ağırlıklı olarak ilaç endüstrisindeki aktörlerden oluşan müşteri portföyüne sunduğu makine öğrenmesi ve fizik temelli yazılım platformu ile yeni ilaç, bileşen ya da materyal keşif sürelerini kısaltma konusunda çalışmakta. 1990 yılında kurulan New York merkezli şirketin 700 tam zamanlı çalışanının 286’sındaysa doktora (PhD) derecesi bulunmakta.&nbsp;Yatırım turlarına 2012 yılından itibaren Bill Gates ve Gates Vakfı’nın da iştirak ettiği şirket, 2020 yılında gerçekleştirdiği halka arz ile 819 milyon dolar değerleme üzerinden 232 milyon doları kasasına koyma başarısını gösterdi.Schrödinger, geliştirdiği platform ile molekül sentezleme, test etme ve validasyon süreçlerini başarı oranı düşük 4-6 senelik süreçlerden, başarı oranı yüksek 2-3 senelik süreçlere indirme hedefiyle müşterilerine geleneksel yöntemlere nazaran zaman ve kaynak tasarrufu sağlamaktadır.Müşterileri arasında Sanofi, Gilead, Takeda ve Lilly gibi büyük farmasötik firmalarının da bulunduğu ve farklı gelir modelleriyle çalışmalarını sürdürmekte olan şirket, 2010 yılına kadar platform sağlayıcısı olarak hayatına devam etmekteyken, 2010’lu yıllardan itibaren ilaç firmalarıyla ortak çalışmaya başlamış, 2020’den itibaren ise kendi ilaçları üzerinde çalışmak amacıyla şirkete ait patentli yazılımlar da geliştirmeye başlamıştır.&nbsp;Kendi programlarında ağırlıklı olarak onkoloji (kanser tedavisi) alanına yoğunlaşmaktayken ortak programlarında uyku bozukluğu, obezite ve mantar tedavisi gibi farklı alanlarda da çalışmaya devam eden şirket, platform sağlayıcı gelir modeline ek olarak ilaç geliştirme süreci sonrasında ürün ya da patent satışlarıyla elde ettiği gelir sayesinde de çoklu gelir modeline geçmiş durumda. Şu an platform sağlayıcı olarak yaklaşık 1600 müşteriye hizmet veren şirket, ilaç geliştirme programları çerçevesinde ise gerek kendi programları gerekse ortak programlar ile 25 farklı program yürütmektedir.&nbsp;<ul fr-original-style="padding-inline-start: 20px;" style="padding-inline-start: 20px; margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; list-style-position: inside; box-sizing: border-box;"><li dir="ltr" fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Detayları <a fr-original-style="" href="https://www.schrodinger.com/pipeline" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">buradan</a> inceleyebilirsiniz.</li></ul>Veri analizi, kodlama, dizayn vb. bilgisayar teknolojisi dalları ile çeşitli tıp dallarını harmanlayarak multidisipliner bir faaliyet yürütmekte olan Schrödinger; Ivy League olarak ifade edilen Amerika’nın en itibarlı üniversitelerinde ve farklı kıtalarda birçok makale yayımlayan bilim insanları ve profesörleri de gerek bünyesinde gerekse yönetim kurulu ve danışma kurullarında bulundurmaktadır.Şirketin CEO’su Ramy Farid, PhD, şirkete 2002 yılında katılmış olup 2017 yılında CEO görevini üstlenmiştir. Hakemli dergilerde 70 makalesi yayımlanan CEO’nun farklı biotech şirketlerinin de yönetim ve danışma kurullarında görevleri bulunmaktadır.Schrödinger, 2022 yılı 2. çeyrek raporlarına göre 557 milyon dolar dönen varlıkları ve toplam 195 milyon dolar borcu ile nakit yakışı yüksek bir şirket için kısa vadede sermaye ihtiyacı doğmayacak bir finansal yapıya sahip gözükmekte. Son yatırımcı toplantısında yönetim de bunu ifade etmiştir. Şirketin zararlarını incelediğimizdeyse yaklaşık 35-45 milyon dolar çeyrek zararı açıklaması itibariyle de bu ifadenin yanlış olmayacağını öngörebiliriz. 2022 için toplam gelir öngörüsü 161-181 milyon dolar seviyesindeki şirketin bugün itibariyle piyasa değeri ise 1,55 milyar dolar seviyesinde bulunmakta.Şirketin platform gelirleri senelik %11-20 arasında büyürken; şu an gelirden yüksek pay almasa da ilaç keşif gelirlerinin senelik %42-82 arasında büyüme çizgisinde oluşu şirketin ilaç keşifleri için motivasyonunu artırıyor olsa gerek.Covid-19 salgını nedeniyle artık çoğumuzun aşina olduğu FDA onay yol haritasındaki (Keşif, Klinik Öncesi, Faz 1, Faz 2, Faz 3, FDA Onayı) süreçleri takip ettiğimizdeyse şirketin ortak programları ile 2010’lu yıllardan itibaren başladığı ilaç keşfi serüveninde Agios firması ile geliştirdiği ilaçların aldığı onay sonrası satış ve diğer pipeline ürünlerin bir kısmının da Faz 2 seviyesine kadar gelebiliyor olması, hem insanlık hem de yatırımcılar için umut vadetmekte.&nbsp;<h2 dir="ltr" fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Kıssadan hisse</h2>Schrödinger firmasını klasik bir biotech firmasından ziyade bir teknoloji firması olarak konumlamak daha doğru olur kanaatindeyim. Geliştirdiği platformun müşteriler tarafından kullanımı -çok hızlı büyüme vadetmese de- stabil bir büyüme ile sabit gelir yaratırken, asıl fark yaratacağı alanın özellikle tek başına ve ortak programları ile yürüttüğü ilaç keşifleri olacağı kanaatindeyim. Özellikle tek başına yürüttüğü programların henüz çok erken aşamada oluşu şirket için kısa vadede negatif nakit akışı anlamına gelecektir, fakat ilerleyen yıllarda kuantum bilişimin de gelişmesi ve bilgisayarların verimliliğinin artması sayesinde Schrödinger, geliştirme sürelerini çok daha kısaltarak belki de insanlığın ‘çaresiz’ olarak nitelendirdiği hastalıklara çare bulunabilmesinin yolunu açacaktır.Gerek maddi imkanlar, gerekse insan kaynağı ihtiyacı nedeniyle ülkemizde Schrödinger modelini benimseyebilecek ölçekte bir firma çıkması belki çok kolay değil; fakat yetişmekte olan insan kaynağımız ile belki biz de bir gün Schrödinger ile ortak programlar geliştirerek insanlığa fayda sağlayacak biotech firmaları yaratabiliriz.&nbsp;Ülkemizde de data ve yapay zeka odaklı terapi, diyet ve ilaç geliştirme firmalarının adını erken aşamada çokça duymaya başladık. İlk aklıma gelenlerden, mikrobiyom bilimi üzerinden yapay zeka teknolojisi ile çözümler üretmeyi hedefleyen Enbiosis’e bu uzun soluklu yolculuklarında başarılar dilerim.Son olarak bahsetmeden geçemeyeceğim; Schrödinger firması ismini -bizlerin Schrödinger’in kedisinden tanıdığımız- Nobel ödüllü Avusturyalı fizikçi Erwin Schrödinger’den almıştır. İnsanlık tarihinin kilometre taşlarında isimleri bulunan bilim insanlarının tüzel kişilere de isimlerinin veriliyor olması ile onore edilmelerinin yanı sıra, onları daha da ölümsüzleştirmek yeni nesiller için de belki ilham kaynağı olacaktır. Bu vesileyle matematik literatürüne kazandırdığı terimler ve kuramlar ile insanlığa katkı sağlayan ünlü matematikçimiz Ord. Prof. Dr. Cahit Arf’a ithafen; Türk asıllı girişimcilerin Estonya’da kurduğu İsviçre merkezli fintech firması Arf’a kendi adıma teşekkür eder, onlara da yolculuklarında başarılar dilerim.&nbsp;Belki de şirketlerimize, apartmanlarımıza, hastanelerimize, mahallelerimize vb. aile soy ismi ya da siyasi figür isimleri yerine bilim insanlarımızın ya da sanatçılarımızın isimlerini daha sık vermek bir gence daha ilham verir ve ülkemizden daha çok evrensel figürler çıkarırız.<hr fr-original-style="" style="height: 0px; overflow: visible; border-bottom: none; clear: both; user-select: none; break-after: page; box-sizing: border-box;">Dipnot:&nbsp;Yazarın yukarıda bahsi geçen hiçbir firmada yatırımı bulunmamakta olup önümüzdeki 6 ay içerisinde de olmayacaktır.

Sıtkı Kulak